Icma.az
close
up
RU
Zəngəzur layihəsi geosiyasi düzənə necə təsir edir?

Zəngəzur layihəsi geosiyasi düzənə necə təsir edir?

Xalq qazeti portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

TRIPP fəaliyyətə başladıqda Cənubi Qafqazın nəqliyyat xəritəsində mərkəzi mövqeyə yüksələn əsas qüvvə tam aydın görünəcək. Formalaşan yeni logistika arxitekturasında strateji proseslərin əsas istiqamətləndirici və idarəedici gücü məhz Azərbaycan olacaq. ABŞ administrasiyasının dəstəyi ilə ərsəyə gələn təşəbbüs qitələrarası tranzit əlaqələrinin mühüm seqmentini təşkil etməklə yanaşı, Avrasiya materikinin geoiqtisadi xəritəsini tamamilə formalaşdırır.

Mərkəzi Asiya respublikalarından başlayan daşımalar Xəzər dənizi hövzəsindən respublikamızın ərazisinə daxil olur. Şərq xəttindən gələn yüklər irəliləyərək Naxçıvana, oradan qardaş Türkiyə cümhuriyyətinə, sonda isə Avropa bazarlarına çatdırılır. Nəticə etibarilə Bakı qlobal səviyyəli tranzit qovşağına, qərarverici dominant qüvvəyə transformasiya edir. Həmçinin rəsmi Bakı əldə etdiyi mühüm diplomatik nailiyyətlərlə Naxçıvanla vasitəsiz quru əlaqəsinin bərpasını tam reallaşdırır, formalaşan tarixi coğrafi ayrılığı daimi şəkildə keçmişdə qoyur.

Layihə daxilində inşası planlaşdırılan 194 kilometrlik Azərbaycan hissəsi, habelə 42 kilometrlik Ermənistan hissəsi iki ölkə arasındakı məsafəni. sadəcə, avtomobil və dəmir yoluna çevirmir. Məsələ bütöv qitələri vahid iqtisadi sistemə inteqrasiya edən nəhəng arteriya ətrafında cərəyan edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsində həyata keçirilən irimiqyaslı tikinti işləri, çəkilən tunellər, salınan beynəlxalq səviyyəli avtomagistrallar artıq tamamlanmaq mərhələsindədir. Göstərilən böyük infrastruktur işləri Azərbaycanı layihənin mütləq arxitektoru səviyyəsinə yüksəldir. Asiya mallarının asanlıqla paylanması, anbarlanması, yenidən qruplaşdırılaraq Qərbə doğru istiqamətləndirilməsi məhz Azərbaycanın formalaşdırdığı gömrük və tranzit sistemləri vasitəsilə icra olunacaq. Avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatı sahəsindəki mövcud sinergiya Qərb şirkətləri üçün misilsiz cazibə mərkəzi hesab edilir.

Ermənistan uzun onilliklər boyu yürütdüyü səhv siyasət nəticəsində regional qapanma, kəskin təcrid şəraitində yaşayıb. Kommunikasiyaların blokadada qalması İrəvanı mütərəqqi inkişafdan, qlobal investisiyalardan kənarda qoyaraq dərin sosial-iqtisadi böhrana sürükləyib. Lakin hazırkı TRIPP prosesi həmin ölkəni kənarlaşdırılmış obyekt statusundan çıxararaq mərhələli şəkildə tranzit ərazisi modelinə keçirir. İrəvan məhz qeyd olunan logistika açılımı sayəsində sabit gəlirlər, fərqli əlaqələr, güclü xarici maliyyə yatırımları qazanır. İrəvan rəhbərliyinin qəbul etdiyi planlamalara əsasən, Araz çayı sahili boyunca fəaliyyətə başlayacaq nəqliyyat yolu tarixi xəttin əsas bərpası sayılır. Müasir layihə ölkəni cənub, habelə şərq istiqamətləri ilə sıx əlaqələndirəcək, beynəlxalq yük qatarları Asiya ölkələri ilə intensiv mübadilə yaradacaq.

Layihənin tamhüquqlu icrasında ABŞ strukturlarının oynadığı rol xüsusilə diqqət çəkir. Vaşinqton Cənubi Qafqazın iqtisadi inteqrasiyasını tarixi səviyyədə sürətləndirmək niyyətindədir. Azərbaycan və Ermənistan arasında sıx iqtisadi əlaqələrin yaranması vasitəsilə hər iki dövləti ortaq rifah maraqları ətrafında cəmləşdirmək Vaşinqtonun ən prioritet hədəfləri sırasındadır. Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasındakı mövcud nəqliyyat xətlərinə güclü alternativlərin yaradılması bölgədə ABŞ-ın iqtisadi, habelə strateji iştirakını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir. Yaranan mənzərə Rusiyanın ənənəvi kommunikasiya dominantlığının, təsir gücünün sürətlə azalmasına səbəb olur. Çünki əlavə və alternativ marşrutların meydana gəlməsi keçmiş inhisarçı qüvvələrin təkbaşına hərəkət imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Vaşinqtonun marağı yalnız ticari əlaqələrin asanlaşdırılması ilə ölçülmür, eyni zamanda, dayanıqlı sülhün məhz güclü ticarət təməlləri üzərində qurulması fəlsəfəsinə söykənir.

