Yeni və müasir sənaye istiqamətinin təməli ŞƏRH

Azərbaycan iqtisadiyyatının dayanıqlı inkişafının təmin olunması, qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsi və ölkənin zəngin təbii resurslarından səmərəli istifadə edilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair yeni Dövlət Proqramının hazırlanması və 2027–2030-cu illəri əhatə edən konkret hədəflərin müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sentyabrın 22-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirənin keçirilməsi bu sahənin qarşıdakı illərdə ölkənin iqtisadi inkişafında oynayacağı rolu bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısı çıxışında dağ-mədən və metallurgiya sənayesini ölkə iqtisadiyyatı, xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün perspektivli sahə kimi qiymətləndirərək bildirdi ki, bu istiqamətin inkişafı ilə Azərbaycanda yeni, müasir sənaye sahəsi yaradılacaqdır.
Bu yanaşma təsadüfi deyil. Azərbaycan son illərdə qeyri-neft sənayesinin inkişafı istiqamətində mühüm nəticələr əldə edib. Yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, sənaye parklarının fəaliyyətinin genişləndirilməsi, ixrac imkanlarının artırılması və regionlarda sənaye potensialının gücləndirilməsi iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə xidmət edir. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı isə bu prosesin yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, təbii resursların yalnız hasil edilməsi deyil, onların emal olunması və tam istehsal zəncirinin yaradılması əsas məqsədlərdən biridir. Bu, iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki filizin hasilatından başlayaraq onun emalına, metal istehsalına və son məhsula qədər uzanan zəncir ölkə daxilində daha çox əlavə dəyərin yaradılmasına imkan verir. Beləliklə, təbii sərvətlər iqtisadiyyat üçün yalnız xammal mənbəyi deyil, həm də yeni sənaye müəssisələrinin, iş yerlərinin, ixrac məhsullarının və texnoloji imkanların əsasına çevrilir.
Yeni Dövlət Proqramının mühüm xüsusiyyətlərindən biri konkret maliyyə və investisiya çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsidir. Proqram üzrə 2027–2030-cu illərdə ümumi investisiya ehtiyacı 5,3 milyard manat qiymətləndirilir. Bunun 1,1 milyard manatının dövlət büdcəsi, 2,2 milyard manatının dövlət müəssisələrinin vəsaiti, 2 milyard manatının isə özəl vəsait hesabına formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu göstəricilər layihələrin miqyasını və sahənin inkişafına yönələn investisiya imkanlarının genişliyini göstərir.
Dövlət Proqramının həyata keçirilməsi nəticəsində sektorun əlavə dəyərinin və illik ixrac potensialının artırılması nəzərdə tutulur. Bu isə Azərbaycanın qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi, yeni bazarlara çıxış imkanlarının artırılması və ölkənin sənaye məhsullarının dünya bazarındakı mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Dağ-mədən sənayesinin inkişafının digər mühüm istiqaməti yeni yataqların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsidir. “Filizçay”, “Dəmirli”, “Zəylik”, “Daşkəsən”, “Ortakənd” və “Söyüdlü” kimi layihələr qarşıdakı mərhələdə ölkənin mineral-xammal bazasının genişləndirilməsi və yeni istehsal güclərinin yaradılması baxımından mühüm rol oynaya bilər. Dövlət Proqramında “Filizçay” yatağında mis, sink və qurğuşun ehtiyatlarının, “Dəmirli” yatağında isə əlavə mis ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi imkanlarının qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Qara metallurgiyanın inkişafı da proqramın diqqət çəkən istiqamətlərindəndir. “Daşkəsən” layihəsi çərçivəsində ildə 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalı gücünün yaradılması planlaşdırılır. Bu, Azərbaycanın metallurgiya sənayesində yeni istehsal imkanlarının formalaşdırılmasına və gələcəkdə daha yüksək əlavə dəyərə malik məhsulların istehsalına şərait yarada bilər.
