Xəzinə dəyərində 900 perqament: Yazıların sirri çözülür

 Tarixin ən böyük kəşflərindən biri hesab edilən “Ölü dəniz qeydləri”nin sirri çözülmək üzrədir. Mətnləri tam başa düşməyin mümkün olub-olmadığı bilinmir, lakin onlarda tarix, siyasət və hətta ictimai həyat, həmçinin xristianlıq və yəhudilik təlimləri haqqında çoxlu məlumatlar olduğu bilinir. Əksəriyyəti hələ də deşifrə edilməmiş bu əlyazmalar hər kəsi təəccübləndirməkdə davam edir. İllərdir davam edən araşdırmada son bir neçə gündə yenilik əldə edilib. Bu gedişlə “Ölü Dəniz qeydləri”nin müəllifləri üzə çıxa bilər. 

 “Sherg.az” “Milliyet.com.tr”yə istinadən bildirir ki, təxminən 2 min il tarixi olduğu düşünülən 900 əlyazma perqamenti ilk dəfə 1946-cı ildə Qumran dağının yamaclarında heyvanlarını otaran gənc çobanlar tərəfindən tapılıb. Keçi və qoyunlarını axtaran çobanlar təsadüfən bir mağaraya girərək 7-si dəri üzərində yazılmış iri gil kitablar toplusu tapıblar. O vaxtlar çobanlar tapdıqlarının nə qədər dəyərli olduğunu bilmirdilər, ona görə də kəşf xəbəri ağızdan-ağıza yayılırdı. Bölgədəki 10 mağaraya bədəvi xəzinə ovçularından tutmuş arxeoloqlara qədər hər cür insan müxtəlif niyyətlərlə axışıb. Çobanların tapdıqları da daxil olmaqla, ümumilikdə 900-ə yaxın əlyazma tapılıb. Tapılan perqamentlər bu günə kimi saysız-hesabsız insanların əlinə keçib. Bunlardan biri də Suriya pravoslav Qüds arxiyepiskopu Afanasius Yeshue Samuel idi. Son vaxtlara qədər perqamentləri kimin yazdığı məlum deyildi və bəzi alimlər onların hamısını olmasa da, əksəriyyətinin Yerusəlimdəki məbəddə işləyən peşəkar katiblər tərəfindən yazıldığına inanırdılar. “Qüdsün mənşəyi nəzəriyyəsi” adlanan bu nəzəriyyə ilk dəfə 1960-cı ildə alman ilahiyyatçısı Karl Heynriç Renqstorf tərəfindən hazırlanıb. Ölü dəniz kitablarının demək olar ki, hamısı ibrani dilində yazılıb. Eramızdan əvvəl 5-ci əsrdə istifadədən çıxdığı güman edilən əlifba olan Köhnə Paleo-İbrani əlifbasında yazılmış bəzi parçaların hələ də anlaşılmaz olmasının səbəblərindən biri də budur. Hollandiyanın Qroningen Universitetinin ekspert qrupu, Ölü dəniz kitabələrinin əvvəllər təxmin ediləndən çox daha qədim ola biləcəyini aşkar edib. Bu diqqətçəkən tapıntı əlyazmaların tarixi, mənşəyi və müəllifliyi ilə bağlı mövcud fikirləri gündəmə gətirib. Sözügedən sənədlərin eramızdan əvvəl 3-cü əsr ilə eramızın II əsrləri arasında yazıldığı düşünülürdü. Ancaq son araşdırmalara görə, bu tumarlardan bəzilərinin Məsihdən 50 il və ya bir əsr daha yaşlı olduğu müəyyən edilib.  

 Prof. Dr. Qroningen Universiteti Mladen Popoviçin rəhbərlik etdiyi qrup, süni intellektin dəstəklədiyi yeni analiz üsulu ilə bu perqamentlərin yaşlarını yenidən qiymətləndirib: "Sanki zaman maşınına girmişik, 2000 il əvvəl yaşamış bu insanları görə bilirik. İndi onları zaman baxımından çox daha dəqiq bir yerə yerləşdirə bilirik". Tədqiqatçılar həmçinin, daha əvvəl perqamentlərdə oxunmasını asanlaşdırmaq üçün istifadə edilən gənəgərçək yağının izlərinin radiokarbon tarixləşdirmə nəticələrinə təsir edə biləcəyini aşkar etdilər. Buna görə də, 30 perqamentdən ibarət bir qrup ətraflı şəkildə təmizləndi və yenidən radiokarbon tarixi təyin edildi. Bu proses nəticəsində 27 nümunənin tarixi uğurla təyin edilib. Tapıntılar perqamentlərin bəzilərinin daha gənc olduğunu, lakin əksəriyyətinin əvvəllər təhlil ediləndən daha köhnə olduğunu ortaya qoyur. Tədqiqat xüsusilə İncildəki Daniel kitabından ayələri ehtiva edən 4Q114 nömrəli perqamentə diqqət çəkdi. Bu perqament düşünüldüyündən daha qədim idi və Daniel Kitabının müəllifi sağ olarkən yazıla bilərdi. Bu, bu sənədin Müqəddəs Kitabı yaradan eyni insanlar tərəfindən yazılmış ola biləcəyi ilə bağlı yeni mübahisə yaradır.