Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

“Yalnız öhdəlik mexanizmi ilə məsələni həll etmək mümkün deyil“ EKSPERT AÇIQLADI

“Yalnız öhdəlik mexanizmi ilə məsələni həll etmək mümkün deyil“ EKSPERT AÇIQLADI

Icma.az, Sia Az portalına istinadən məlumat verir.

“Xaricdə təhsil alan tələbələrin geri dönüş motivasiyası məsələsi təkcə fərdi qərar deyil, dövlətin insan kapitalı strategiyasının mühüm hissəsidir. Azərbaycan son illərdə “Xaricdə təhsil üzrə dövlət proqramı (2022–2026)” vasitəsilə minlərlə gəncə dünya universitetlərində təhsil almaq imkanı yaradıb. Lakin bu proqramın real məqsədi yalnız bilik qazanmaq deyil, həmin biliyin ölkəyə geri gətirilməsidir. Təhlil göstərir ki, geri dönmənin motivasiyası həm sosial, həm iqtisadi, həm də institusional amillərlə bağlıdır və bu istiqamətdə dövlət səviyyəsində mühüm addımlar atılır”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov deyib.

O bildirib ki, qanunvericilik baxımından bu məsələ artıq normativ çərçivəyə salınıb: “Nazirlər Kabinetinin 25 noyabr 2021-ci il tarixli, 348 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş “Xaricdə təhsil üzrə yeni dövlət proqramı”na əsasən, dövlət hesabına xaricdə təhsil alan şəxs ölkəyə qayıdaraq ən azı 5 il müddətinə ixtisası üzrə fəaliyyət göstərməlidir. Bu müddəa həm qanuni öhdəlik, həm də dövlətin kadr siyasətinin əsas tənzimləyici mexanizmidir. Burada məqsəd yalnız inzibati məcburiyyət deyil, eyni zamanda cəmiyyətə fayda prinsipinin təminidir: dövlət vəsaiti ilə formalaşan insan kapitalı yenidən dövlətə xidmət etməlidir.

Ancaq yalnız öhdəlik mexanizmi ilə bu məsələni həll etmək mümkün deyil. Əgər daxildə müvafiq mühit, ədalətli əmək bazarı və inkişaf imkanları olmasa, məcburiyyətlər uzunmüddətli nəticə verməyəcək. Təhlillər göstərir ki, geri dönüş motivasiyasını gücləndirən əsas amil imkan və şəraitin keyfiyyətidir. Xaricdə təhsil almış gənc qayıtdıqda, onun bilik və bacarıqları ilə uyğun gələn iş yerlərinin mövcudluğu, əməkhaqqı səviyyəsi, elmi-tədqiqat imkanları, qərarvermə proseslərinə çıxışı real motivasiya yaradır. Əmək Məcəlləsinə və “Dövlət qulluğu haqqında” Qanuna edilən son dəyişikliklər, gənc mütəxəssislərin dövlət qurumlarında ixtisasına uyğun vakansiyalara cəlb olunmasını asanlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu da əslində, beynəlxalq təcrübəyə uyğun “beyin axınının geri çevrilməsi” siyasətinin formalaşdığını göstərir.

Elm və Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə artıq bir sıra sistemli addımlar atır. Nazirliyin nəzdində yaradılmış “Xaricdə təhsil almış mütəxəssislərin məlumat bazası” ölkəyə qayıdan məzunların elmi, pedaqoji və idarəetmə sahələrində yerləşdirilməsini asanlaşdırır. Paralel olaraq, Təhsilin İnkişafı Fondu və ADA Universitetinin birgə təşəbbüsü ilə “Returning Scholars Program” çərçivəsində xaricdə doktorantura və magistratura təhsili almış mütəxəssislər üçün universitetlərdə qısamüddətli tədqiqat və dərs proqramları təşkil edilir. Bu, onların həm adaptasiya, həm də akademik inteqrasiya imkanlarını genişləndirir. Bundan əlavə, “Gənc Alimlər Fondu”, “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondu” kimi qurumlar geri dönən gənc tədqiqatçılara qrant və startap dəstəyi təqdim edir.

İqtisadi stimullaşdırma da motivasiyanın əsas tərkib hissəsidir. Dövlət proqramına əsasən, xaricdə təhsil almış gənclər dövlət və özəl sektor arasında körpü rolunu oynaya bilərlər. Məsələn, geri dönən mütəxəssislər üçün xüsusi vergi güzəştləri və müvəqqəti mənzil dəstəyi modelləri tətbiq olunan ölkələr (Cənubi Koreya, İrlandiya, Estoniya) bu sahədə uğur nümunələridir. Estoniyada “Talents Back Home” proqramı çərçivəsində qayıdan alimlərə ilk iki il üçün 30% əməkhaqqı əlavəsi və dövlət mənzil təminatı verilir. Bu model insan kapitalının dövlət üçün iqtisadi sərmayə olduğunu praktik şəkildə göstərir. Azərbaycan üçün də bu cür mexanizmlərin tətbiqi məqsədəuyğundur və Elm və Təhsil Nazirliyinin gələcək strategiyalarında bu tip modellərin yer alacağı gözləniləndir.

Sosioloji tədqiqatlara əsasən, Azərbaycanlı tələbələrin təxminən 40 faizi təhsil aldığı ölkədə qalmaq istədiyini, 60 faizi isə geri dönmək istədiyini bildirir. Amma bu 60 faiz arasında real qayıdanların sayı 35–40 faiz civarındadır. Bu fərqin səbəbi yalnız maaş deyil, həm də dəyərləndirilmə və şəffaflıq hissinin zəifliyidir. Əgər xaricdə təhsil almış gənc Azərbaycanda meritokratiya — yəni bilik və bacarığa əsaslanan yüksəliş imkanlarını görsə, onun ölkəyə qayıtmaq qərarı daha güclü olar. Buna görə də dövlətin paralel məqsədi təkcə iqtisadi deyil, həm də institusional mühitin yenilənməsidir.

Müsbət tərəf ondan ibarətdir ki, Elm və Təhsil Nazirliyi artıq xaricdə təhsil alan gənclərin ölkəyə qayıdışını inzibati öhdəlik kimi deyil, sosial üstünlük kimi təqdim etməyə başlayıb. Nazir Emin Əmrullayevin sözlərinə görə, “Dövlət proqramının məqsədi gəncləri ölkədən çıxarmaq deyil, onların daha güclü biliklərlə geri qayıdıb, təhsilə və iqtisadiyyata töhfə verməsini təmin etməkdir.” Bu yanaşma motivasiyanın mahiyyətini dəyişir — yəni “borc” prinsipi yerini “fayda” prinsipinə verir.

Hesab edirəm ki, xaricdə təhsil almış gənclərin geri dönüş motivasiyası yalnız fərdi vətənpərvərliklə deyil, sistemli dövlət siyasəti ilə də əlaqəlidir. Azərbaycanda artıq bu istiqamətdə normativ baza mövcuddur, iqtisadi və akademik stimullar tətbiq olunur, sosial mühitin formalaşdırılması istiqamətində işlər aparılır. Lakin gələcəkdə bu prosesin davamlı olması üçün iki əsas şərt vacibdir: birincisi, xaricdə qazanılmış biliklərin ölkə daxilində tətbiqinə real şərait yaradılmalı, ikincisi, gənclər özlərini burada potensialının qiymətləndirildiyi bir sistemdə hiss etməlidirlər. Əgər bu iki prinsip təmin olunarsa, “beyin axını” prosesi tədricən “beyin qayıdışı”na çevriləcək və Azərbaycan bu gənclərin təcrübəsindən sosial, elmi və iqtisadi mənada uzunmüddətli fayda əldə edəcək”.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:259
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 13 Oktyabr 2025 17:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see417

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see340

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see316

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see311

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see293

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see289

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see285

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see270

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see270

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see260

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see244

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see228

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see224

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see203

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see202

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see192

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see177

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see175

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri