Yüzlərlə ilan qışın ortasında niyə oyandı? Ölümcül zəlzələnin xəbərçisi

1975-ci ildə Çinin Hayçen şəhərində baş verən güclü zəlzələdən əvvəl yüzlərlə ilan adət olunandan daha tez qış yuxusundan çıxıb. Oxşar hal 2014-cü ildə ABŞ-da da müşahidə olunub: qızılqanadlı kəkilli quşlar tornado baş verməzdən əvvəl yüzlərlə kilometr məsafədə uçuş marşrutlarını dəyişiblər. Bu cür müşahidələr heyvanların təbii fəlakətlərdən əvvəl "qaçması” barədə qədim rəvayətlərlə üst-üstə düşür

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "BBC Wildlife” yazır.

Buna baxmayaraq, təsirli hekayələrə rəğmən, müasir elmdə heyvanların təbii fəlakətləri etibarlı şəkildə əvvəlcədən proqnozlaşdıra bilməsi barədə kifayət qədər sübut yoxdur. Tədqiqatlarda əsas problemlər bunlardır:

– heyvanların adi davranışı barədə uzunmüddətli baza məlumatlarının olmaması, buna görə də fəlakət ərəfəsində nəyin həqiqətən "anomaliya” sayıldığını dəqiq müəyyənləşdirmək çətindir;

– müşahidələrin çox vaxt hadisədən sonra, retrospektiv şəkildə toplanması;

– insan qavrayışındakı təhriflər (confirmation bias adlanan meyl) bizi bəzən mövcud olmayan qanunauyğunluqları görməyə sövq edir.

2018-ci ildə Almaniyanın Helmholts adına Geofizika Mərkəzi tərəfindən dərc olunmuş tədqiqat göstərib ki, zəlzələlərdən əvvəl heyvanların qəribə davranışı çox vaxt əsas güclü zəlzələ ilə deyil, ondan əvvəl baş verən kiçik təkanlarla əlaqəlidir. Bu isə onu göstərir ki, heyvanlar gələcək fəlakəti öncədən görmür, artıq baş vermiş dəyişikliklərə reaksiya verirlər.

Heyvanların həssaslığı "proqnoz” deyil

Tədqiqatçılar etiraf edirlər ki, bir çox növ ətraf mühitdəki dəyişikliklərə insanlardan daha həssasdır. Bəzi heyvanlar ultrasəsi, maqnit sahəsindəki dalğalanmaları və ya hava təzyiqindəki çox incə dəyişiklikləri hiss edə bilir; bu dəyişikliklər bəzən müəyyən fəlakətlərdən əvvəl ortaya çıxır. Lakin bu hissiyyatlar hələlik təbii fəlakətlərin etibarlı proqnozlaşdırılması üçün aydın və praktik əsas yaratmır.

Hazırda alimlər mövzunu araşdırmaqda davam edirlər. "ICARUS” layihəsi (kosmik texnologiyalardan istifadə etməklə heyvan davranışının öyrənilməsi üzrə beynəlxalq əməkdaşlıq) heyvanları ötürücülərlə təchiz edərək onların hərəkətləri və təbii hadisələrə mümkün reaksiyaları barədə məlumat toplayır. Bu cür məlumatların yığılması gələcəkdə erkən xəbərdarlıq sistemlərinin bir hissəsinə çevrilə biləcək qanunauyğunluqların olub-olmadığını daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər.

Aydın