“XIX əsrin “iqlim qatili“ yenidən oyanır?“ “The Washington Post“

"İlin sonuna doğru dünyanı yeni "super-El-Ninyo" təhlükəsi gözləyə bilər..."

Alimlər XIX əsrdə milyonlarla insanın ölümünə səbəb olmuş dağıdıcı "super-El-Ninyo"nun bənzərinin yenidən formalaşa biləcəyindən ciddi narahatdırlar.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "wp.com" nəşri yazıb.

XIX əsrin fəlakəti yenidən yada düşür

Məqaləyə görə, Sakit okeanın mərkəzi və şərq hissəsində suyun temperaturu bu il normadan təxminən 3 dərəcə yüksək ola bilər. Bu isə son onilliklərin ən güclü El-Ninyo hadisələrindən birinin yaranması ehtimalını artırır. Alimlər xüsusilə 1877-1878-ci illərdə baş verən və tarixə ən ağır ekoloji fəlakətlərdən biri kimi düşən "super-El-Ninyo"nu xatırladırlar.

Həmin dövrdə Hindistan, Çin, Braziliya və başqa regionlarda uzunmüddətli quraqlıqlar, məhsul itkisi və aclıq milyonlarla insanın ölümünə səbəb olmuşdu. Tədqiqatçılar hesab edir ki, o illərdə dünya əhalisinin təxminən 3-4 faizi aclıq və iqlim böhranı nəticəsində həyatını itirib. Bu, bugünkü göstəricilərlə yüz milyonlarla insan demək olardı.

Dünya əvvəlkindən daha hazırlıqlıdır, amma risk böyüyür

Ekspertlər bildirir ki, bugünkü dünya XIX əsrlə müqayisədə daha inkişaf etmiş texnologiyalara və iqlim müşahidə sistemlərinə malikdir. Peyklər, okean sensorları və superkompüterlər sayəsində El-Ninyo prosesləri artıq əvvəlcədən izlənilə bilir.

Xüsusilə 1982-1983-cü illərdə baş vermiş növbəti "super-El-Ninyo"dan sonra beynəlxalq elmi əməkdaşlıq sürətlənib. Sakit okeanda minlərlə müşahidə cihazı yerləşdirilib və bu sistemlər iqlim dəyişikliklərini real vaxtda izləməyə imkan verir.

Lakin alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, təhlükə yenə də böyük olaraq qalır. Vaşinqton Dövlət Universitetinin alimi Diptı Sinqhin sözlərinə görə, indi atmosfer və okeanlar XIX əsrlə müqayisədə daha istidir. Bu isə quraqlıq, istilik dalğaları və su böhranlarının daha dağıdıcı xarakter alması riskini artırır.

Ərzaq və su böhranı yenidən qapını döyə bilər

Məqalədə vurğulanır ki, müasir dünyada belə güclü El-Ninyo hadisəsi ilk növbədə ərzaq və su təhlükəsizliyinə zərbə vura bilər. Uzunmüddətli quraqlıq kənd təsərrüfatını zəiflədə, məhsuldarlığı azalda və dünya bazarlarında qiymət artımına səbəb ola bilər. Ən həssas regionlarda isə sosial və iqtisadi böhranlar daha da dərinləşə bilər.

Alimlər hesab edir ki, bugünkü qlobal iqtisadi sistem bir-biri ilə sıx bağlı olduğundan, bir regiondakı iqlim böhranı domino effekti ilə bütün dünyaya yayıla bilər. Nəşr yazır ki, əsas məsələ artıq belə bir hadisənin mümkün olub-olmaması deyil. Əsas sual dünyanın yeni "super-El-Ninyo"nun nəticələrinə nə qədər hazır olmasıdır.