Icma.az
close
up
RU
Yazıçılar və personajları

Yazıçılar və personajları

525.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Sabir ETİBARLI

Uğurlu yazıçı olmağın göstəriciləri çoxdur və onlardan biri yaddaqalan personaj yaratmaqdır. Bəzən yaradılmış personajların məşhurluğu yazarınkını qat-qat üstələyir. Məncə, Şerlok Holms olduqca uğurlu nümunə ola bilər. Mümkün haldır ki, kimsə Şerlok Holmsun yaradıcısı Artur Konan Doylun adını eşidib tanımasın, amma mütləq Şerlok Holms adı ilə haradasa rastlaşıb. Əslində bu, yazıçı üçün böyük xoşbəxtlik, təqdirəlayiq uğurdur. Bəs yazıçılar personajları nəyə əsasən yaradır? Məncə, ən təsirli faktor yazıçının özü, həyat tərzi və ya yaşadıqlarıdır. Məsələni izah etmək üçün Cek London yaxşı seçimdir. Cek London dənizçi idi, dənizçilərin peşə xüsusiyyətlərinə, dənizin onlara qazandırdığı bədən forması, xarakter və başqa məsələlərə yaxşı bələd idi. Odur ki, Martin İden kimi dənizçi obrazını yaratmaq ona çətin olmayıb. Cek London dənizə o qədər bağlı idi ki, "Dəniz canavarı" başda olmaqla bir çox əsərində dəniz ya mərkəzi yer tutur, ya da haradasa xatırlanır. Bundan başqa, Cek London həm də həvəskar boksçu idi. Boksun sirlərinə, onun insan psixologiyasına təsirinə və boksçu düşüncəsinə yaxşı bələd idi. Odur ki, boks üzərində qurulan "Oyun" povestini yazmaq, yəqin ki, ona çox zövq verib (Əsas personaj olan Co həm də yelkən təmiri ilə məşğul idi). Ümumiyyətlə, Cek London təbiəti və həyat tərzi baxımından öz əqidəsində əsl kişi, "mujik" və ya "yaxşı oğlan" düşüncəsini daşıyırdı və onun personajları da elə idi. Onlar güclü, qorxusuz, ataman xarakterli, haqsızlığa qarşı çıxan və hər an ağır mübarizəyə hazır insanlardır.

Maraqlıdır ki, Kafka, onun personajları, ideyaları və ya təsvir etdiyi ümumi ab-hava tamam fərqlidir. Kafka yaradılışı etibarilə həm bədəncə, həm də xaraktercə zəif biri olub. Zəiflik, süstlük, daimi şikayət "Milenaya məktublar", "Atama məktub" (bunlar bədii kitab deyil) və başqa işlərində açıq-aydın görünür. Kafkanın personajları da onun kimidir. Belə ki, yazıçının - onları yaradan şəxsin bütün xüsusiyyətləri personajlara da sirayət edib. Odur ki, "Çevrilmə"nin Cek Londonun yox, məhz Kafkanın qələmindən çıxması heç təəccüblü görünmür.

Yazıçıların hansı personajları yaratmalarında, nəyə və kimə üstünlük vermələrində əsas təkanverici amillərdən biri də yazıçının maraq və dəyərləridir. Məsələn, Jül Vernin elmə sevgisi, təbiətə, bizi əhatə edən aləmə şiddətli marağı olmasaydı, çətin ki, "Yerin mərkəzinə səyahət", "Suyun altında 20.000 lye", "Aya səyahət", "80 günlük dünya səyahəti", "Hava şarında 5 həftə" və başqa əsərləri yaza bilərdi. Professor Lidenbrok, Kapitan Nemo, Professor Aronnaks, Barbiken, Mişel Ardan və digərləri elmə maraq, öyrənmə eşqi və kəşf etmə şövqü ilə seçilir. Onların təbiətində bilinməyənə qarşı güclü cazibə, təbiəti və kainatı dərk etmək istəyi, həmçinin insan ağlının imkanlarına inam əsas yer tutur.

Yuxarıda haqqında danışılan yaradıcılıq prinsipi təkcə elmi-macəra ədəbiyyatı üçün deyil, başqa janrlarda yazılmış əsərlər üçün də xarakterikdir. Bu mənada Fərman Kərimzadənin oxucu kimi məndə yeri ayrıdır. Fərman Kərimzadənin də Hüseyn bəy Lələ Şamlı, Şah İsmayıl, Pənahəli xan, Kərbəlayi İsmayıl kimi olduqca uğurlu tarixi-bədii personajları yarada bilməsi məhz onun tarixə, həmçinin vətənə bağlılığı ilə birbaşa əlaqəlidir. Digər böyük Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin yaradıcılığı isə böyük ölçüdə cahillik, fanatizm, xurafat ilə mübarizə, elmə, ağıla bağlılıq dəyərləri üzərində qurulmuşdur. Bu səbəbdən onun qələmindən savadsızlıq timsalı olan Novruzəli, fanatik istismarçı Şeyx Nəsrullah, mübariz İsgəndər, Gülbahar kimi personajlar yaranıb.

Mövzunu daha dərindən araşdırdıqda məlum olur ki, həyat tərzi, maraq və dəyərlər kimi faktiki şərait, mövcud olan vəziyyət də yazıçıların yaratdığı personajlara güclü təsir göstərir. Məsələn, dahi rus yazıçısı Turgenevin "Atalar və oğullar" kitabının əsas mövzularından biri nihilizmdir və görürük ki, bu cərəyan XIX əsrdə Rusiya İmperiyasında olduqca populyar olub. Turgenevin də Rusiyada tüğyan edən bu cərəyandan təsirləndiyi məlumdur. Onun yaratdığı Bazarov nihilizmin bütün xüsusiyyətlərini daşımaqla bərabər, həm də özünəməxsus cəhətləri ilə çox yaddaqalandır. O, məğrurdur, bir çox şeyə etinasızdır, emosiyalarının təsirində deyil, çox şeyi mənasız görür və heç nəyə görə təəccüblənmir. Hətta ölümü belə normal, mətanətlə qarşılayır. Bu, bəlkə də bəşərin yüksələ biləcəyi ən uca zirvədir. Çünki nəfsani istəklərdən və kiçik məqsədlərdən ucadır.

Yaradıcılığa siyasi-fəlsəfi mühit böyük təsir göstərsə də, ona ən şiddətli formada təsir edən ətraf-mühit halı, yəqin ki, müharibədir. Erik Maria Remarkın dünyaca məşhur "Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur" kitabı, Haynrik Teodor Böllün möhtəşəm əsəri "O illərin çörəyi" müharibənin dəhşətini təsvir edən ən nəfəskəsici işlər arasında göstərilə bilər. Bu əsərlərdə diqqət mərkəzində olan əsas cəhət personajların müharibə şəraitində formalaşan xarakteridir. Remarkın əsərində Birinci Dünya müharibəsində gənc əsgər obrazları qorxu, yorğunluq və ümidin itməsi ilə seçilir. Böllün personajları isə İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı həyatda sadəlik, yoxsulluq və daxili boşluq içində təqdim olunur. Hər iki yazıçı personajlar vasitəsilə müharibənin insan üzərində yaratdığı dəyişimi göstərir.

Siyasi-fəlsəfi və hərbi-iqtisadi mühit yazıçıların yaratdıqları personajların necəliyinə təsir etdiyi kimi, texnoloji inkişaf da təsirsiz ötüşmür. Texnoloji inkişaf ilə birlikdə nəinki robot personajlar görünməyə başlayıb, artıq onları heç kəs yadırğamır. Piter Braunun "Vəhşi robot", Li Bekonun "Sonuncu insan" kitabları və başqa nümunələr artıq kifayət qədər populyarlıq qazanıb.

Beləliklə, personajlar yalnız yazıçının təxəyyülünün məhsulu deyil. Onların formalaşmasında müəllifin xarakteri, həyat təcrübəsi, maraqları, dəyərləri, yaşadığı dövr və cəmiyyət mühüm rol oynayır. Buna görə də bəzən personajları öyrənməklə onları yaradan yazıçını da daha yaxından tanımaq mümkün olur. Buna görə ədəbiyyat təkcə maraqlı hekayələr deyil, həm də insanı və cəmiyyəti anlamağın ən təsirli vasitələrindən biridir.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:195
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 03 İyul 2026 19:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see342

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see321

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see280

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see276

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see271

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see260

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see257

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see251

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see251

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see222

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see220

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see213

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see205

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see201

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see199

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see198

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see186

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri