2 kilosu 9 manata olan “kərə yağı”: Saxtasını necə ayırd edək? AÇIQLAMA

Bazarlarda və marketlərdə “kərə yağı” adı ilə satılan məhsulların tərkibi və keyfiyyəti ilə bağlı narahatlıqlar yenidən gündəmə gəlib. Kərə yağı adı ilə təqdim olunan məhsulun 2,5 kiloqramının 9 manata satılır. Bu cür yağların keyfiyyəti istehlakçılar üçün sual doğur. 
Qida təhlükəsizliyi Hərəkatının rəhbəri, sağlam qidalanma mütəxəssisi Məhsəti Hüseynova Demokrat.az-a açıqlamasında deyib ki,  yağ insan orqanizmi üçün əsas enerji mənbələrindən biridir:
“Eyni zamanda tərkibi keyfiyyətli yağ turşularından, xüsusilə doymamış yağlardan ibarət olan vacib qida məhsuludur. Yağın orqanizmə təsiri xüsusilə yeniyetməlik və gənclik dövründə, inkişaf mərhələsində olan insanlarda daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu dövrdə qəbul edilən yağların keyfiyyəti immun sisteminin möhkəmlənməsində, həzm sisteminin normal fəaliyyətində, qan dövranının sağlamlığında və mərkəzi sinir sisteminin düzgün inkişafında mühüm rol oynayır. Heyvan mənşəli kərə yağı tərkibindəki zülal və yağ balansı, eləcə də doymamış yağ turşuları hesabına insan orqanizmi üçün dəyərli enerji mənbəyidir. Lakin bu gün bazarda kərə yağı adı altında satılan bir çox keyfiyyətsiz və saxta məhsullar mövcuddur. Bu səbəbdən alarkən diqqət edilməli olan bir sıra vacib məqamlar var”.
O bildirib ki, təbii kərə yağı mövsümdən asılı olaraq orta hesabla 20–25 litr süddən əldə olunur:
“Südün qiyməti və istehsal prosesi zamanı çəkilən xərclər nəzərə alındıqda, kərə yağının həddindən artıq ucuz olması ciddi şübhə doğurmalıdır. Digər vacib məqam etiket məlumatlarıdır. Çəki ilə satılan, markasız məhsullar risk daşıdığı üçün mənşəyi və istehsalçısı bəlli olan məhsullara üstünlük verilməlidir. Etiket üzərində istehsalçı müəssisənin adı və ünvanı, mümkün olduqda qaynar xətt nömrəsi, məhsulun inək südündən və ya süddən əldə olunması barədə aydın məlumatlar yer almalıdır. Tərkibində əlavə maddələrin miqdarı minimal olmalıdır. Duzun az miqdarda olması normal hesab edilir. Lakin aromatizator, stabilizator, spred, margarin və ya digər bitki yağlarının əlavə edilməsi bu məhsulu artıq təbii kərə yağı kateqoriyasından çıxarır. Kərə yağının rəngi mövsümə görə dəyişə bilər. Yaz-yay aylarında heyvanlar daha çox yaşıl otla qidalandığı üçün yağın rəngi daha tünd sarı olur. Əgər yağ kəskin və süni şəkildə sarıdırsa, bu, rəngləndirici maddələrdən istifadə edildiyini göstərə bilər”.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, ev şəraitində də yağın keyfiyyətini yoxlamaq mümkündür:
“İsti suda az miqdarda yağ bir parça halında tez əridirsə, bu, keyfiyyət göstəricisidir. Əgər hissələrə bölünür, gec ərir və topa-topa qalırsa, bu, keyfiyyətsizliyə işarədir. Təbii kərə yağı insan bədən temperaturunda əriməyə başlayır. Əlin üzərinə və ya dilə qoyulduqda tez əriməsi və ağızda xoş dad buraxması onun keyfiyyətli olduğunu göstərir. Margarin və trans yağlar isə gec ərir və ağızda xoş olmayan, bəzən acı dad yaradır. Kərə yağı tavada isidildikdə köpüklənirsə və açıq rəng alırsa, bu, onun təbii süddən hazırlandığını göstərir. Əgər heç bir köpüklənmə olmadan olduğu kimi ərirsə, bu, spred və ya trans yağ ehtimalını artırır. Keyfiyyətli kərə yağı otaq temperaturunda uzun müddət saxlandıqda formasını qoruyur, sadəcə yumşalır. Keyfiyyətsiz yağ isə əridikcə su kimi ayrılır və qeyri-bərabər rənglər əmələ gətirir. Düzgün etiketlənməyən, son istifadə müddəti sonradan kağız yapışdırılaraq göstərilən məhsullar hər zaman risk mənbəyidir. Saxta yağların hazırlanmasında əsasən bitki yağları, spred və margarin istifadə olunur. Bu maddələr bədən temperaturunda tam ərimədiyi və həzm olunmadığı üçün damar divarlarında yığılıb qalır, nəticədə ürək-damar xəstəliklərinin yaranmasına səbəb olur.
Dünya Səhiyyə Təşkilatının açıqlamalarına görə Azərbaycanda ürək-damar xəstəliklərindən ölüm hallarının çoxluğu istifadə olunan yağların keyfiyyəti ilə də əlaqələndirilir. Eyni zamanda satışda olan bir çox şirniyyat məhsulları trans yağlar və margarinlə hazırlanır. Marqarin məhsulun uzunömürlü olmasını təmin etdiyi üçün istehsalçılar tərəfindən tez-tez istifadə edilir. Lakin zərərlərinə görə bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə bu yağların istifadəsi və satışı artıq qadağan edilib.
Sağlamlığına önəm verən insanlar bu tip yağlardan mümkün qədər uzaq durmalıdır. Gün ərzində insan orqanizmi üçün təxminən 20–30 qram yağ kifayət edir və bunun da keyfiyyətli yağdan, xüsusilə səhər yeməyində qəbul edilməsi daha məqsədəuyğundur. Ucuz yağdan çox istifadə etməkdənsə, az miqdarda, amma keyfiyyətli məhsula üstünlük vermək daha sağlam seçimdir. Bazarda palma yağı tərkibli məhsullar da geniş yayılıb. Bəzi kərə yağlarında palma yağından istifadə olunsa da, bu, etiketdə aydın göstərilmir və istehlakçılar aldadılır. Bir məhsul hansı adla satılırsa, onun tərkibinin ən azı 70–80 faizi həmin məhsuldan ibarət olmalıdır. Adında “kərə yağı” və ya “təbii inək südündən hazırlanmış” ifadələri olsa belə, istehlakçılar mütləq etiket məlumatlarını diqqətlə yoxlamalıdır. Bu, sağlamlığın qorunması və gələcəkdə yarana biləcək ciddi xəstəliklərin qarşısının alınması baxımından son dərəcə vacibdir”.
Leyla Turan
Demokrat.az