39 ilə sığan ömür, əsrə sığmayan bəstəkar

Bəzən bir mahnını neçə dəfə dinləyirik, onun sözlərini əzbər bilirik, melodiyasını zümzümə edirik, amma müəllifinin kim olduğunu heç düşünmürük. Halbuki o mahnı bəlkə də illərlə bir insanın ürəyində yetişib, həyatın sevincindən, kədərindən, həsrətindən süzülərək nota çevrilib.

Azərbaycan musiqisində belə müəlliflərdən biri də Zöhrab Abdullayevdir.

Onun bəstələdiyi "Olmaz-olmaz", "Vətənim Füzuli", "Gül niyə verdin", "Şamama", "Ay üzlü körpəm" kimi mahnılar neçə-neçə nəsli birləşdirən musiqi körpüsünə çevrilib. Mahnılar yaşayır, səslənir, sevilir. Təəssüf ki, bu melodiyaların müəllifi haqqında çox az danışılır.

Halbuki Zöhrab Abdullayev cəmi 39 illik ömrünə bir çox sənətkarın onilliklərlə yarada bilmədiyi qədər dəyərli irs sığdırmağı bacarmışdı.

Füzulidən başlanan yol

1933-cü il martın 22-də qədim Qarabağın musiqi beşiyi olan Füzuli rayonunda dünyaya göz açan Zöhrab Abdullayev uşaqlıqdan sözə və musiqiyə maraq göstərirdi.

Məktəb illərində onun həyatında iki böyük sevgi formalaşırdı – ədəbiyyat və musiqi.

1951-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olması təsadüfi deyildi. O, sözün gücünə inanırdı. Lakin tale elə gətirdi ki, sonralar sözlə musiqini bir ömürlük birləşdirəcəkdi.

Universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra doğma Füzuliyə qayıdaraq "Araz" qəzetində məsul katib kimi fəaliyyətə başladı. Jurnalistika onun düşüncəsini formalaşdırdı, insanları daha yaxından tanımasına kömək etdi. Amma ürəyində başqa bir aləm yaşayırdı.

O aləmin adı musiqi idi.

Atadan oğula keçən musiqi nəfəsi

Zöhrab Abdullayevin musiqi duyumu təsadüfi yaranmamışdı.

Atası Ağabala Abdullayev muğamı sevən və gözəl ifa edən sənət adamı idi. Evdə tez-tez səslənən muğamlar, xalq havaları balaca Zöhrabın yaddaşında silinməz iz buraxmışdı.

O, sonralar həmin xatirələri belə yaşadırdı: əvvəlcə atasının oxuduğu muğamları dinləyir, sonra həmin melodiyaların təsiri altında öz-özünə zümzümə edir, yeni musiqilər yaradırdı.

Məhz buna görə Zöhrab Abdullayevin bəstələrində xalq musiqisinin ruhu açıq hiss olunur. Onun melodiyaları nə süni görünür, nə də təqlid təsiri bağışlayır. Sanki xalqın içindən doğulmuş nəğmələrdir.

Bir mahnı ilə başlayan şöhrət

1957-ci il.

Bu tarix Azərbaycan musiqisi üçün əlamətdar illərdən biri oldu.

Qasım Qasımzadənin sözlərinə yazılmış "Olmaz-olmaz" mahnısı ilk dəfə Əhməd Bakıxanovun Xalq Çalğı Alətləri Ansamblının müşayiəti ilə Fatma Mehrəliyevanın ifasında səsləndi.

Mahnı ilk gündən dinləyicinin qəlbinə yol tapdı.

Onun melodiyası sadə idi, amma sadəliyində böyük ustalıq vardı.

Sonralar bu mahnını Azərbaycanın onlarla tanınmış müğənnisi ifa etdi. Lakin Xalq artisti Qədir Rüstəmovun ifası "Olmaz-olmaz"a yeni həyat verdi. Sanki bəstəkarın ruhu ilə xanəndənin səsi birləşərək zamanın sınağından çıxan sənət əsəri yaratdı.

Yetmiş ilə yaxındır ki, bu mahnı köhnəlmir.

Çünki əsl sənətin yaşı olmur.

Mahnılarında bir xalq yaşayır.

