4 ölkədə olur, Azərbaycanda niyə mümkün deyil? Milli Məclisdə mühüm hadisə

Milli Məclisin deputatı Ramil Həsənovun mandatına xitam verilməsi və onun Türk Dövlətləri Parlament Assambleyasının baş katibi təyin olunması ictimaiyyətdə maraqla qarşılandı.

Məsələ bu dəfə daha çox hüquqi tərəfi ilə diqqət çəkir. Çünki əvvəllər parlamentdə boş qalan yerlərə dairələr üzrə ara seçkiləri keçirilirdisə, 2005-ci ildən sonra bu praktika dəyişib.

Maraqlıdır, mövcud qanunvericiliyə əsasən, boş qalan deputat yerlərinə seçki keçirilə bilərmi?

Globalinfo.az-a danışan hüquqşünas Ellada Bayramova deyib ki, Azərbaycanda parlamentarizm institutu xalqın suveren iradəsini ifadə edən əsas demokratik dayaqlardan biridir:

“Deputatlar Konstitusiyanın 83-cü maddəsinə əsasən ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ ilə gizli səsvermə əsasında seçilirlər. Onların mandatı Azərbaycan xalqının etimad səsini təmsil edir və bu səlahiyyət yalnız qanunla nəzərdə tutulan hallarda məhdudlaşdırıla, yaxud xitam edilə bilər. Bəzi hallarda isə deputatın səlahiyyətlərinə vaxtından əvvəl xitam verilməsi mümkündür. Konstitusiyanın 89-cu maddəsinə görə, deputatın səlahiyyətlərinə aşağıdakı hallarda xitam verilir:

-Azərbaycan vətəndaşlığını itirdikdə və ya başqa dövlətin vətəndaşlığını qəbul etdikdə;

-Cinayət məsuliyyətinə cəlb olunaraq məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü ilə azadlıqdan məhrum edildikdə;

-Seçkilərdə və ya səsvermədə saxtakarlıq törətdikdə;

-İstefa verdikdə;

-Ölüm halında;

-Milli Məclisin iclaslarına altı aydan artıq üzrsüz səbəbdən qatılmadıqda;

-Dövlət qulluğuna və ya ödənişli vəzifəyə keçdikdə (istisnalar xaricində).

Qeyd olunan hallarda məsələ Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) təqdimatı əsasında Milli Məclisdə müzakirə olunur və səlahiyyətlərin xitamı barədə qərar qəbul edilir”.

Ellada Bayramova

Hüquqşünas xatırladıb ki, 2005-ci ilə qədər deputat mandatına xitam verildikdə və ya dairə üzrə yer boşaldıqda “Seçkilər haqqında” Qanuna əsasən təkrar, yəni ara seçkilər keçirilirdi:

“2005-ci ildən qüvvəyə minmiş “Seçkilər haqqında” Məcəllə isə bu prosesə yeni yanaşma gətirib. Məcəllənin 96-cı maddəsinə əsasən, Milli Məclisə seçkilər beş ildən bir və bütün 125 seçki dairəsində eyni gündə keçirilir. 98.2-ci maddəyə görə isə deputatın səlahiyyətlərinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə, ara seçkilər yalnız növbəti ümumi seçkilərə bir ildən çox vaxt qalarsa keçirilə bilər. Əgər seçkilərə bir ildən az qalıbsa, ara seçkilər keçirilmir və yer boş qalır.

Bu dəyişiklik inzibati və maliyyə yükünü azaltmaq, həmçinin seçki prosesinin sabitliyini qorumaq məqsədi daşıyır. Mövcud qanunvericiliyə görə, deputatın səlahiyyətlərinə xitam verildikdə, MSK həmin dairəni “boş dairə” kimi qeydə alır və yuxarıda qeyd edilən müddətə əsasən qərar verir. MSK və Konstitusiya Məhkəməsinin izahlarına görə, bir neçə deputat yerinin boş qalması Milli Məclisin fəaliyyətinin hüquqi etibarlılığını şübhə altına almır, çünki parlamentin səlahiyyətli sayılması üçün kifayət qədər deputatın iştirakı təmin edilir”.

E.Bayramova bildirib ki, beynəlxalq təcrübədə Böyük Britaniya, Fransa, Polşa və Litvada deputatın səlahiyyətlərinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə ara seçkilər mütləq keçirilir:

“Azərbaycan modeli isə bu məsələdə inzibati və maliyyə səmərəliliyinə üstünlük verir. Hazırkı hüquqi vəziyyət göstərir ki, Azərbaycan qanunvericiliyi sabitlik və idarəetmə effektivliyini prioritet sayır. Bununla belə, bu mexanizm seçicilərin təmsilçilik hüququnun müəyyən dərəcədə məhdudlaşmasına səbəb olur. Gələcəkdə ara seçkilərlə bağlı mexanizmin daha çevik və dəqiq şəkildə tənzimlənməsi qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsinə xidmət edə bilər. Mövcud hüquqi mexanizm seçki idarəçiliyinin səmərəliliyini və parlamentin fasiləsiz fəaliyyətini təmin etsə də, demokratik təmsilçilik baxımından müəyyən müzakirələr doğurur”.

Ləman İmran
Globalinfo.az