Sadalanan qlobal proseslər fonunda şimal qonşumuzun verdiyi siyasi reaksiya ziddiyyəti ilə fərqlənir, müşahidəçilərdə suallar yaradır. Rusiya bölgəni illər boyu təkbaşına idarə etdiyi sahə olaraq qəbul edirdi. Göstərilən tarixi yanaşmalara rəğmən, rəsmi Moskva layihəyə tam miqyasda qadağa qoymağa çalışmır. 2025-ci ilin avqustunda formalaşmış siyasi reallıqları dərk edən Kreml kənar müdaxilələrin gətirdiyi nəticələrdən çəkindiyini ifadə etsələr də, kommunikasiyanın açılmasını xeyirli saydıqlarını bəyan edib. Yaranan beynəlxalq mühit Moskva üçün fərqli istiqamətlərdə qaçılmaz dəyişiklik deməkdir. Öncə İrəvanın siyasi-iqtisadi vektoru Qərb tərəfə əsaslı surətdə yönəlir. Sərhədlərin tam açılması, alternativ tranzit qapılarının genişlənməsi, Avropa ilə ticarət həcminin çoxalması qonşu dövlətin şimal asılılığını kəskin şəkildə minimum səviyyəyə salır. İnşaat, mühəndislik işlərində ABŞ-ın səsvermə hüququ prosesin sırf yol çəkilməsindən ibarət qaldığını tamamilə təkzib edir. Rusiya strateqləri aydın hesablayırlar ki, gələcək inteqrasiyanın hansı hərbi-iqtisadi qütbə xidmət edəcəyi bütöv xəritənin taleyini həll edəcək.

Avropa inteqrasiyası proqramın sadə hədəflərindən sayılmır, əksinə, əsas geoiqtisadi mahiyyəti aydınlaşdıran mühüm amildir. Qlobal yolların yaranma məntiqini araşdırdıqda bəlli olur ki, son məqsəd sırf məhəlli daşımalarla məhdudlaşmır. Qərb sivilizasiyasının iqtisadi dövriyyəsi daima xammal tədarükünə, ucuz nəqliyyat yollarına ehtiyac duyur. Mərkəzi Asiyanın böyük ehtiyat bazası Xəzər dənizi üzərindən ərazilərimizə çatdırıldıqda, mövcud cənub dəhlizi bütöv Avrasiyanın xilasedici logistika xəttinə çevrilir. Qitələrarası miqyas alan tranzit körpüsünün Cənubi Qafqaz seqmentini idarə edən dövlətimiz beynəlxalq ticarətin, tranzit siyasətinin ən mötəbər dövləti kimi statusunu gücləndirir.

Mövcud proseslərin formalaşmasında əsas həlledici rol rəsmi Bakının ortaya qoyduğu qətiyyətli və uzaqgörən xarici siyasət strategiyasına məxsusdur. Xüsusi siyasi məharət tələb edən rəqabətli mühitdə Zəngəzur istiqamətindən açılması nəzərdə tutulan tarixi yollar hüquqi sənədlərdə beynəlxalq tranzit marşrutu kimi rəsmiləşdirilərək qlobal səviyyədə himayə qazanmağı bacarıb. Bu tranzit sisteminin Naxçıvanı Azərbaycanın digər şəhərləri ilə birləşdirməsi isə tarixən qoparılmış həyati bağların yenidən və davamlı şəkildə bərpası deməkdir.

Ermənistan cəmiyyətinin qarşılaşdığı müasir mənzərə mütləq mənada tranzit gəlirlərindən asılı inkişaf paradiqmasını tələb edir. Sosial-iqtisadi böhran yaşayan tərəf üçün təhlükəsiz yollar həqiqi yaşamaq şansıdır. İrəvan rəhbərliyi aydın dərk edir ki, hərəkət oxunun sürətini, regional inteqrasiya şərtlərini diktə edən güc ancaq Azərbaycandır. İstənilən yük tranzitinin icrası yalnız dövlətimizin idarə etdiyi logistika sisteminin hərəkətə gətirilməsindən sonra reallaşır. Qarşılıqlı əlaqələndirmə münaqişələrin aktivləşməsinə fürsət yaratmır, təhlükəsizlik qayğılarını mənfəət maraqları ilə əvəzləyir. Nəticədə rəsmi Bakının reallaşdırdığı təşəbbüslər davamlı şəkildə böyüyən gəlir, ticarət axını ərsəyə gətirir.

Layihə qlobal beynəlxalq münasibətlər sistemində idarəedici meqalayihə səviyyəsinə yüksəlib. Həyata keçirilən son dərəcə düşünülmüş və balanslı siyasət sayəsində Azərbaycan mürəkkəb geoiqtisadi prosesin strateji baxımdan qazanan tərəfinə çevrilməyi bacarıb. Mərkəzi Asiyadan başlayan yük axınlarının Azərbaycan ərazisindən keçməsi təkcə büdcə gəlirlərinin artmasına xidmət etmir. Bu amil, eyni zamanda, ölkəmizin beynəlxalq siyasi arenadakı çəkisini artırır, mövqelərimizi daha da gücləndirir və qərarlarımızın təsir imkanlarını genişləndirir. Müşahidə olunan dinamika göstərir ki, qarşıdakı onilliklərdə Şərq-Qərb tranzit arxitekturasında Azərbaycanın mövqeyi daha da möhkəmlənəcək. Aparıcı Qərb institutlarının dəstəklədiyi bu keçid marşrutu bölgə dövlətləri arasında qarşılıqlı iqtisadi asılılığı dərinləşdirməklə yanaşı, uzunmüddətli sabitlik üçün də möhkəm zəmin yaradacaq.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:192
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 28 Avqust 2026 02:36 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see328

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see309

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see299

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see296

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see289

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see279

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see259

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see256

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see249

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see248

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see245

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see241

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see235

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see235

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see233

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see225

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see213

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see207

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see195

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri