Icma.az
close
up
RU
Yaşlanma ilə yaddaş itkisi arasındakı mexanizm müəyyən olunub

Yaşlanma ilə yaddaş itkisi arasındakı mexanizm müəyyən olunub

Icma.az bildirir, Xalq qazeti portalına istinadən.

Stanford Universitetinin Tibb Məktəbinin alimləri yaşlanma zamanı insan beynində məkan yaddaşının, yəni əşyaların və yerlərin harada olduğunu xatırlama qabiliyyətinin niyə zəiflədiyini araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələri “Nature Communications” jurnalında dərc olunub.

Məkan yaddaşı gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsidir: açarları harada qoyduğumuzu, dünən harada səhər yeməyi yediyimizi və ya dostumuzla ilk dəfə harada tanış olduğumuzu xatırlamaq bu funksiyanın hesabınadır. Məhz bu qabiliyyət, yaş artdıqca ilk itən koqnitiv funksiyalardan biri sayılır və onun azalması çox vaxt demensiyanın erkən əlaməti kimi qiymətləndirilir.

Yeni araşdırma göstərib ki, yaşlı fərdlərdə beynin medial entorinal korteks (medial entorhinal cortex) adlanan hissəsində fəaliyyət sabitliyini itirir. Bu bölgə beynin “daxili GPS sistemi” kimi tanınır və məkanın tanınması, istiqamətin müəyyənləşdirilməsi kimi proseslərə cavabdehdir.

Eksperimentlər zamanı gənc (təxminən 3 aylıq), orta yaşlı (13 aylıq) və yaşlı (22 aylıq) siçanlar virtual mühitdə sınaqdan keçirilib. Alimlər onların beynindəki neyronların aktivliyini qeydə alaraq, siçanların “gizli mükafatı” tapmaq üçün virtual məkanlarda necə hərəkət etdiklərini müşahidə ediblər.

Gənc və orta yaşlı siçanlarda “şəbəkə hüceyrələri” adlanan neyronlar sabit və dəqiq “məkan xəritələri” yaradırdı. Lakin yaşlı siçanlarda bu hüceyrələrin fəaliyyəti qarışıqlıq göstərib — nəticədə onlar hansı istiqamətdə hərəkət etdiklərini müəyyən edə bilməyiblər. Bu, məkan yaddaşının pozulmasının əsas səbəblərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Maraqlıdır ki, yaşlı siçanlardan biri digər həmyaşlarından fərqli olaraq, gənc heyvanlara bənzər yaddaş və oriyentasiya qabiliyyəti göstərib. Alimlər bunu “fərdi yaşlanma dəyişkənliyi” adlandırır və bu halın niyə bəzilərində koqnitiv funksiyaların daha uzun müddət qorunub saxlanmasını izah edə biləcəyini düşünürlər.

Tədqiqat zamanı siçanların gen ifadəsi də analiz edilib və 61 genin məkan yaddaşına təsir etdiyi müəyyən olunub. Onlardan biri - Haplin4 geni  neyronların ətraf strukturunun qorunmasında rol oynayır və məkan yaddaşının sabitliyini təmin edə bilər.

Alimlərin fikrincə, bu kəşf yaşla əlaqəli yaddaş zəifləməsinin səbəblərini daha dərindən anlamağa, həmçinin gələcəkdə demensiya və Altsheymer xəstəliyinə qarşı profilaktik üsulların hazırlanmasına mühüm töhfə verə bilər.

Hazırladı: 

S.ELAY

XQ

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:130
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 04 Oktyabr 2025 17:24 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see313

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see313

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see312

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see306

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see289

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see287

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see273

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see269

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see264

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see262

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see259

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see257

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see256

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see252

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see250

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see240

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see236

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see229

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see209

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri