Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“Yalnız öhdəlik mexanizmi ilə məsələni həll etmək mümkün deyil“ EKSPERT AÇIQLADI

“Yalnız öhdəlik mexanizmi ilə məsələni həll etmək mümkün deyil“ EKSPERT AÇIQLADI

Icma.az, Sia Az portalına istinadən məlumat verir.

“Xaricdə təhsil alan tələbələrin geri dönüş motivasiyası məsələsi təkcə fərdi qərar deyil, dövlətin insan kapitalı strategiyasının mühüm hissəsidir. Azərbaycan son illərdə “Xaricdə təhsil üzrə dövlət proqramı (2022–2026)” vasitəsilə minlərlə gəncə dünya universitetlərində təhsil almaq imkanı yaradıb. Lakin bu proqramın real məqsədi yalnız bilik qazanmaq deyil, həmin biliyin ölkəyə geri gətirilməsidir. Təhlil göstərir ki, geri dönmənin motivasiyası həm sosial, həm iqtisadi, həm də institusional amillərlə bağlıdır və bu istiqamətdə dövlət səviyyəsində mühüm addımlar atılır”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov deyib.

O bildirib ki, qanunvericilik baxımından bu məsələ artıq normativ çərçivəyə salınıb: “Nazirlər Kabinetinin 25 noyabr 2021-ci il tarixli, 348 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş “Xaricdə təhsil üzrə yeni dövlət proqramı”na əsasən, dövlət hesabına xaricdə təhsil alan şəxs ölkəyə qayıdaraq ən azı 5 il müddətinə ixtisası üzrə fəaliyyət göstərməlidir. Bu müddəa həm qanuni öhdəlik, həm də dövlətin kadr siyasətinin əsas tənzimləyici mexanizmidir. Burada məqsəd yalnız inzibati məcburiyyət deyil, eyni zamanda cəmiyyətə fayda prinsipinin təminidir: dövlət vəsaiti ilə formalaşan insan kapitalı yenidən dövlətə xidmət etməlidir.

Ancaq yalnız öhdəlik mexanizmi ilə bu məsələni həll etmək mümkün deyil. Əgər daxildə müvafiq mühit, ədalətli əmək bazarı və inkişaf imkanları olmasa, məcburiyyətlər uzunmüddətli nəticə verməyəcək. Təhlillər göstərir ki, geri dönüş motivasiyasını gücləndirən əsas amil imkan və şəraitin keyfiyyətidir. Xaricdə təhsil almış gənc qayıtdıqda, onun bilik və bacarıqları ilə uyğun gələn iş yerlərinin mövcudluğu, əməkhaqqı səviyyəsi, elmi-tədqiqat imkanları, qərarvermə proseslərinə çıxışı real motivasiya yaradır. Əmək Məcəlləsinə və “Dövlət qulluğu haqqında” Qanuna edilən son dəyişikliklər, gənc mütəxəssislərin dövlət qurumlarında ixtisasına uyğun vakansiyalara cəlb olunmasını asanlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu da əslində, beynəlxalq təcrübəyə uyğun “beyin axınının geri çevrilməsi” siyasətinin formalaşdığını göstərir.

Elm və Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə artıq bir sıra sistemli addımlar atır. Nazirliyin nəzdində yaradılmış “Xaricdə təhsil almış mütəxəssislərin məlumat bazası” ölkəyə qayıdan məzunların elmi, pedaqoji və idarəetmə sahələrində yerləşdirilməsini asanlaşdırır. Paralel olaraq, Təhsilin İnkişafı Fondu və ADA Universitetinin birgə təşəbbüsü ilə “Returning Scholars Program” çərçivəsində xaricdə doktorantura və magistratura təhsili almış mütəxəssislər üçün universitetlərdə qısamüddətli tədqiqat və dərs proqramları təşkil edilir. Bu, onların həm adaptasiya, həm də akademik inteqrasiya imkanlarını genişləndirir. Bundan əlavə, “Gənc Alimlər Fondu”, “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondu” kimi qurumlar geri dönən gənc tədqiqatçılara qrant və startap dəstəyi təqdim edir.