Zöhrab Abdullayev heç vaxt dəbdə olan musiqinin arxasınca qaçmadı.

O, xalqın hisslərini yazdı.

Vətən sevgisini yazdı.

Ana laylasını yazdı.

Sevdanı yazdı.

Həsrəti yazdı.

Onun "Vətənim Füzuli" mahnısını dinləyərkən insan doğma torpağın ətrini hiss edir.

"Şamama" xalq mahnısı ovqatını yaşadır.

"Ay üzlü körpəm" ana nəvazişi qədər saf duyğular oyadır.

"Gül niyə verdin" isə klassik Azərbaycan romanslarının zərifliyini özündə daşıyır.

Bu mahnılar süni pafosdan uzaqdır.

Onlar ürəkdən doğulduğu üçün ürəyə də çatır.

Bəstəkarı sevdirən ifaçılar

Bir bəstəkarın böyüklüyünü onun əsərlərinə müraciət edən sənətkarlar da göstərir.

Fatma Mehrəliyeva...

Şövkət Ələkbərova...

Qədir Rüstəmov...

İslam Rzayev...

Səkinə İsmayılova...

Əbülfət Əliyev...

Akif İslamzadə...

Zöhrə Əliyeva...

Nərminə Məmmədova...

Bu sənətkarların hər biri Zöhrab Abdullayev mahnılarında özünəməxsus ifa çalarları yaratsalar da, əsərlərin ruhunu dəyişmədilər.

Çünki həmin ruh artıq müəllif tərəfindən musiqinin daxilinə hopdurulmuşdu.

Bəstəkarın qəlbində yaşayan şair

Az adam bilir ki, Zöhrab Abdullayev həm də şeir yazırdı.

Onun "Neyləsin" şeiri həyat fəlsəfəsini sadə xalq hikməti ilə ifadə edən poetik nümunələrdəndir.

Tale əgər gətirmirsə, insan buna neyləsin,
Ağac bar vermirsə, bağban buna neyləsin...

Cəfasını çəkib gülün səfasını görməsən,
Hicran səni yandırırsa dərman buna neyləsin.

Aciz olsan həyat səni sürüyəcək həmişə,
Şərəfini qorumasan vicdan buna neyləsin.

Zöhrab, ömür bir çiçəkdir, tez açılır,tez solur
Bunun qədrin bilmiyənə  qəzəl, dastan neyləsin.

Bu misralarda taleyə boyun əymək yox, həyatın acı həqiqətlərini qəbul etmək, insanın öz vicdanı qarşısında məsuliyyətini qoruması ideyası var.

Şeirin son bəndi isə sanki müəllifin öz taleyini xəbər verirdi:

"Ömür bir çiçəkdir, tez açılır, tez solur..."

Kim bilərdi ki, bu sözləri yazan insanın özü də çox tez solacaq...

39 illik ömrün əbədiyyəti

1972-ci il avqustun 8-i.

Azərbaycan musiqisi öz istedadlı bəstəkarlarından birini itirdi.

Zöhrab Abdullayev cəmi 39 yaşında dünyasını dəyişdi.

Bu yaş bir insan ömrü üçün çox azdır.

Amma sənət üçün bəzən kifayət edir.

Əgər sən zamanın yaddaşında qala bilmisənsə...

Əgər sənin melodiyanı səndən sonra da oxuyurlarsa...

Əgər yeni nəsillər sənin mahnınla böyüyürlərsə...

Deməli, sən əslində heç vaxt ölməmisən.

Son söz əvəzinə

Bu gün Azərbaycan musiqisinin tarixini vərəqləyəndə Zöhrab Abdullayev kimi sənətkarların adını daha çox xatırlamağa ehtiyac var.

Çünki xalqın musiqi yaddaşı yalnız böyük səhnələrdə görünən sənətkarlarla deyil, səssizcə yaradan, melodiyalarını xalqa əmanət edən bəstəkarlarla da yaşayır.

Zöhrab Abdullayev məhz belə sənətkarlardan idi.

Onun ömrü yarımçıq qaldı.

Amma nəğmələri yarımçıq qalmadı.

Bu gün də səslənir.

Sabah da səslənəcək.

Çünki əsl sənət zamanın deyil, xalqın yaddaşında yaşayır.

Elmin İdrisli,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü