2025 ci ilin yanvar sentyabr dövründə Azərbaycanda nikah və boşanma dinamikası

2025-ci ilin ilk doqquz ayına dair rəsmi statistika Azərbaycanda nikah və boşanma meyllərində müəyyən dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Ölkə üzrə 36 332 nikah və 15 480 boşanma faktı qeydə alınıb. Bu göstəricilər ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə zəifləmə tendensiyasını əks etdirir: əhalinin hər 1 000 nəfərinə düşən nikahların sayı 4.8-dən 4.7-yə, boşanma hallarının sayı isə 2.1-dən 2-yə enib.

Azərbaycanda nikah göstəriciləri iqtisadi rayonlar üzrə əhəmiyyətli fərqlər göstərir. Bu fərqlərin formalaşmasında əhalinin yaş strukturu, şəhərləşmə səviyyəsi və regionların sosial-iqtisadi inkişaf templəri mühüm rol oynayır.

Statistikaya əsasən, 2025-ci ilin 9 ayında nikahların ən yüksək qeydə alındığı bölgələr bunlardır: Şərqi Zəngəzur – 5.8, Qarabağ – 5.7, Dağlıq Şirvan – 5.2, Lənkəran-Astara – 5.2, Mil-Muğan – 5.2, Şirvan-Salyan – 5.2

Bu rayonlarda nikahların yüksək olması bir neçə amillə bağlıdır. Əvvəla, əhali strukturunda gənclərin payı yüksəkdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında aparılan genişmiqyaslı bərpa işləri, yeni iş yerlərinin açılması və regionlara qayıdış prosesi sosial aktivliyi artırır, bu da nikahların sayının çoxalmasına səbəb olur.

Nisbətən aşağı nikah səviyyəsi olan bölgələr: Abşeron-Xızı – 3.0, Naxçıvan – 4.4, Şəki-Zaqatala – 4.5, Gəncə-Daşkəsən – 4.3.

İlk növbədə Abşeron-Xızı iqtisadi rayonunda nikahların aşağı olması diqqət çəkir. Sürətli urbanizasiya, yüksək yaşayış və mənzil xərcləri, gənc ailələrin özünü təmin etmə çətinlikləri nikahların sayının azalmasına təsir edən əsas faktorlardandır.

Boşanmaların regional göstəriciləri nikahlara nisbətən daha kəskin sosial fərqləri üzə çıxarır. Şəhərləşmə səviyyəsi, iqtisadi gərginlik, ailədaxili münasibətlərdə dəyişən gözləntilər bu fərqlərin əsasını təşkil edir.

Boşanmaların ən yüksək olduğu bölgələr: Bakı – 2.7, Şərqi Zəngəzur – 2.3, Gəncə-Daşkəsən – 2.3, Qarabağ – 2.1.

Paytaxt Bakıda boşanmaların çox olması bir çox böyük şəhərlərə xas sosioloji nümunədir. Burada fərdi həyat tərzinin güclənməsi, stresli iş mühiti, mənzil və yaşayış xərclərinin yüksəkliyi ailə sabitliyinə mənfi təsir edən amillərdir.

Şərqi Zəngəzur və Qarabağda boşanmaların çox olması isə regionun hələ də adaptasiya və bərpa mərhələsində olması ilə əlaqələndirilə bilər. Sosial mühitin dəyişməsi, yeni yaşam şəraitinə uyğunlaşma və iqtisadi çətinliklər nikahların davamlılığına təsir göstərir.

Boşanmaların ən aşağı olduğu iqtisadi rayonlar: Lənkəran-Astara – 1.4, Quba-Xaçmaz – 1.6, Mil-Muğan – 1.6, Abşeron-Xızı – 1.7.

Bu bölgələrdə boşanmaların az olması müəyyən dərəcədə ənənəvi dəyərlərin güclü olması, kənd təsərrüfatına əsaslanan yaşayış tərzi və ailə münasibətlərində daha sabit sosial mühitlə əlaqədardır.

Nikahların sayındakı azalma qlobal tendensiyalara uyğun şəkildə sosial-iqtisadi faktorlarla izah oluna bilər. Gənclər arasında evliliyə yanaşmanın dəyişməsi, yaşayış xərclərinin yüksəlməsi və karyera prioritetlərinin artması bu prosesin əsas amilləridir.

Böyük şəhərlərdə ailə münasibətlərinin sabitliyi daha çox sınaqlarla üzləşdiyi halda, bölgələrdə ənənəvi ailə modeli daha qabarıqdır. Bu, boşanma statistikalarında aydın şəkildə özünü göstərir.

2025-ci ilin yanvar–sentyabr dövrü üzrə nikah və boşanma statistikası Azərbaycanın ümumi demoqrafik mənzərəsində nisbi sabitliyin qaldığını göstərsə də, regionlar arasında kəskin fərqlər diqqət çəkir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur kimi dinamizmi artan bölgələrdə nikah səviyyəsi yüksək olduğu halda, Bakı və digər iri şəhər tipli rayonlarda boşanma halları daha çox müşahidə olunur.

Bu nəticələr ailə siyasətinin planlaşdırılmasında regional xüsusiyyətlərin nəzərə alınmasının vacibliyini göstərir. Xüsusilə risk qrupları üçün psixoloji dəstək, gənc ailələr üçün sosial proqramlar və kənd rayonlarında iqtisadi təşviqlərin artırılması ailə institutunun möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info