Sükutdan qaçış: Ayşə Kinoseans

Tunisli rejissor Mehdi Barsauinin "Ayşə" (Aicha) filmi (2024) Fransa, Tunis, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və İtaliyanın birgə istehsalıdır. Film Tunisin əyalətlərindən birində oteldə çalışan 30 yaşlı qadının hekayəsidir. O, avtomobil qəzasından sonra doğma şəhərini tərk edir. Hamının ölmüş bildiyi qadın paytaxta yerləşərək kimliyini dəyişir və yeni həyata başlayır. Amma yeni həyat ona asan başa gəlmir.

Real hadisələr əsasında çəkilən filmin dünya premyerası 81-ci Venesiya Beynəlxalq Film Festivalında baş tutub, daha sonra müxtəlif beynəlxalq kino platformalarında geniş müzakirələrə səbəb olub. "Ayşə" müasir Şimali Afrika kinosunun son illərdəki mühüm nümunələrindən biri kimi qəbul edilir.

Filmin əsas xətti mühafizəkar cəmiyyətlərdə qadın haqlarının tapdanmasıdır. Bununla yanaşı, rejissor sosial bərabərsizlik, hüquq sistemindəki boşluqlar, regionlararası iqtisadi fərqlər və dövlət institutlarının zəifliyi kimi problemlərə də toxunur. Kino mütəxəssisləri filmi realist üslubu və sosial məzmunu ilə yüksək qiymətləndirirlər.

Hekayə Tunisin cənub bölgələrində yaşayan və gündəlik sosial və iqtisadi çətinliklərlə mübarizə aparan Ayşənin həyatını izləyir. Ailə yükünü daşıyan, məhdud seçim imkanları ilə yaşayan bu qadın patriarxal cəmiyyətin sərt qaydaları altında sıxışdırılır.

Onun həyatında dönüş nöqtəsi işlədiyi mikroavtobusun faciəvi qəzaya uğraması olur. Bu hadisədən sonra Ayşənin sağ qalması və "ölü" hesab edilməsi ona yeni imkan yaradır. O, bu vəziyyətdən istifadə edərək doğma mühitini tərk edir, paytaxt Tunisə köçür və yeni kimliklə həyata sıfırdan başlayır. Lakin paytaxtda əldə etdiyi azadlıq qısa zamanda daha sərt reallıqlarla əvəz olunur. O, müxtəlif işlərdə çalışır, sosial təbəqələrin sərt üzünü görür və tədricən təhlükəli mühitlərə daxil olur. Bu proses onun həm sosial, həm də psixoloji vəziyyətini sarsıdır.

Hadisələrin gedişində Ayşə polis zorakılığı və korrupsiya ilə bağlı bir cinayətin şahidinə çevrilir. Bu məqam filmin tonunu dəyişdirərək onu sosial dramdan triller elementləri ilə zənginləşdirilmiş bir formata gətirir. Qəhrəman ciddi seçim qarşısında qalır: susmaq və özünü qorumaq, yoxsa həqiqəti üzə çıxarıb həyatını riskə atmaq.

Mehdi Barsaui bu süjet vasitəsilə fərdi faciə ilə yanaşı, cəmiyyətin problemlərini də göstərir. Tənqidçilərin fikrincə, filmin ən güclü tərəfi realist yanaşma və emosional dərinlikdir. Baş rolu ifa edən Fatma Sfarın performansı xüsusilə vurğulanır. O, Ayşənin qorxu, ümid, çarəsizlik və azadlıq arzusu arasında dəyişən daxili dünyasını inandırıcı şəkildə təqdim edir.

Bir çox kino mütəxəssisləri "Ayşə"ni sosial realizm ənənəsinin davamı kimi qiymətləndirir, onu "Rosetta" ("Rozetta") və "4 Months, 3 Weeks and 2 Days" ("4 ay, 3 həftə və 2 gün") kimi filmlərlə müqayisə edirlər. Film fərdi taleləri geniş sosial fonda təqdim etməsi ilə seçilir.

Bəzi tənqidçilər isə filmin birinci hissəsinin sakit və müşahidəçi üslubdan ikinci hissədə daha gərgin və triller atmosferinə keçidini müzakirə edirlər. Buna baxmayaraq, bir çox rəy bu keçidin filmin dinamikasını gücləndirdiyini bildirir.

Filmin vizual dili də diqqət çəkir. Operator işi vasitəsilə Tunisin cənub bölgələrinin qapalı və sakit mühiti ilə paytaxtın xaotik və təhlükəli atmosferi arasında güclü kontrast yaradılır. Bu kontrast Ayşənin daxili dəyişimini simvolik şəkildə tamamlayır.

"Ayşə" filmi yalnız fərdi bir qadın dramı deyil, eyni zamanda kimlik, azadlıq və sosial ədalətsizlik kimi universal mövzuları əhatə edən çoxqatlı kino əsəridir. Film həm regional, həm də qlobal səviyyədə aktual problemlərə toxunaraq müasir dünya kinosunda mühüm yer tutur.

https://www.youtube.com/watch?v=1sHnJ-RSLoU

https://yandex.kz/video/preview/9257341771662957753

“525”