Yenə Fransa, yenə qalmaqal

Əlcəzairli blogerlərin deportasiyası diplomatik gərginlik yaradıb

Fransa ilə Əlcəzair arasında növbəti diplomatik qalmaqal baş verib. Buna səbəb əlcəzairli blogerlərin saxlanılaraq ölkələrinə deportasiya edilmələri olub. Ancaq Əlcəzair hökumətinin blogerləri Fransaya geri qaytarması iki ölkə arasında münasibətləri daha da gərginləşdirib. Amma problemin kökü daha dərindir.

Son vaxtlar sosial mediada fransız və ərəb dillərində Fransaya qarşı kəskin tənqidlərin və təhdidlərin əks olunduğu videolar yayılır. Yüz minlərlə baxış toplayan bu videoçarxlara Fransa polisi aktiv reaksiya verib. Yanvarın 3-də TikTok-da Zazou Youssef ləqəbi ilə tanınan və bir neçə yüz min abunəçisi olan əlcəzairli mühacir Youssef A. Fransanın Brest şəhərində həbs edilib. Həmin gün İmad Tintin təxəllüsü ilə internetdə yayımlanan və “fransızları təhdid” edən 31 yaşlı İmad Ould Brahim də Qrenobl bölgəsində saxlanılıb. TikTok-da da məşhur olan Sofiya Benlemman da eyni ittihamla həbs olunub. Eyni ittihamlar bloqerlər -Abdesslam Bazuka və Laksas 06-ya qarşı da irəli sürülüb. Ancaq Fransa polisi hər iki şəxsi həbs edə bilməyib, çünki birincisi Əlcəzairə qaçıb, ikincisi isə axtarılır.
Ancaq daha çox Doualemn və ya Boualem Dz kimi tanınan 59 yaşlı əlcəzairli Naaman Boualemin həbsi rezonans doğurub. Fransa hakimiyyəti onun paylaşdığı videolara görə ölkədə yaşayış icazəsindən məhrum edib. Baxmayaraq ki, Fransa vətəndaşlığı olan uşaqları olduğu üçün o, ölkədə qalmaq hüququna malikdir. Məhkəmə qərarını gözləyərkən Boualem əvvəlcə müvəqqəti saxlanma düşərgəsinə göndərilib, yanvarın 10-da isə təcili olaraq Əlcəzairə deportasiya edilib.
Bununla belə, Əlcəzair Fransanın deportasiya qərarına qarşı çıxış edib və  Naaman Bualemunu Parisə qaytarıb. İndi onun Paris yaxınlığındakı inzibati həbsxanada olduğu bildirilir. Fransa daxili işlər naziri Bruno Retayo iddia edib ki, guya “Əlcəzair Fransanı alçaltmağa çalışır”. Xarici işlər naziri Jean-Noel Barrot isə xəbərdarlıq edib ki, “Əlcəzair eskalasiyanı davam edərsə, Fransa ona cavab verməli olacaq”. 
Amma bu da bir faktdır ki, Fransa ilə Əlcəzair arasında münasibətlər bu gün pozulmayıb. İki ölkə arasında münasibətlər Fransa prezidenti Emmanuel Makron Mərakeşin Qərbi Saxaranın mübahisəli əraziləri üzərində suverenliyini tanıdıqdan sonra pisləşib. Makron Mərakeş Kralı VI Məhəmmədə hakimiyyətinin 25-ci ildönümü münasibətilə göndərdiyi təbrik məktubunda bildirmişdi ki, Fransa Qərbi Saharada 1976-cı ildən bəri səngiməyən münaqişənin həlli ilə bağlı Mərakeş planını dəstəkləyir. Fransa prezidentinin mövqeyi Əlcəzair rəhbərliyinin kəskin tənqidinə səbəb olmuşdu. Əlcəzairin Xarici İşlər Nazirliyi həddindən artıq narazılığının əlaməti olaraq səfirinin Parisdən geri çağırıldığını və iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin səviyyəsinin aşağı salındığını elan etmişdi. 
Əlcəzair və Mərakeşin maraqları “tanınmamış muxtariyyət” olan Qərbi Sahara ərazisində toqquşur. Xatırladaq ki, Mərakeş, Əlcəzair və Mavritaniya ilə həmsərhəd olan bu ərazi 1976-cı ildə ispanların keçmiş müstəmləkələrini tərk etdikdən sonra “İspan Saharası”nın yerində qurulmuşdu. 266 min kvadratkilometrlik ərazi Mərakeş və Mavritaniya arasında bölünmüşdü. Bununla belə, o  zaman yaradılan “Polisario Qurtuluş Cəbhəsi” üsyançı hərəkatı 1976-cı ildə “Sahara Ərəb Demokratik Respublikası”nı elan etmişdi. Üsyançıların təzyiqi ilə Mavritaniya 1979-cu ildə qoşunlarını geri çəkmiş və nəticədə ərazinin 80 faizi hərbi cəhətdən daha güclü olan Mərakeş Krallığının nəzarəti altına keçmişdi. “Polisario Cəbhəsi” hazırda yalnız Mavritaniya sərhədi boyunca əraziyə və Əlcəzairlə sərhəddəki dar bir zolağa nəzarət edir. O vaxtdan həmin ərazi Əlcəzair və Mərakeş arasında münasibətlərə mənfi təsir göstərir. 
Əlbəttə, hər iki ölkənin öz arqumenti var. “Polisario Cəbhəsi” və Əlcəzair dekolonizasiya prosesinin bir hissəsi kimi referendumun keçirilməsini nəzərdə tutan 1991-ci il BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinin icrasını tələb edirlər. Doğrudur, referendum dəfələrlə keçirilsə də, hər dəfə uğursuzluqla nəticələnmişdi. 2007-ci ildə Mərakeş adaya geniş muxtariyyət statusu verilməsinə razı olduğunu açıqlamışdı. Bölgənin bəzi ölkələri Əlcəzair-Sahara variantını, xüsusən də Qərb gücləri, məsələn, ABŞ, İngiltərə və İspaniya, 2022-ci ildə Mərakeşi dəstəkləyirlər. İndi bu sıraya Fransa da qoşuldu. Şərhçilər deyirlər ki, prezident Makronun məktubu Əlcəzair və Fransa arasında münasibətləri istiləşdirmək üçün illərlə aparılan səylərə son qoyur. 
Ümumiyyətlə, Əlcəzair və Fransa arasında heç vaxt dostluq münasibətləri olmayıb. İki ölkənin münasibətlərinə Fransanın işğalçılıq keçmişi hələ də güclü təsir göstərir. Əlcəzairin milli ideologiyası əsasən keçmiş metropoliya ilə qarşıdurmaya və Fransadan müstəqillik əldə etməyə əsaslanır. Xatırladaq ki, Fransa 1830-cu ildə Əlcəzairi işğal etmişdi. 1962-ci ildə Əlcəzair müstəqilliyini qazanana qədər Fransa Əlcəzairi fransızlaşdırmaq üçün bir asimilyasiya prosesi gerçəkləşdirmişdi. 1954-cü ildən 1962-ci ilə qədər Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı mübarizədə 1 milyon əlcəzairli həyatını itirmişdi. Fransızlar 1945-ci ilin martında 45 min əlcəzairlini, 1952-ci ildə Konstantin şəhərində 230 nəfəri qətlə yetirmişdilər. 1961-ci ildə Parisdə 300 əlcəzairli öldürülmüşdü. Uşaqlara, qadınlara, qocalara, ümumiyyətlə, hamıya qarşı soyqırımı həyata keçirilmişdi. Fransa qadağan olunmuş silahlardan istifadə edərək Əlcəzair xalqını məhv etməyə çalışmışdı. 
İndi bütün bunlarında fonunda Fransa – Əlcəzair arasında növbəti diplomatik böhran yaşanır. Bunun əsas səbəbkarının da Emmanuel Makronun “uzaqgörən siyasətinin” olduğu bildirilir. Onsuz da Afrikada mövqelərini ard-arda itirən Parisin təbii resurslarla zəngin Əlcəzair ilə də əlaqələrinin minimuma enməsi kimsəni təəccübləndirmir.

S.ELAY 
XQ