“264 saat oyaqlıq: elmi təcrübədən dünya rekorduna“ BBC

"Elmi maraqdan başlayan və illərlə davam edən sağlamlıq fəsadlarına çevrilən təcrübə..."

1964-cü ildə amerikalı Rendi Qardner 264 saat, yəni 11 gün fasiləsiz oyaq qalaraq Ginnesin rekordunu qırıb və tarixə düşüb. Amma bu rekordun arxasında adi bir elmi sərgi layihəsi dayanırdı.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

Təhlükəli elmi təcrübə

Hər şey 1963-cü ilin dekabrında başladı. 17 yaşlı Rendi Qardner dostları Bryus Makalister və Co Marçiano ilə birlikdə San-Diyeqoda keçiriləcək elmi sərgi üçün ideya axtarırdı. Nəticədə onlar olduqca iddialı bir məqsəd seçdilər: dünya oyaq qalma rekordunu qırmaq. O dövrdə rekord 260 saat idi və Havayda bir radio-didceyə məxsus idi. Rendi isə bu rəqəmi keçə biləcəyinə inanırdı.

Yuxusuzluq təcrübəsi: ilk günlər və ağırlaşan vəziyyət

Eksperimentin kim tərəfindən aparılacağı püşkatma ilə müəyyənləşdirildi və "uğur" Rendi Qardnerə qismət oldu. Layihə ictimailəşdikdən sonra Stenforddan yuxu tədqiqatçısı doktor Uilyam C. Dement prosesi izləməyə başladı. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nümayəndəsi də onun vəziyyətinə nəzarət edirdi.

İlk iki gün nisbətən normal keçsə də, üçüncü gündən vəziyyət kəskin pisləşdi. O, güclü ürəkbulanma, diqqət zəifliyi və əhval dəyişiklikləri yaşamağa başladı. Sonrakı günlərdə isə yaddaş pozuntusu, paranoya və hallüsinasiyalar ortaya çıxdı.

"Yarım oyaq" beyin: qəribə elmi müşahidələr

Tədqiqatçılar üçün ən maraqlı məqam ondan ibarət idi ki, Rendi tam mənada oyaq deyildi. Araşdırmalar göstərdi ki, beynin müxtəlif hissələri növbə ilə "yuxuya gedirdi". Yəni o, zahirən oyaq görünsə də, beyin funksiyaları parçalanmış şəkildə işləyirdi. Məsələn, fiziki oyun zamanı bəzi idrak mərkəzləri zəifləyir, riyazi tapşırıqlarda isə sürətli reaksiya hissələri sanki dayanırdı. Eksperimentin sonunda Rendi artıq ciddi əsəbilik və yorğunluq içində idi.

Rekord və sonrakı nəticələr: "bədəli illərlə ödənildi"

1964-cü il yanvarın 8-də Rendi Qardner 264 saat oyaq qalaraq rəsmi olaraq dünya rekordunu yenilədi. Eksperiment bitdikdən sonra o, hospitala aparıldı və beyin fəaliyyəti yoxlanıldı. Tibbi baxımdan ciddi problem aşkarlanmadı və o, təxminən 14 saat yatdıqdan sonra normal vəziyyətə qayıtdı. Lakin illər sonra vəziyyət dəyişdi. Rendi sonradan etiraf etdi ki, 1990-cı illərin ortalarında ciddi yuxu pozuntuları başlayıb.

 O, saatlarla yataqda qalsa da, yalnız qısa müddət yata bilirdi. O, bu vəziyyəti keçmiş eksperimentlə əlaqələndirərək bunu "özünə qayıdan nəticə" kimi təsvir edirdi. Bu hadisədən sonra Ginnesin Rekordlar Kitabı artıq yuxusuz qalma üzrə yeni cəhdləri qəbul etmir. Son rəsmi rekord 18 gün 21 saat olaraq qalır və mütəxəssislər belə təcrübələri qətiyyən tövsiyə etmir.