20 Yanvar 1990 cı il Azərbaycan tarixində qanla yazılan qəhrəmanlıq səhifəsi MƏQALƏ

20 Yanvar 1990-cı il Azərbaycan xalqının azadlıq və müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin ən faciəli, eyni zamanda ən şərəfli günlərindən biridir. Bu tarix xalqımızn yaddaşında Qanlı Yanvar kimi həkk olunmuş, sovet totalitar rejiminin əsl mahiyyətini bütün dünyaya göstərmişdir.

1980-ci illərin sonlarında SSRİ-nin zəifləməsi fonunda Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatı güclənmişdi. Xalq öz hüquqlarını tələb edir, keçmiş “Dağlıq Qarabağ”da baş qaldıran erməni separatizminə qarşı etiraz aksiyaları keçirir, respublikanın suverenliyinin qorunmasnı istəyirdi. Bakı və digər şəhərlərdə keçirilən kütləvi mitinqlər sovet rəhbərliyini ciddi narahat edirdi.

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə SSRİ rəhbərliyinin, bilavasitə Mixail Qorbaçovun imzaladığı qərar əsasında Bakıya və Azərbaycanın bəzi bölgələrinə çoxsaylı sovet ordusu hissələri yeridildi. Bu əməliyyat SSRİ Müdafiə Nazirliyi və DTK tərəfindən planlaşdırılmış, lakin son siyasi razılığı və məsuliyyəti Qorbaçov daşıyırdı.Qorbaçovun rolunu ağırlaşdıran əsas məqamlardan biri, fövqəladə vəziyyət elan olunmadan, dinc əhaliyə xəbərdarlıq edilmədən həyata keçirilən bu hərbi cinayət əməliyyatı nəticəsində tanklar və ağır texnikalar şəhərə daxil oldu. Bu beynəlxalq hüquqa və SSRİ Konstitusiyasına zidd idi. Dinc və silahsız əhaliyə qarşı ağır silahlardan istifadə edilməsi faciənin miqyasını daha da böyütdü. Evlərə, maşınlara, təcili yardım avtomobillərinə belə mərhəmət göstərilmədi. Rəsmi məlumatlara görə 20 Yanvar hadisələri zamanı 130-dan çox dinc sakin həlak olmuş, yüzlərlə insan yaralanmış, çox sayda şəxs həbs edilmişdir. Həlak olanlar arasında qadınlar, uşaqlar və yaşlılar da vardı. Bu qırğın sovet rejiminin öz vətəndaşlarına qarşı törətdiyi amansız, qəddar, ağır cinayət idi. Sovet ittifaqı rəhbərliyinin bu qırğını törətməkdə əsas məqsədi, Azərbaycan xalqının milli- azadlıq ruhunu sındırmaq, müstəqillik arzusunu boğmaq idi.

20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının iradəsini qıra bilmədi. Əksinə, bu hadisə milli azadlıq ruhunu daha da gücləndirdi və müstəqillik yolunda dönüş nöqtəsinə çevrildi. Xalq başa düşdü ki, azadlıq yalnız mübarizə və qurbanlar hesabına qazanılır. Məhz bu faciədən sonra Azərbaycanın SSRİ-dən ayrılmaq iradəsi daha da möhkəmləndi və 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyi bərpa olundu.

20 Yanvar şəhidləri Azərbaycanın azadlığı uğrunda canlarından keçən qəhrəmanlardır. Onlar Bakıda Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmiş, bu məkan xalqımız üçün müqqəddəs ziyarətgah olmuşdur.

20 Yanvar 1990-cı il təkcə faciə deyil, həm də Azərbaycan xalqının əyilməzliyinin, azadlıq əzminin simvoludur. Bu gün biz müstəqil dövlətdə yaşayırıqsa, bu məhz 20 Yanvar şəhidlərinin qanı bahasına mümkün olmuşdur. Onların xatirəsi qəlbimizdə daim yaşayacaq.

Qloballaşma və Milli Həmrəylik İB-nin sədri Həsən Qarayev