1972 ci ildə Azərbaycana qayıtmışdı

İkinci Dünya müharibəsi minlərlə azərbaycanlının həyatını dəyişdi. Müharibəyə gedənlərin bir qismi cəbhədə həlak oldu, bir qismi əsir düşdü, digərləri isə müharibədən sonra müxtəlif səbəblərdən Avropada qaldı və bir daha Azərbaycana qayıtmadı.

Azpost.info “FOTOXRONİKA” layihəsi çərçivəsində bu şəkli təqdim edir:

Əslən Astaradan olan Qulam Qurbanovun taleyi də belə mürəkkəb həyat hekayələrindən biridir. İkinci Dünya müharibəsində döyüşən, yaralanaraq əsir düşən Qulam Qurbanov müharibədən sonra Avropada qalıb. Sonrakı illərdə Almaniyada yaşayan azərbaycanlılar arasında tanınan şəxslərdən birinə çevrilib, 25 il “Azadlıq” radiosunda çalışıb.

Lakin onun həyatında Azərbaycana qayıtdığı bir səfər də olub. 1972-ci ildə Qulam Qurbanov oğulları ilə birlikdə Sovet Azərbaycanına gəlib, Astaradakı qohumlarını ziyarət edib.

Bu gün isə onun məzarı Avropadakı bir qəbiristanlıqdadır. Eyni qəbir yerində “Qurbanoğulları” adı ilə ailənin bir neçə üzvü dəfn olunub.

Qulam Qurbanovu tanıyan Əmir Qasımovun xatirələri isə onun həyatının indiyədək geniş məlum olmayan bəzi məqamlarına işıq salır.

Müharibəyə könüllü getmişdi

Əmir Qasımovun sözlərinə görə, Qulam Qurbanov müharibəyə getməzdən əvvəl Bakıda mağaza müdiri işləyib. O, Qulam Qurbanovun müharibəyə könüllü getdiyini deyib. Müharibə zamanı Qurbanov yaralanıb və əsir düşüb.

Bundan sonra onun həyatının Avropa mərhələsi başlayıb. Əmir Qasımovun danışdıqlarına görə, Qulam Qurbanov əsir düşdükdən sonra Almaniyada bir qadının köməyi ilə müalicə olunub. Müharibədən sonrakı dövrdə isə Türkiyədə Azərbaycan əsirlərinin taleyi ilə bağlı proseslərdə iştirak edib və daha sonra yenidən Almaniyaya qayıdıb.

Qurbanov Almaniyada həmin qadınla evlənib və onların dörd oğlu dünyaya gəlib.

Almaniyada azərbaycanlıların tanıdığı ağsaqqal

Qulam Qurbanov sonrakı illərdə Almaniyada yaşayan azərbaycanlılar arasında tanınan şəxslərdən biri olub.

Əmir Qasımov onun 1960-1970-ci illərdə Almaniyada yaşayan azərbaycanlıların arasında nüfuzlu və ağsaqqal kimi qəbul edildiyini xatırlayır. Onun sözlərinə görə, Qulam Qurbanov Münhendə yaşayıb və işləyib. Hətta burada “Qulamoğlu” adlı restoranı da olub. Qasımov Qurbanovu belə xatırlayır: “Qulam əmi çox mədəni, mehriban kişi idi.”

Əmir Qasımovun dediyinə görə, Qulam Qurbanovun ailəsində savada və təhsilə xüsusi önəm verilib. Onun bacısı oğlu professor, qardaşının nəvəsi isə polkovnik olub.

“Azadlıq” radiosunda 25 il çalışıb

Qulam Qurbanovun həyatının ən diqqətçəkən məqamlarından biri də onun 25 il “Azadlıq” radiosunun əməkdaşı olmasıdır. Müharibə illərində onun adı Azərbaycan Milli Komitəsinin siyahısında da olub. Lakin Qurbanovun həyatında diqqətçəkən başqa bir məqam var: uzun illər Avropada yaşamasına baxmayaraq, 1972-ci ildə Azərbaycana gəlməsinə Sovet hakimiyyəti tərəfindən icazə verilib.

Onun Azərbaycana ilk səfəri 1969-cu ildə başlayıb.

Akademik Miri Cavadzadə onun izinə düşüb

1969-cu ildə akademik Miri Cavadzadə Almaniyada olarkən Qulam Qurbanovla görüşüb. Daha sonra onun Azərbaycandakı qohumlarının axtarılıb tapılması və Qurbanovla əlaqələndirilməsi mümkün olub. Bu əlaqədən bir neçə il sonra Qulam Qurbanov Azərbaycana gəlmək imkanı əldə edib.

