Yalnız Minsk Qrupu deyil daha iki struktur LƏĞV EDİLMƏLİDİR

Azərbaycan rəsmi şəkildə ATƏT-in (Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı) Minsk Qrupunun ləğvini tələb edir. 

Prezident İlham Əliyev bu ilin əvvəlində bildirib ki, ATƏT-in Minsk qrupu artıq çoxdandır fəaliyyətsizdir: “Amma formal olaraq mövcuddur və bizim məsələmiz ondan ibarətdir ki, əgər Ermənistan Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi olaraq tanıyıbsa, Minsk qrupu isə Qarabağ məsələsinin həlli üçün yaradılıbsa, onda o nəyə lazımdır?”

Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan da Minsk Qrupunun ləğv edilməsinin tərəfdarı olduğunu iddia etsə də, bu sözlərini əməldə edə bilmir.

Modern.az-ın məlumatına görə, burada söhbət təkcə Minsk Qrupundan getmir.

Rəsmi Bakı bir müddət əvvəl bəyan edib ki, ATƏT-in köhnəlmiş və qeyri-funksional Minsk Qrupunun və aidiyyəti strukturların rəsmi şəkildə ləğv olunması zəruridir.

Qarabağ məsələsi ilə əlaqədar yaradılan digər qurumların da ləğvi tələb edilir. Bura əsasən iki struktur daxildir: Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Komitəsi və ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi.

Minsk Qrupu – nəticəsiz vasitəçilik

ATƏT-in Minsk Qrupu 1992-ci ildə yaradılıb və əsas məqsədi Ermənistan ilə Azərbaycan arasında Qarabağ məsələsinin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq idi. Qrupun həmsədrləri ABŞ, Rusiya və Fransadır. Onlar iki ölkə arasında vasitəçilik missiyasını həyata keçirirdilər. Lakin uzun illər davam edən danışıqlara baxmayaraq, Minsk Qrupu əhəmiyyətli nəticə əldə edə bilmədi.

Azərbaycan bu illər ərzində qrupun fəaliyyətsizliyini və qeyri-obyektiv mövqeyini tənqid edib. Xüsusilə 2020-ci il İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan ərazisindəki işğala son qoyulduğunu və faktiki olaraq münaqişənin həll olunduğunu bəyan edib. Rəsmi Bakı bu mərhələdən sonra Minsk Qrupunun fəaliyyətinin mənasız olduğunu bildirib. 2022-ci ildə isə Azərbaycan rəsmiləri qrupun "de-fakto" ləğv olunduğunu, amma rəsmi sənədlərlə bu strukturun hələ də mövcud olduğunu vurğulayıb.

Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Komitəsi – formal struktur, nəticəsiz fəaliyyət

Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Komitəsi (High-Level Planning Group – HLPG) 1994-cü ildə ATƏT tərəfindən yaradılıb. Bu strukturun əsas vəzifəsi sülhməramlı missiya həyata keçiriləcəyi təqdirdə ATƏT-in regionuna yeridəcəyi qüvvələrin hərbi planlaşdırmasını hazırlamaq idi. Lakin bu missiya heç vaxt reallaşmadı və Komitə fəaliyyətsiz qaldı.

Azərbaycan tərəfi hesab edir ki, bu komitə artıq funksional deyil və reallıqlara cavab vermir. Bu səbəbdən onun saxlanılması həm mənasız, həm də resurs israfıdır.

ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi – simvolik və təsirsiz Kaspşik

1995-ci ildən etibarən ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi vəzifəsi mövcuddur. Bu vəzifəni uzun illərdir Anjey Kaspşik icra edir. Onun əsas missiyası artıq olmayan cəbhə xəttində monitorinqlərin həyata keçirilməsi və tərəflər arasında etimadın artırılması idi. Lakin münaqişənin aktiv fazası bitdikdən və Azərbaycan sərhədlərinə nəzarəti bərpa etdikdən sonra bu vəzifənin icrası faktiki olaraq dayanıb.

Bu vəzifə də artıq funksional deyil və onun saxlanılması ATƏT-in resurslarının mənasız istifadəsinə səbəb olur.

Yeri gəlmişkən, ATƏT bu strukturların saxlanılması üçün hər il yüz minlərlə dollar vəsait xərcləyir. Son illərdə faktiki xərclər nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqli olub. 2018-ci ildən bəri bu qrupun fəaliyyəti üçün ayrılan vəsait hər il dəyişib. 2019-cu ildə Minsk Qrupu faktiki olaraq 366 553 dollar xərcləyib. 2020-ci ildə bu rəqəm 716 955 dollara yüksəlib. Xüsusilə 44 günlük müharibənin baş verdiyi həmin il Minsk Qrupu üçün ayrılan xərclərin ən yüksək həddə çatması diqqət çəkir. 2021-ci ildə isə bu məbləğ 328 423 dollar olub ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli azdır.

Son illərin statistikasına baxsaq, Minsk Qrupunun xərclərinin artıb-azalması onun fəaliyyətinin səmərəliliyi ilə bağlı suallar doğurur. ATƏT-in 2022-2024-cü illər üçün icmal büdcəsi barədə dərc edilmiş hesabat hələlik mövcud deyil.

Maliyyə problemləri üzləşən qurumun artıq öz dövrünü başa vuran strukturlara vəsait xərcləməsi məntiqsizdir. Elə bu səbəbdən Azərbaycan 2024-cü ildə ATƏT-in vahid büdcəsi üzrə müzakirələrdə Minsk Prosesinə aid ATƏT təsisatlarının proqram fəaliyyətlərinə vahid büdcədən vəsait ayrılmasının əleyhinə olub.

Rəsmi Bakı hesab edir ki, ATƏT hələ də Qarabağ məsələsini sanki davam edən bir mübahisə kimi təqdim edən strukturları qoruyub saxlayır. Azərbaycan BMT tərəfindən tanınan sərhədləri daxilində suverenliyini bərpa etdiyini və bu prosesin geri dönüşü olmadığını bəyan edib. Minsk Qrupu, Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Komitəsi və şəxsi nümayəndə postu bu günün geosiyasi reallıqları ilə uyğunlaşmır.

Modern Təhlil və Araşdırma Qrupu