“Yayılan sənədlər Azərbaycan mövqeyinin qəti olduğunu təsdiqləyir” DEPUTAT

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan uzun müddətdir açıqlayacağını vəd etdiyi Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı sənədləri ictimaiyyətə təqdim edib.

Paketdə ATƏT-in Minsk Qrupu və digər vasitəçilər tərəfindən müxtəlif illərdə hazırlanmış təklif və sənədlər yer alır.

Açıqlanan materiallar aşağıdakılardır:

Paşinyanın sözlərinə görə, sənədlərin dərc edilməsi illər boyunca aparılan danışıqların real çərçivələrini nümayiş etdirmək məqsədi daşıyır.

Gununsesi.info bildirir ki, Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu məsələyə belə münasibət bildirib:

“Yayımlanan sənədlər ilk növbədə göstərir ki, 2016-cı ildən sonra Azərbaycanın qətiyyət nümayiş etdirərək hərbi gücünü ortaya qoyması nəticəsində yeni bir reallıq yarandı və beynəlxalq təşkilatlar, ATƏT-in Minsk Qrupu və həmsədr ölkələr aktiv hərəkətə keçməyə məcbur oldular. Həmin dövrdə ortaya çıxan maraqlı sənədlərdən biri digər sənədlərin də qurulduğu əsas çərçivəni formalaşdırdı. Bunlar “Kazan sənədləri”, yaxud adlandırıldığı kimi “Lavrov planı” idi.

Kazanda mahiyyət etibarilə heç nə dəyişməmişdi. Azərbaycan israrla bildirirdi ki, bütün işğal olunmuş ərazilər tam şəkildə azad edilməlidir. Lakin iki fərqli paket ortaya çıxmışdı: mərhələli həll paketi və ümumi həll paketi. Mərhələli variantda əvvəlcə Azərbaycanın beş rayonu qeyri-şərtsiz azad edilir, daha sonra isə digər iki rayonun qaytarılması və Laçın dəhlizinin statusu müzakirəyə çıxarılırdı.

Paşinyanın bu gün iddia etdiyi, Serj Sarkisyanın rədd etdiyi plan məhz həmin sənəddir. Sarkisyan həmin dövrdə təkid edirdi ki, 2016-cı il aprel döyüşlərində Azərbaycan nə əldə etmişdisə, hamısından geri çəkilməlidir. O, Lələtəpə yüksəkliyinin boşaldılmasını tələb edirdi”.

Hikmət Babaoğlu əlavə edib ki, Ermənistan tərəfinin məqsədi hərbi-psixoloji üstünlük yaratmaq, Azərbaycanı gələcəkdə yenidən hərbi yola əl atmaqdan çəkindirmək idi:

“Yəni, “zor tətbiqi ilə bir qarış torpaq belə geri qaytarmaq olmaz” düşüncəsini formalaşdırmağa çalışırdılar. Bunun arxasında da “Ermənistanın güclü tərəfdaşları var” və “ATƏT-in Minsk Qrupu prosesə nəzarət edir” kimi arqumentlər dayanırdı.

Əslində, danışıqlar mətninə baxdıqda Lələtəpənin Azərbaycan tərəfindən saxlanılması növbəti mərhələdə prosesin mahiyyətinə ciddi təsir etmirdi. Çünki paket həllin özündə də bütün ərazilərin azad edilməsi nəzərdə tutulurdu. Lakin Ermənistan bunu sırf psixoloji üstünlük üçün tələb edirdi.

Paşinyanın bu gün dediyi “Sarkisyan bu planı qəbul etmədi” fikrinin səbəbi də budur. Əgər o dövrdə beş rayon qeyri-şərtsiz azad edilsəydi, sonra digər məsələlər müzakirə edilə bilərdi. Lakin Azərbaycan mövqeyi qəti idi: Laçın və Kəlbəcərin azad edilməsi sonraya saxlanılsa da, Laçın dəhlizinin statusu ciddi mübahisə mövzusu idi. Burada 5, 15 və ya 40 kilometrlik dəhlizdən bəhs edilirdi ki, bu da faktiki olaraq Qarabağı Ermənistanla birləşdirən geniş əraziyə çevrilə bilərdi. Azərbaycan bunu qəti şəkildə rədd edirdi.

Bu proseslərin ardınca “Kazan prinsipləri” və “Lavrov planı” müxtəlif mərhələlərdə dəyişən siyasi kontekstdə yenidən gündəmə gətirilirdi. 2019-cu ildə Sarkisyan parlamentdə namizəd olanda açıqlanan bəyanatlar da eyni ənənəvi mövqedən çıxış edirdi”.

Deputat qeyd edib ki, yayılan sənədlər göstərir ki, 2018-ci ildə Sarkisyanın hakimiyyəti Paşinyana verməsinin əsas səbəblərindən biri Azərbaycanın güclənməsi və məsələnin hansı istiqamətdə həll olunacağına dair Sarkisyanın özü üçün qənaətin formalaşması idi:

“O, artıq anlayırdı ki, Qarabağı Azərbaycan hərbi yolla azad edəcək. Putinlə Sarkisyan arasında gedən məktublaşmalar da bunu təsdiq edir.

44 günlük müharibə zamanı Putin açıq şəkildə demişdi: “Azərbaycanın ərazisi böyükdür, əhalisi böyükdür, iqtisadiyyatı güclüdür. Sizin təmas xəttiniz 500 kilometrdən çoxdur. Bu ərazini saxlaya bilməyəcəksiniz”.

Görünür, bu fikirlər həmin illərdə göndərilən məktubların məzmununa uyğun olaraq səsləndirilmişdi. Ermənistanın nə iqtisadi, nə də hərbi gücü 500 kilometrlik təmas xəttini qorumağa imkan vermirdi.

Sarkisyan məktublarında məsələni daha çox tarixi baxımdan, Rusiya–Ermənistan münasibətləri kontekstində dəyərləndirir və “bu təkcə Ermənistanın yox, Rusiyanın da məğlubiyyəti olar” kimi fikirlərlə Moskvanı təsir altına almağa çalışırdı.

Paşinyanın indi bu sənədləri yaymasının məqsədi budur ki, Ermənistan ictimaiyyətinə göstərmək istəyir ki, Azərbaycan heç vaxt torpaqlarından imtina etməyə razı olmayıb və hətta Rusiya belə bunu Sarkisyana izah edib. Yəni, xain dediyi qüvvə Sarkisyan-Köçəryan komandası  on illərlə real olmayan şərtlərdə israr edərək prosesi çıxılmaz vəziyyətə salıblar. Paşinyan isə demək istəyir ki, 44 günlük müharibədə məğlubiyyətin səbəbi bu irsin, bu ordunun və bu yanaşmanın nəticəsi idi.

Bundan əlavə, yayılan sənədlər göstərir ki, heç vaxt Qarabağın ərazi mübadiləsi yolu ilə verilməsi müzakirə mövzusu olmayıb. Laçın dəhlizi üçün nə istəyirdilərsə, Azərbaycan da eyni statusu Naxçıvana keçid üçün istəyirdi. Bu, simmetrik müzakirə mövzusu idi, ərazi mübadiləsi yox”.

Şəbnəm

Gununsesi.info