1972-ci ildə o, oğulları ilə birlikdə Sovet Azərbaycanına gəlib.

Astaraya gedərək qohumları ilə görüşüb. Həmin vaxt onun Azərbaycanda yaşayan yaxınları da Qulam Qurbanovla görüşmək imkanı əldə ediblər. Qulam Qurbanovu şəxsən tanıyan Əmir Qasımov həmin görüşü belə xatırlayır: “1972-ci ildə mən tələbə olanda Qulam əmini və oğlanlarını görmüşəm.” Qasımovun xatirələrində həmin səfərlə bağlı maraqlı bir detal da yer alır. O, Qurbanovun oğullarının yatmazdan əvvəl kəlmeyi-şəhadət söylədiklərini bildirir: “Onlar yatanda kəlmeyi-şəhadətini deyirdilər. Mən isə bilmirdim, sonradan öyrəndim.”

Bu detal Qurbanov ailəsinin Avropada yaşamasına baxmayaraq dini və milli kimliyini qorumasına dair şəxsi müşahidə kimi təqdim olunur.

Azərbaycanda onun üçün ev də ayrılmışdı

Əmir Qasımovun dediyinə görə, Qulam Qurbanov Azərbaycana gəlməmişdən əvvəl burada yaşayan bibisi tərəfindən böyüdülmüş oğlu Yaşara Bakının Yeddinci mikrorayonunda üçotaqlı mənzil də verilmişdi. Onun sözlərinə görə, Yaşar sonrakı illərdə Azərbaycanda qohumları ilə əlaqə saxlayıb. Lakin Qulam Qurbanovun ölümündən sonra ailə əlaqələri tədricən zəifləyib. Əmir Qasımov bildirir ki, Yaşarın da vəfatından sonra Almaniyada yaşayan ailə üzvləri ilə Azərbaycandakı qohumlar arasında əlaqələrin davam edib-etmədiyini bilmir.

Əmir Qasımov Qulam Qurbanovu vətənini və xalqını sevən, xeyirxah insan kimi xatırlayır.

Bu məqam xüsusilə diqqət çəkir. Çünki Qurbanovun müharibə illərindəki fəaliyyəti ilə bağlı müxtəlif məlumatların mövcudluğu onun bioqrafiyasının ayrıca arxiv araşdırmasına ehtiyac olduğunu göstərir. Bu yazıda isə yalnız təqdim olunan məlumatlar və onu şəxsən tanıyan Əmir Qasımovun xatirələri əsas götürülür.

Maestro Niyazi ilə də görüşüb

Əmir Qasımovun xatirələrində daha bir maraqlı məqam Maestro Niyazi ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, Niyazi Almaniyada səfərdə olarkən Qulam Qurbanovla görüşüb və Qurbanov onu qonaq edib. Bu detal da Qurbanovun Almaniyada Azərbaycan mədəniyyət və ictimai çevrələri ilə əlaqələrinin olduğunu göstərən xatirələrdən biridir.

Qulam Qurbanovun ailəsi

Qulam Qurbanovun Almaniyada evləndiyi və bu nikahdan dörd oğlunun olduğu bildirilir. Əmir Qasımov onun oğullarının Azərbaycana 1972-ci ildə gəldiyini şəxsən gördüyünü deyir. Qasımov həmçinin Qurbanov ailəsinin savadlı və ziyalı ailə olduğunu vurğulayır. Bu gün Qulam adını onun nəvələrindən biri daşıyır. Astarada isə Qulam Qurbanovun üç bacısı və iki qardaşının artıq vəfat etdiyi bildirilir.

Bu gün onun məzarı Avropadadır

Qulam Qurbanov həyatının böyük hissəsini keçirdiyi Avropada vəfat edib və burada dəfn olunub. Onun məzarı Avropadakı qəbiristanlıqlardan birində yerləşir. Maraqlı məqam odur ki, eyni qəbir yerində “Qurbanoğulları” adı ilə ailənin bir neçə üzvü də dəfn olunub.

Beləliklə, bir vaxtlar Astaradan çıxaraq müharibəyə gedən, əsirlik həyatı yaşayan, Almaniyada məskunlaşan, “Azadlıq” radiosunda 25 il çalışan və 1972-ci ildə doğma Vətəninə qayıdan Qulam Qurbanovun həyat hekayəsi bu gün onun məzarının yerləşdiyi Avropada tamamlanır.

Onun taleyi təkcə bir insanın bioqrafiyası deyil. Bu, İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropaya səpələnmiş azərbaycanlıların həyatını, Vətənlə əlaqələrini və uzun illər sonra doğma torpağa qayıtmaq arzularını əks etdirən talelərdən biridir.

AzPost.az