3 oktyabr: seçkidən dövlətçilik mərhələsinə ŞƏRH

Bəzi tarixlər təqvimdə sadəcə bir gün kimi qalır, bəziləri isə zaman keçdikcə öz siyasi və mənəvi məzmununu daha aydın göstərir. Azərbaycan tarixində 3 oktyabr 1993-cü il belə tarixlərdəndir.
Həmin gün keçirilən ümumxalq səsverməsi nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Lakin 3 oktyabrı yalnız seçki tarixi kimi xarakterizə etmək bu hadisənin mahiyyətini tam ifadə etmir. Çünki bu tarix müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş, lakin son dərəcə ağır siyasi, iqtisadi və hərbi sınaqlarla üz-üzə qalmış Azərbaycanın qarşısında yeni bir dövlətçilik mərhələsinin başlanğıcı oldu.
1993-cü ilin Azərbaycanı bugünkü Azərbaycan deyildi. Ölkə daxili siyasi qarşıdurmaların, iqtisadi çətinliklərin, hərbi təhdidlərin və idarəçilik böhranının yaratdığı ağır mənzərə ilə üz-üzə idi. Rəsmi tarix mənbələrində həmin dövrün əsas problemləri sırasında Ermənistanın təcavüzünün genişlənməsi, daxili siyasi çəkişmələr və iqtisadiyyatın zəifləməsi qeyd olunur.
Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin iyun ayında siyasi hakimiyyətə qayıdışı və oktyabr ayında xalqın səsverməsi ilə Prezident seçilməsi bir-birindən ayrı hadisələr deyildi. Bunlar eyni tarixi prosesin mərhələləri idi. İyunun 15-də onun Ali Sovetin sədri seçilməsi, iyunun 23-də isə prezident səlahiyyətlərinin ona həvalə olunması ölkədə idarəçilik böhranının aradan qaldırılmasına yönəlmiş mühüm siyasi addımlar oldu. Oktyabrın 3-də keçirilən seçki isə həmin prosesə ümumxalq legitimliyi qazandırdı.
3 oktyabrın əhəmiyyəti də məhz burada görünür: dövlətin taleyinin müəyyənləşdiyi bir vaxtda xalqın siyasi iradəsi ilə rəhbərlik məsələsinin həll olunması.
Sonrakı illər göstərdi ki, qarşıda duran vəzifə yalnız hakimiyyətin idarə olunması deyildi. Qarşıda müstəqil dövlətin institusional əsaslarını möhkəmləndirmək, təhlükəsizliyi təmin etmək, iqtisadiyyatı dirçəltmək, beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın mövqeyini gücləndirmək kimi bir-biri ilə bağlı çoxsaylı məsələlər dayanırdı. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi tarix materialında da Heydər Əliyevin həmin dövrdəki milli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri sırasında dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik və ərazi bütövlüyü, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf və beynəlxalq inteqrasiya göstərilir.
Bu baxımdan 3 oktyabrı yalnız keçmişə aid bir siyasi hadisə kimi deyil, dövlətçilik düşüncəsinin formalaşdığı mühüm mərhələlərdən biri kimi oxumaq mümkündür.
Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində diqqət çəkən məqamlardan biri də ayrı-ayrı problemlərə deyil, dövlətin bütöv sistem kimi qurulmasına yanaşması idi. Dövlət yalnız sərhəddən, ordudan və idarəetmə aparatından ibarət deyil. Dövlət həm də qanun, siyasi institutlar, iqtisadi dayaqlar, milli-mənəvi dəyərlər, beynəlxalq nüfuz və cəmiyyətin öz gələcəyinə inamıdır.
Məhz buna görə 1993-cü ildən sonrakı dövrə nəzər salarkən yalnız ayrı-ayrı hadisələri deyil, onların bir-birini tamamlayan tərəflərini görmək vacibdir. Dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, enerji strategiyası, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və milli ideologiya məsələləri vahid siyasi xəttin müxtəlif istiqamətləri kimi meydana çıxırdı.
Tarixi hadisələrin əsl qiyməti bəzən onların baş verdiyi gün deyil, sonrakı illərdə yaratdığı nəticələr əsasında daha aydın görünür. 3 oktyabr da belə tarixlərdəndir. O gün verilən siyasi qərar sonrakı dövlətçilik prosesinin yalnız başlanğıc nöqtələrindən biri idi.
Bu gün 1993-cü ilin Azərbaycanına baxarkən bir həqiqət xüsusilə aydın görünür: müstəqilliyi əldə etmək qədər onu qorumaq, möhkəmləndirmək və davamlı dövlət institutları üzərində inkişaf etdirmək də böyük məsuliyyət tələb edir.
3 oktyabrın yaddaşımızdakı yeri də məhz bu mənada əhəmiyyətlidir. Bu tarix bizə xatırladır ki, dövlətçilik yalnız müəyyən bir dövrün siyasi vəzifəsi deyil. O, nəsildən-nəslə ötürülən məsuliyyətdir.
Bu gün Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq mövqeyi haqqında danışarkən 1990-cı illərin əvvəllərində başlanmış dövlətçilik prosesinin yaratdığı siyasi irs də nəzərə alınmalıdır. Tarixin müxtəlif mərhələləri bir-birindən ayrı deyil; hər bir mərhələ özündən sonrakına müəyyən siyasi, iqtisadi və institusional baza ötürür.
Ona görə də 3 oktyabrı yalnız bir seçkinin tarixi kimi deyil, Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik yolunda dönüş mərhələlərindən biri kimi xatırlamaq daha geniş məna daşıyır.
Təqvimdə bir tarixdir — 3 oktyabr.
Tarixi yaddaşda isə bir mərhələnin adı.

Neva Abdurahmanova
YAP Qusar rayon təşkilatının sədr müavini