Icma.az
close
up
RU
Yer kürəsi necə yaranıb?

Yer kürəsi necə yaranıb?

Xalq qazeti saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Planetimizin alimlərin düşündüyündən daha sadə şəkildə formalaşdığı müəyyən edilib. Araşdırmalara görə, Yer demək olar ki, tamamilə Günəş sisteminin yerli maddəsindən yaranıb və uzaq aləmlərin bu prosesə ciddi töhfəsi olmayıb. Bu nəticə planetlərin necə yarandığına dair mövcud təsəvvürləri yenidən nəzərdən keçirməyə səbəb olub.

İndiyədək hesab edilirdi ki, Yer mürəkkəb kosmik birləşmə nəticəsində formalaşıb. Planetimizə düşən meteoritlər iki əsas qrupa bölünür: bir qismi Günəşə yaxın, digərləri isə Günəş sisteminin kənar hissələrində yaranıb. Yerin kimyəvi tərkibi bu iki qrup arasında aralıq mövqe tutduğuna görə alimlər düşünürdülər ki, planet formalaşarkən xarici bölgələrdən də xeyli maddə alıb. Bu maddələrlə birlikdə su və uçucu elementlərin də Yerə gəldiyi ehtimal edilirdi. Bəzi modellərdə bu pay onlarla faiz hesablanırdı və Yerin yaranma prosesi daha çox miqrasiya və xaotik birləşmə kimi izah olunurdu.

İsveçrənin Sürix Ali Texniki Məktəbinin əməkdaşı Paolo A. Sossinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu daha geniş yanaşma tətbiq edib. Onlar bir neçə göstərici ilə kifayətlənmək əvəzinə, planetlər yaranmazdan əvvəl formalaşmış maddənin “izləri” sayılan 10 müxtəlif izotop sistemini müqayisə ediblər. İzotop fərqləri maddənin protoplanetar diskdə hansı bölgədən gəldiyini müəyyən etməyə imkan verir.

Tədqiqatçılar əvvəlcə əsas komponentlər analizi ilə məlumatları sadələşdiriblər, sonra isə nəticələri Bayes statistik üsulu ilə dəqiqləşdiriblər. Bu yanaşma əvvəlcədən məlum olan məlumatları nəzərə alaraq ehtimalları daha dəqiq qiymətləndirməyə kömək edir. Beləliklə, ölçmə xətaları da nəzərə alınıb və erkən Günəş sistemində maddənin paylanması daha aydın görünüb.

Nəticələr göstərib ki, Yer Günəş sisteminin daxili hissəsində formalaşmış cisimlər - məsələn, Mars və bəzi meteorit növləri üçün xarakterik olan xətti uyğunluğa tam uyğundur. Bu uyğunluq isə xarici bölgələrdən gələn materialla kəsişmir.

Başqa sözlə, Yerin kimyəvi tərkibini Günəş sisteminin kənarından maddə gətirmədən də izah etmək mümkündür. Hesablamalar göstərir ki, xarici maddənin payı çox azdır - bir neçə faizdən də aşağı, bəzi hallarda isə onda bir faizdən azdır. Bu göstərici əvvəlki qiymətləndirmələrdən xeyli kiçikdir.

“Nature Astronomy” jurnalında dərc olunan nəticələr, həmçinin göstərir ki, Yer eyni tərkibli maddədən formalaşıb. Bu, ya planetin milyonlarla il ərzində demək olar dəyişməyən material topladığını, ya da ilkin fərqlərin sonradan nüvə və mantiyanın formalaşması zamanı aradan qalxdığını göstərir. Hər iki halda, Yerin yaranma prosesi əvvəl düşünüldüyündən daha nizamlı olub.

Alimlər modeldən istifadə edərək digər planetlərin tərkibini də proqnozlaşdırıblar. Onların hesablamalarına görə, Venera və Merkuri erkən protoplanetar diskdə maddənin paylanmasını daha kəskin əks etdirən izotop xüsusiyyətlərinə malik olmalıdır. Bu nəticələri gələcək kosmik missiyalar, - həmin planetlərdən nümunələr gətirəcək layihələr, - yoxlaya bilər.

Beləliklə, yeni araşdırma planetlərin yaranması ilə bağlı yanaşmanı dəyişir. Maddənin bütün Günəş sistemi boyunca birləşməsi əvəzinə, Yer, ehtimal ki, orbitinin yaxınlığında olan materialdan lokal şəkildə formalaşıb. Bu kəşf planetlərin yaranma modellərini sadələşdirir və suyun mənşəyi ilə Yer kürəsində həyat üçün uyğun şəraitin necə yarandığına dair sualları yenidən gündəmə gətirir.

S.ELAY
XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:240
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 02 Aprel 2026 01:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see313

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see305

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see272

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see253

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see253

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see251

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see236

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see233

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see229

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see208

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see208

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see207

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see206

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see205

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see202

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see197

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see196

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri