Yeddi psixopatın hekayəsi Kinoseans

Bəzi filmlər tamaşaçını güldürmək üçün komik vəziyyətlər yaradır, bəziləri isə gülüşün arxasında gizlənən narahatlığı üzə çıxarır. Martin Makdonahın 2012-ci ildə çəkdiyi "Yeddi Psixopat" (Seven Psychopaths) məhz belə filmlərdəndir. Böyük Britaniya və ABŞ-ın birgə istehsalı olan bu ekran əsəri qara komediya, kriminal və dram elementlərini bir araya gətirir. Filmin ssenari müəllifi və rejissoru irland əsilli britaniyalı dramaturq Martin Makdonahdır. 110 dəqiqəlik film onun ikinci tammetrajlı ekran işi idi və "Brüggedə" ("In Bruges") filmindən sonra Kolin Farrell ilə əməkdaşlığını davam etdirirdi.

Makdonah kino dünyasına gəlməzdən əvvəl dramaturq kimi tanınmışdı. Onun teatr əsərlərində də qara yumor, qəddarlıq, absurd vəziyyətlər və insan xarakterindəki ziddiyyətlər mühüm yer tuturdu. "Yeddi Psixopat"da həmin xüsusiyyətlər kino dilinə köçürülür. Lakin rejissor bununla kifayətlənmir: filmdə kino çəkmək, ssenari yazmaq və yaradıcı insanın öz materialını axtarması da əsas mövzulardan birinə çevrilir. Britaniya Kino İnstitutu Makdonahın bu filmdə müxtəlif reallıq qatlarını bir-birinə bağladığını xüsusi vurğulayır.

Filmin baş qəhrəmanı Marti adlı ssenaristdir. Kolin Farrellin canlandırdığı Marti "Yeddi Psixopat" adlı ssenarini yazmağa çalışır, amma ciddi yaradıcılıq böhranı yaşayır. O, filmin necə başlamalı və necə davam etməli olduğunu bilir, lakin əsas məsələni - hekayənin özünü - tapa bilmir. Onun dostu Billi isə Martiyə kömək etmək qərarına gəlir. Sem Rokvellin canlandırdığı Billi həm işsiz aktyordur, həm də qeyri-adi üsulla pul qazanan it oğrusudur. O və ortağı Hans itləri oğurlayıb sonra sahiblərinə qaytarmaqla mükafat alırlar. Lakin bu dəfə oğurladıqları Bonni adlı şi-tsu iti Los-Ancelesin qəddar qanqsteri Çarli Kostelloya məxsusdur.

Vudi Harrelsonun canlandırdığı Çarli sıradan cinayətkar deyil. O, qəddar və gözlənilməzdir, insan öldürməkdən çəkinmir, amma itinə olan sevgisi onun obrazına qəribə bir ziddiyyət gətirir. İnsanlara qarşı amansız olan bu adam Bonniyə sanki ailə üzvü kimi yanaşır. Elə filmin ironiyası da buradan başlayır: tamaşaçı kimin "normal", kimin "psixopat" olduğunu müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkir.

Hadisələr inkişaf etdikcə Martinin həyatı onun yazdığı ssenariyə çevrilməyə başlayır. O, psixopatlar haqqında hekayələr axtarır, lakin həmin insanların bir hissəsi real həyatda qarşısına çıxır. Beləcə, film "film içində film" quruluşuna keçir. Martinin yazdığı ssenari, onun yaşadığı hadisələr və digər personajların danışdığı hekayələr bir-birinə qarışır. Tamaşaçı da bu oyunun iştirakçısına çevrilir: ekranda gördüklərinin hansı hissəsinin gerçək, hansının yazıçının təxəyyülü olduğunu ayırmaq getdikcə çətinləşir.

Filmin digər mühüm obrazı Kristofer Uokenin canlandırdığı Hansdır. Hans Billi ilə cinayət ortağı olsa da, xarakter etibarilə ondan tamamilə fərqlənir. Dindar və nisbətən sakit insan olan Hansın xəstə həyat yoldaşı Mayraya bağlılığı onun daxili dünyasını açır. Mayranın ölümü isə filmin ən ağır məqamlarından birinə çevrilir. Hansın sonrakı davranışları ölüm, axirət və insanın inamı barədə suallar doğurur. Onun gördüyü "boz yer" isə filmin qara yumorla fəlsəfi düşüncəni birləşdirən ən yaddaqalan epizodlarındandır.

Filmdə Tom Ueytsin canlandırdığı Zahariya Riqbi də xüsusi yer tutur. O, Martiyə keçmişindən danışan sirli bir personajdır. Onun hekayəsi filmin "yeddi psixopat" anlayışına daha bir qat əlavə edir. Əslində Makdonah burada psixopat sözünü yalnız tibbi və ya kriminal mənada işlətmir. Onun personajları cəmiyyətin qəbul etdiyi "normal insan" anlayışının sərhədlərini pozan, travmaları, obsesiyaları, sevgiləri və özünəməxsus əxlaq anlayışları olan insanlardır.

Filmin qara yumoru da məhz bu ziddiyyətlərdən doğur. Qəfil qətllər, silahlı qarşıdurmalar və ölüm səhnələri absurd dialoqlarla müşayiət olunur. Tamaşaçı bir an əvvəl güldüyü səhnənin ardınca faciə ilə qarşılaşa bilər. Ancaq Makdonah zorakılığı qəhrəmanlıq kimi təqdim etmir. Əksinə, onun mənasızlığını göstərir. Film boyu intiqamın yeni intiqam doğurduğu, zorakılığın isə heç kimi həqiqətən qalib etmədiyi görünür.

"Yeddi Psixopat"ın aktyor ansamblı da filmin uğurunda mühüm rol oynayıb. Kolin Farrell, Sem Rokvell, Kristofer Uoken və Vudi Harrelsonla yanaşı, Tom Ueyts, Ebbi Korniş və Olqa Kurilenko da filmin yaddaqalan obrazlarını yaradıblar. Film Boston Kino Tənqidçiləri Cəmiyyətinin "Ən yaxşı aktyor ansamblı" mükafatını qazanıb, BAFTA-da "Ən yaxşı Britaniya filmi" nominasiyasına irəli sürülüb. Toronto Beynəlxalq Film Festivalında isə "Midnight Madness" proqramının Tamaşaçı Mükafatını əldə edib.

Filmin büdcəsi təxminən 15 milyon dollar olub və dünya üzrə 29,3 milyon dollardan çox gəlir əldə edib. Lakin "Yeddi Psixopat"ın dəyərini yalnız kommersiya göstəriciləri ilə ölçmək çətindir. Bu film, ilk növbədə, Hollivud kriminal filmlərinin qaydaları ilə oynayan, həmin qaydaları həm təkrarlayan, həm də istehza obyektinə çevirən müəllif işidir.

Finalda Marti nəhayət ssenarisini tamamlayır. Lakin onun yazdığı hekayə artıq filmin əvvəlindəki yazıçının xəyal etdiyi sadə kriminal ssenari deyil. Yaşadığı hadisələr onu dəyişib. Buna görə də "Yeddi Psixopat"ın əsl mövzusu yalnız psixopatlar, qanqsterlər və qətllər deyil. Bu, insanın öz hekayəsini yaratmaq cəhdi, yaratdığı hekayənin isə bir gün onun öz həyatını dəyişməsi haqqındadır.

Makdonahın filmi həm güldürür, həm narahat edir, həm də düşündürür. Bəlkə də onun ən böyük uğuru budur: "Yeddi Psixopat"a baxarkən tamaşaçı bir müddət sonra ekrandakı qəhrəmanlara yox, özünə baxmağa başlayır - insanı "normal" edən nədir və dəli dünya içində əsl psixopat kimdir?

"525"