Alüminium istehsalının genişləndirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Prezident İlham Əliyev müşavirədə alüminium istehsalının 2030-cu ilin sonuna qədər 100 min tona çatdırılmasının nəzərdə tutulduğunu bildirib. Bununla yanaşı, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və gələcəkdə ilkin alüminium istehsalının daha da genişləndirilməsi imkanları araşdırılır.
Proqramın həyata keçirilməsi yeni iş yerlərinin yaradılmasına da ciddi töhfə verəcək. Prezident İlham Əliyev müşavirədə beş mindən çox daimi iş yerinin yaradılmasının nəzərdə tutulduğunu bildirib. Bu, xüsusilə regionların sosial-iqtisadi inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Yeni müəssisələrin fəaliyyətə başlaması yalnız birbaşa məşğulluğun artmasına deyil, həm də nəqliyyat, logistika, xidmət, təchizat və digər əlaqəli sahələrin inkişafına imkan verə bilər.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafının Qarabağ və Şərqi Zəngəzur üçün də xüsusi əhəmiyyəti var. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi, yeni müəssisələrin yaradılması və məşğulluğun artırılması Böyük Qayıdış prosesinin mühüm tərkib hissəsidir. Dövlət Proqramında nəzərdə tutulan geoloji kəşfiyyat və istehsal layihələrinin həmin ərazilərin iqtisadi potensialının üzə çıxarılmasına və regional inkişaf prosesinin sürətlənməsinə töhfə verməsi gözlənilir.
Bu siyasətin digər mühüm nəticəsi Azərbaycanın ixrac imkanlarının genişlənməsi ola bilər. Hazırda dünya bazarlarında metal və qiymətli metalların iqtisadi əhəmiyyəti yüksək olaraq qalır. Azərbaycanın öz mineral resurslarını müasir texnologiyalar əsasında hasil etməsi və emal etməsi ölkənin ixrac strukturunda qeyri-neft məhsullarının payının artmasına şərait yarada bilər.
Dövlət Proqramının diqqətçəkən tərəflərindən biri də özəl və xarici investorların prosesə cəlb olunması üçün imkanların açıq saxlanılmasıdır. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, proqram dövlət tərəfindən istənilən halda həyata keçiriləcək, eyni zamanda yerli və xarici investorların iştirakı da mümkündür. Bu yanaşma dövlət investisiyaları ilə özəl kapitalın birgə fəaliyyət göstərməsinə şərait yarada bilər.
Beləliklə, 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı yalnız ayrı-ayrı mədən və zavod layihələrinin həyata keçirilməsi ilə məhdudlaşmır. Proqram daha geniş iqtisadi məqsədləri – yeni istehsal zəncirlərinin yaradılmasını, mineral resurslardan səmərəli istifadəni, qeyri-neft sənayesinin genişləndirilməsini, ixrac potensialının artırılmasını və regionlarda məşğulluğun yüksəldilməsini nəzərdə tutur.
Prezident İlham Əliyevin müşavirədə vurğuladığı kimi, bu istiqamətin inkişafı Azərbaycanda yeni və müasir sənaye sahəsinin formalaşmasına gətirib çıxaracaq. Qarşıdakı illərdə əsas məsələ müəyyən edilmiş layihələrin vaxtında və səmərəli icrası, müasir texnologiyaların tətbiqi, ekoloji tələblərin qorunması, peşəkar kadr hazırlığının gücləndirilməsi və yaradılan istehsal zəncirinin mümkün qədər tam şəkildə ölkə daxilində qurulmasıdır.
Azərbaycanın zəngin mineral-xammal ehtiyatlarının müasir texnologiyalar əsasında iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi ölkənin sənaye potensialını daha da gücləndirə bilər. 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı bu baxımdan qarşıdakı mərhələnin əsas inkişaf çərçivələrindən biri kimi çıxış edir. Proqramın uğurlu icrası Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun yeni istiqamətlər üzrə inkişafına, regionların iqtisadi fəallığının artmasına və ölkənin sənaye potensialının daha da genişlənməsinə xidmət edə bilər.

Ehtibar İsmayılov
YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri