“Zövq hormonu” dofaminin gözlənilməz funksiyası var...

...Şimal-Qərb Universitetinin (ABŞ) alimləri müəyyən ediblər ki, geniş şəkildə “zövq hormonu” kimi tanınan dopamin bizə təhdidləri tanımağa, onlara uyğunlaşmağa və onlardan qaçma strategiyaları hazırlamağa kömək edir.

SİA-nın məlumatına görə, araşdırmanın nəticələri “Current Biology” jurnalında dərc olunub.

Alimlər müəyyən etmək istəyirdilər ki, niyə bəzi insanlar təhlükədən qaçmağı müvəffəqiyyətlə öyrənirlər, digərlərində isə bu cür davranış obsesif olur və narahatlıq, depressiya və ya OKB (obsesif-kompulsif bozukluk) yaradır.

Tədqiqatda siçanlar xəbərdarlıq siqnalına cavab verərək xoşagəlməz stimullardan qaçmaq üçün öyrədilib. Heyvanlar narahatlıq hiss etməmişdən əvvəl qəfəsin başqa hissəsinə keçmək imkanı əldə edirlər.

Alimlər motivasiyadan məsul beyin bölgəsi olan nüvə akumbensinin iki fərqli bölgəsində dopamin fəaliyyətini izləyiblər.

Məlum olub ki, bu sahələr stressə fərqli reaksiya verir: birində dofaminin səviyyəsi artıb, digərində isə azalıb.

Üstəlik, onların fəaliyyəti öyrənmənin müxtəlif mərhələləri ilə əlaqələndirilirdi: bir sahə təhlükənin tanınması, digəri isə sabit qaçmağın gücləndirilməsi ilə məşğul olurdu.

Təcrübə zamanı mənfi nəticənin qarşısını almaq mümkün olmayanda hər iki zonada dopamin səviyyəsi əvvəlki səviyyəyə qayıdır.

Bu göstərib ki, dopamin təkcə təcrübəni qeyd etmir, həm də vəziyyətə dinamik şəkildə uyğunlaşır və kontekstdən asılı olaraq beynin davranışını dəyişməyə kömək edir.

Layihəyə rəhbərlik edən professor Talia Lerner izah etdib ki, “...müxtəlif dopamin siqnalları öyrənmənin müxtəlif mərhələləri üçün məsuliyyət daşıyır: bəziləri başlanğıcda, digərləri isə davranış gücləndirildikdən sonra vacibdir”. Tapıntılar qaçınma davranışının nəzarətdən çıxdığı psixi pozğunluqların daha dəqiq başa düşülməsi üçün əsas ola bilər. Alimlər bunun dopamin sistemindəki pozğunluqlara əsaslana biləcəyini irəli sürürlər.

Nazlı Almuradova