İqtisadi stimullaşdırma da motivasiyanın əsas tərkib hissəsidir. Dövlət proqramına əsasən, xaricdə təhsil almış gənclər dövlət və özəl sektor arasında körpü rolunu oynaya bilərlər. Məsələn, geri dönən mütəxəssislər üçün xüsusi vergi güzəştləri və müvəqqəti mənzil dəstəyi modelləri tətbiq olunan ölkələr (Cənubi Koreya, İrlandiya, Estoniya) bu sahədə uğur nümunələridir. Estoniyada “Talents Back Home” proqramı çərçivəsində qayıdan alimlərə ilk iki il üçün 30% əməkhaqqı əlavəsi və dövlət mənzil təminatı verilir. Bu model insan kapitalının dövlət üçün iqtisadi sərmayə olduğunu praktik şəkildə göstərir. Azərbaycan üçün də bu cür mexanizmlərin tətbiqi məqsədəuyğundur və Elm və Təhsil Nazirliyinin gələcək strategiyalarında bu tip modellərin yer alacağı gözləniləndir.

Sosioloji tədqiqatlara əsasən, Azərbaycanlı tələbələrin təxminən 40 faizi təhsil aldığı ölkədə qalmaq istədiyini, 60 faizi isə geri dönmək istədiyini bildirir. Amma bu 60 faiz arasında real qayıdanların sayı 35–40 faiz civarındadır. Bu fərqin səbəbi yalnız maaş deyil, həm də dəyərləndirilmə və şəffaflıq hissinin zəifliyidir. Əgər xaricdə təhsil almış gənc Azərbaycanda meritokratiya — yəni bilik və bacarığa əsaslanan yüksəliş imkanlarını görsə, onun ölkəyə qayıtmaq qərarı daha güclü olar. Buna görə də dövlətin paralel məqsədi təkcə iqtisadi deyil, həm də institusional mühitin yenilənməsidir.

Müsbət tərəf ondan ibarətdir ki, Elm və Təhsil Nazirliyi artıq xaricdə təhsil alan gənclərin ölkəyə qayıdışını inzibati öhdəlik kimi deyil, sosial üstünlük kimi təqdim etməyə başlayıb. Nazir Emin Əmrullayevin sözlərinə görə, “Dövlət proqramının məqsədi gəncləri ölkədən çıxarmaq deyil, onların daha güclü biliklərlə geri qayıdıb, təhsilə və iqtisadiyyata töhfə verməsini təmin etməkdir.” Bu yanaşma motivasiyanın mahiyyətini dəyişir — yəni “borc” prinsipi yerini “fayda” prinsipinə verir.

Hesab edirəm ki, xaricdə təhsil almış gənclərin geri dönüş motivasiyası yalnız fərdi vətənpərvərliklə deyil, sistemli dövlət siyasəti ilə də əlaqəlidir. Azərbaycanda artıq bu istiqamətdə normativ baza mövcuddur, iqtisadi və akademik stimullar tətbiq olunur, sosial mühitin formalaşdırılması istiqamətində işlər aparılır. Lakin gələcəkdə bu prosesin davamlı olması üçün iki əsas şərt vacibdir: birincisi, xaricdə qazanılmış biliklərin ölkə daxilində tətbiqinə real şərait yaradılmalı, ikincisi, gənclər özlərini burada potensialının qiymətləndirildiyi bir sistemdə hiss etməlidirlər. Əgər bu iki prinsip təmin olunarsa, “beyin axını” prosesi tədricən “beyin qayıdışı”na çevriləcək və Azərbaycan bu gənclərin təcrübəsindən sosial, elmi və iqtisadi mənada uzunmüddətli fayda əldə edəcək”.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:278
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 13 Oktyabr 2025 17:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see316

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see313

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see291

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see288

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see271

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see264

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see259

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see258

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see246

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see245

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see239

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see228

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see223

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see218

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see217

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see205

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see198

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see194

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see193

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri