Yaşlılığın yeni modeli: Dostlarla birlikdə yaşamaq

Sizcə, dostlarla birlikdə yaşayıb qocalmaq necə bir fikirdir? Yaşlılığın yeni modeli hesab olunan bu yanaşma gələcək həyat planları üçün ümidverici alternativ kimi diqqət çəkir.

Sherg.az xəbər verir ki, “Qızıl Qızlar” (Golden Girls) modeli adlandırılan bu yanaşma yaşlanmanın yaratdığı çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün qocalar evlərinə alternativ kimi getdikcə daha çox yayılır.

Uzun illər yaşlılıq dedikdə insanların ağlına iki seçim gəlirdi: ya tək yaşamaq, ya da qayğı mərkəzinə köçmək. Lakin son illərdə, xüsusilə qadınlar arasında fərqli bir həyat modeli getdikcə daha çox müzakirə olunur: dostlarla birlikdə yaşlanmaq.

Bu model yalnız eyni evi paylaşmaq demək deyil; həm də qarşılıqlı dəstək, emosional həmrəylik və gündəlik həyatın birlikdə davam etdirilməsi mənasını daşıyır. Mütəxəssislərin fikrincə, bu yanaşma yaşlılıq dövründə tənhalıq hissinin azalmasına kömək edə bilər.

İcma əsaslı yaşlanma modeli: “Qızıl Qızlar”

1980-ci illərin məşhur “Qızıl Qızlar” (Golden Girls) serialını xatırladan, lakin real həyata uyğunlaşdırılmış bu modeldə insanlar öz şəxsi məkanlarına malik olduqları, eyni zamanda ümumi yaşayış sahələrini paylaşdıqları evlərdə birlikdə yaşamağa üstünlük verirlər. Məqsəd qayğı müəssisəsi yaratmaq deyil, seçilmiş sosial çevrə ilə həyatı paylaşmaqdır.

Bu yanaşmanın müxtəlif nümunələri artıq dünyanın bir çox yerində görünməyə başlayıb. Xüsusilə ABŞ-da “cohousing” adlanan ortaq yaşayış icmaları geniş yayılır. Bu sistemdə insanlar öz evlərində müstəqil şəkildə yaşamağa davam edir, lakin mətbəx, bağ və tədbir məkanları kimi bəzi sahələrdən birgə istifadə edirlər. Beləliklə, həm müstəqillik qorunur, həm də sosial təcrid azalır.

Bu sahədə diqqət çəkən nümunələrdən biri də Modern Elder Academy təşkilatıdır. Qurum yaşlanmanı yalnız fiziki deyil, həm də sosial və emosional dəyişiklik prosesi kimi qiymətləndirən proqramlar həyata keçirir. Son illərdə burada ortaq yaşayış və icma əsaslı yaşlanma modelləri daha çox diqqət çəkməyə başlayıb.

Araşdırmalar göstərir ki, insanlar bu ideyaya müsbət yanaşırlar. ABŞ-da fəaliyyət göstərən Senior Housing News tərəfindən yayımlanan sorğuda iştirakçıların böyük əksəriyyəti gələcəkdə başqaları ilə birlikdə yaşamaq variantını nəzərdən keçirə biləcəklərini bildirib. Respondentlərin yarıdan çoxu isə bunu tək yaşamaqdan üstün tutduğunu qeyd edib.

Mütəxəssislərin fikrincə, bunun əsas səbəblərindən biri yaşlılıq dövründə tənhalığın ciddi ictimai sağlamlıq probleminə çevrilməsidir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı sosial təcrid və tənhalığın həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığa mənfi təsir göstərə biləcəyini vurğulayır. Sosial əlaqələrin güclənməsi isə həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə kömək edir.

Bu modelin xüsusilə qadınlar arasında daha çox maraq doğurmasının da səbəbləri var. Qadınlar orta hesabla daha uzun ömür sürür və yaşlılıq dövründə tək yaşamaq ehtimalları daha yüksək olur. Buna görə də dostluq münasibətlərinə əsaslanan ortaq yaşayış modelləri həm iqtisadi, həm də emosional baxımdan dəstəkləyici seçim kimi qiymətləndirilir.

Əlbəttə, bu həyat tərzi hər kəs üçün uyğun olmaya bilər. Birgə yaşayış sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, məsuliyyətlərin bölüşdürülməsi və uzunmüddətli uyğunlaşma kimi məsələlərdə ciddi planlaşdırma tələb edir. Bununla belə, fərdiyyətçiliyin ön plana çıxdığı müasir dövrdə “birlikdə yaşlanmaq” ideyası getdikcə daha çox insanın marağına səbəb olur.

Qocalar evi deyil, paylaşılmış yaşayış məkanı

Qonşuluq və qarşılıqlı dəstək prinsiplərinə əsaslanan yaşayış icmalarının nümunələrindən biri İngiltərədə fəaliyyət göstərən Older Women’s Co-Housing layihəsidir. 50 yaşdan yuxarı qadınların birgə yaratdığı bu yaşayış məkanı Londonda yerləşir. Uzun illər planlaşdırıldıqdan sonra həyata keçirilən layihədə hər bir qadının öz mənzili olsa da, mətbəx, bağ və sosial məkanlardan ortaq istifadə edilir.

Müsahibələrdə qadınlar xüsusilə “tənhalıq içində qocalmaq istəməmək” hissindən bəhs edirlər. Layihənin qurucularından Şirli Meredin tez-tez sitat gətirilən sözləri belədir:

“Biz həyatımızın idarəsini öz əlimizdə saxlamaq istəyirdik.”

Eyni icmada yaşayan Angela Ratklif isə birlikdə yaşamağın ən vacib tərəfini “səni görən və fərq edən insanların olması” kimi izah edir. Qadınlar bildirirlər ki, kimsə xəstələndikdə ona dəstək ola bilirlər, lakin eyni zamanda hər kəs öz şəxsi məkanını qoruyub saxlayır.

Digər nümunə ABŞ-dakı Swan’s Market Cohousing icmasıdır. Burada yaşayan Coani Blank müsahibəsində müxtəlif nəsillərin birlikdə yaşamasının ona daha çox bağlılıq hissi verdiyini bildirir. O qeyd edir ki, uşaqlı ailələrlə eyni icmada yaşamaq tənhalıq hissini azaldır və qonşular gündəlik məsələlərdə bir-birlərinə dəstək olurlar.

“Daha yaxşı bir yol olmalıdır”

Birləşmiş Krallıqda həyata keçirilən başqa bir layihədə isə Enn Torn adlı qadın dostları ilə birlikdə ortaq yaşayış icması yaratmaq ideyasının yaşlanan valideynlərinə qulluq etdiyi dövrdə yarandığını söyləyir.

Bu nümunələrin ortaq cəhəti ondan ibarətdir ki, insanlar qocalar evinə köçmək əvəzinə, müstəqil həyatlarını davam etdirərkən sosial əlaqələrini də qoruya biləcəkləri bir sistem qurmağa çalışırlar. Xüsusilə qadınlar arasında “Golden Girls üslubunda yaşlanmaq” ideyası artıq sadəcə zarafat deyil, ciddi şəkildə planlaşdırılan və həyata keçirilən bir yaşam modelinə çevrilir.