Zorakılığa qarşı mübarizə yalnız hüquqi çərçivədə məhdudlaşmamalıdır, kompleks modellərin tətbiqi vacibdir

Bu gün dünyada “Qadın Zorakılığına Qarşı Mübarizə Günü” qeyd olunur. Bu günün məqsədi cəmiyyətin diqqətini qadınların hüquqlarının qorunmasına yönəltmək, zorakılığa qarşı institusional və ictimai mübarizəni gücləndirməkdir. Qadına qarşı zorakılıq təkcə fərdi problem deyil, insan hüquqlarının pozulması, sosial ədalətin zədələnməsi və cəmiyyətin inkişafına maneə yaradan ciddi sosial-siyasi məsələdir.

Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva Bizimyol.info xəbət portalına açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan qanunvericiliyi və dövlət siyasəti qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınmasını prioritet istiqamət kimi müəyyən edib. “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” qanun, xüsusi sığınacaqların yaradılması, polis orqanlarında maarifləndirmə və müdafiə mexanizmlərinin tətbiqi institusional mübarizənin əsasını təşkil edir. Bununla belə, regional xüsusiyyətlər, sosial stereotiplər və informasiyanın yetərli olmaması bəzi hallarda zorakılığın gizli qalmasına səbəb olur.

Mehriban Vəliyeva

Mehriban Vəliyeva hesab edir ki, Azərbaycan qadınları ən çox psixoloji və iqtisadi zorakılıqla qarşılaşırlar: “Psixoloji təzyiq, təhdid, alçaldıcı davranışlar və sosial izolasiya zorakılığın ən geniş yayılmış formalarıdır. Eyni zamanda, qadının iqtisadi asılı vəziyyətdə saxlanması, işləməsinə maneələr yaradılması və maliyyə resurslarına çıxışının məhdudlaşdırılması da zorakılığın gizli, lakin təsirli mexanizmlərindən biridir.

Fiziki zorakılıq halları daha aydın görünür və hüquqi mexanizmlərin tətbiqini asanlaşdırır, lakin psixoloji və iqtisadi zorakılıq çox vaxt üzə çıxmadan davam edir. Rəqəmsal zorakılıq – izləmə, təhdid, şəxsi məlumatların yayılması – son illər artan dinamika ilə müşahidə olunur”.

Deputat qeyd edib ki, zorakılıqla mübarizə yalnız hüquqi çərçivə ilə məhdudlaşmamalıdır: “Dövlət orqanları, QHT-lər və ictimai institutlar arasında koordinasiya, müraciət mexanizmlərinin əlçatanlığı, maarifləndirmə və profilaktik tədbirlərin genişləndirilməsi əsas şərtlərdir. Polis əməkdaşlarının və sosial xidmət işçilərinin gender həssaslığının artırılması, operativ müdafiə orderlərinin tətbiqi və sığınacaqların sayının artırılması qanunun effektivliyini gücləndirir. Media və təhsil sistemi də bu prosesdə mühüm rol oynayır — gender stereotiplərinin aradan qaldırılması, zorakılığın qəbuledilməzliyinin erkən yaşdan aşılanması cəmiyyətin transformasiyasını sürətləndirir”.

Mehriban Vəliyeva bildirib ki, dünyanın bir çox ölkəsi qadın zorakılığına qarşı mübarizədə kompleks modellər tətbiq edir: “İspaniya “gender əsaslı zorakılığa qarşı milli strategiya” çərçivəsində polisə inteqrasiya olunmuş məlumat sistemi, xüsusi qadın mühafizə qrupu və cəza mexanizmlərini tətbiq edir.

Kanada və Avstraliya icma əsaslı müdafiə proqramları, sosial xidmət müəssisələri ilə hüquq-mühafizə strukturlarının birgə fəaliyyət mexanizmlərini formalaşdırıblar.

Skandinaviya ölkələri zorakılığın köklü səbəblərinin aradan qaldırılması üçün uzunmüddətli təhsil və sosial siyasətə üstünlük verir, gender bərabərliyinin təmin olunmasını milli inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsi hesab edirlər. Bu təcrübələrin ümumi xüsusiyyəti qadının təhlükəsizliyinin hər bir dövlət qurumunun məsuliyyət sahəsinə çevrilməsi, eyni zamanda ictimai şüurun uzunmüddətli formalaşdırılmasına yönələn tədbirlərin prioritet olmasıdır”.

Deputat qeyd edib ki, Azərbaycan da bu istiqamətdə beynəlxalq təcrübəni uyğunlaşdıraraq institusional imkanlarını genişləndirir: “Regionlarda sosial xidmət mərkəzlərinin sayının artırılması, polis orqanları ilə sosial xidmətlər arasında elektron inteqrasiya, qadınların iqtisadi müstəqilliyinə yönəlmiş proqramların gücləndirilməsi zorakılıq risklərini azaldan əsas amillərdəndir. Qadınların hüquqlarının müdafiəsi təkcə sosial siyasət deyil, milli inkişafın, təhlükəsizliyin və insan kapitalının gücləndirilməsinin vacib tərkib hissəsidir”.

Mehriban Vəliyeva vurğulayıb ki, zorakılığın qarşısının alınması üçün cəmiyyətin hər bir üzvü — ailə, təhsil sistemi, media, dövlət və qeyri-dövlət qurumları — məsuliyyət daşıyır: “Qadına qarşı zorakılıqla mübarizə hüququn aliliyinin təmin edilməsi, insan ləyaqətinin qorunması və sağlam sosial münasibətlərin formalaşması üçün mütləq şərtdir. Bu gün qeyd olunan beynəlxalq gün isə həm dövlət strukturlarına, həm də cəmiyyətə bu məsuliyyəti bir daha xatırladır”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info