Bədənin üsyanı Kinoseans

Fransız kinorejissor və ssenarist Korali Farjanın "Substansiya" filmi 2024-cü ildə Kann Film Festivalında "Ən yaxşı ssenari" mükafatına layiq görülərək beynəlxalq kino mühitində ciddi rezonans doğurub. Body horror və elmi-fantastika elementlərini özündə birləşdirən film müasir cəmiyyətin gözəllik, gənclik və görünüş kultuna qarşı sərt və radikal bir kino etirazı kimi dəyərləndirilir.

Filmin mərkəzində keçmiş televiziya ulduzu Elizabet Sparkle (Demi Mur) dayanır. Yaşlanma ilə birlikdə karyerasının tənəzzülə uğradığını görən Elizabet gəncliyini bərpa etmək məqsədilə "Substansiya" adlı eksperimental preparatdan istifadə edir. Bu müdaxilə nəticəsində onun daha gənc və idealizə olunmuş versiyası - Sue (Margarit Kvalley) meydana çıxır. Lakin proses sadə bir transformasiya deyil, eyni bədənin iki fərqli varlıq arasında bölünməsi ilə müşayiət olunan təhlükəli psixoloji və fiziki parçalanmadır.

Hekayənin inkişafında Elizabet və Sue arasında qurulan qeyri-sabit tarazlıq əsas dramatik xətti təşkil edir. Onlar eyni bədəni paylaşaraq növbəli şəkildə mövcud olmağa məcburdurlar, lakin bu sistemin pozulması getdikcə daha kəskin qarşıdurmaya gətirib çıxarır. Nəticədə insanın öz "gənc və yaşlı versiyası" arasında formalaşan mübarizə identiklik böhranına və bədənin nəzarətdən çıxan transformasiyasına çevrilir.

Rejissor Korali Farja bu hekayə vasitəsilə qadın bədənini sosial və mədəni təzyiqlərin mərkəzində təqdim edir. Film müasir media və əyləncə sənayesinin qadınlardan daim gənc, ideal və dəyişməz görünüş tələb etməsini sərt şəkildə tənqid edir. Body horror estetikasından istifadə isə bu təzyiqin nəticələrini metaforik yox, birbaşa fiziki səviyyədə göstərməyə xidmət edir. Bədənin deformasiya olunması və getdikcə daha qrotesk formalar alması filmin ideoloji yükünü gücləndirən əsas vizual vasitəyə çevrilir.

Tənqidçilərin böyük əksəriyyəti "Substansiya"nı müasir kino kontekstində qadın bədəninə yönəlmiş sosial zorakılığın ən radikal vizual ifadələrindən biri kimi qiymətləndirir. Film Hollivud sənayesində yaşlanmanın tabu kimi təqdim edilməsini və qadınların daimi "mükəmməllik" təzyiqi altında saxlanılmasını açıq şəkildə ifşa edir. Bununla yanaşı, bəzi kinoşünaslar filmin şok estetikasının müəyyən məqamlarda narrativ inkişafı kölgədə qoyduğunu qeyd edirlər. Buna baxmayaraq, ümumi qəbul ondan ibarətdir ki, film güclü emosional və vizual təsir gücünə malikdir.

Aktyor ifaları filmin təsir gücünü daha da artırır. Demi Mur Elizabet obrazında həm emosional çöküşü, həm də fiziki və psixoloji parçalanmanı çoxqatlı şəkildə təqdim edir və bu rol onun karyerasında mühüm dönüş nöqtəsi kimi dəyərləndirilir. Margarit Kvalley Sue obrazında soyuq, hesablanmış və instinktiv davranışlara əsaslanan bir xarakter yaradır ki, bu da iki versiya arasında kəskin psixoloji ziddiyyət formalaşdırır. Dennis Kueyd isə sənaye sisteminin simvolik obrazını canlandıraraq filmin satirik və tənqidi qatını gücləndirir.

"Substansiya" feminist kino diskursunda da xüsusi yer tutur. Film qadın bədəninin sosial nəzarət altına alınmasını, görünüş standartlarının yaratdığı psixoloji təzyiqi və fərdi identikliyin bu prosesdə necə parçalandığını qrotesk və metaforik dillə ifadə edir. Bu baxımdan əsər yalnız qorxu filmi deyil, eyni zamanda müasir mədəniyyətin görünüş mərkəzli strukturlarına qarşı sərt vizual manifest kimi çıxış edir.

Nəticə etibarilə, "Substansiya" tamaşaçını narahat edən, estetik sərhədləri sarsıdan və düşündürən iddialı kino nümunəsidir. Film fərdi kimlik, bədən və sosial təzyiq arasındakı mürəkkəb münasibəti kəskin və yadda qalan vizual dil vasitəsilə təqdim edir.

"525"