525 ci qəzet Azərbaycan Çin strateji tərəfdaşlığı hər iki ölkə üçün yeni inkişaf perspektivləri açır Ekspert

Azərbaycan-Çin münasibətlərinin 2024-cü ildə strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi ikitərəfli əlaqələrin yeni mərhələyə daxil olmasını və daha dərin inteqrasiyanı nümayiş etdirir. Bu tərəfdaşlıq iqtisadiyyat, ticarət, enerji, nəqliyyat və logistika, texnologiya və rəqəmsal infrastruktur, eləcə də mədəni və humanitar əlaqələri əhatə etməklə geniş spektrdə əməkdaşlıq imkanlarını artırır.

Bu barədə 525.az-a Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin (BMTM) Şərqi Asiya üzrə eksperti Vüsal Quliyev deyib.

Onun sözlərinə görə, hər iki ölkə təkcə siyasi dialoqu intensivləşdirməklə kifayətlənməyib, eyni zamanda qarşılıqlı maraqlara əsaslanan uzunmüddətli iqtisadi və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsinə yönəlib.

“Azərbaycan hökuməti Çinin transmilli konqlomeratlarının ölkədə irimiqyaslı investisiya və texnologiya layihələri həyata keçirməsi üçün əlverişli şərait yaratmaqla, xarici sərmayə axını üçün də yeni qapılar açır. Xüsusilə, ölkənin sənaye parkı və rayonlarında Çin şirkətlərinin fəaliyyətini genişləndirmək üçün əlverişli şərtlər təklif olunur.

Bundan başqa, enerji əməkdaşlığı və yaşıl enerji sahəsindəki imkanlar ikitərəfli əlaqələrin strateji istiqamətlərindən birinə çevrilir. Azərbaycanın zəngin bərpa olunan enerji potensialı, xüsusilə günəş və külək enerjisi ehtiyatları Çin şirkətləri üçün perspektivlər təqdim edir. Çinin bu sektorda planetin ən böyük investoru olması və yüksək texnologiyalar sahəsində təcrübəsi nəzərə alındıqda, iki ölkə arasında yaşıl enerji üzrə tərəfdaşlıq genişmiqyaslı layihələrlə daha da gücləndirilə bilər. Alternativ enerji mənbələri üzə əməkdaşlıqların geniş vüsət alması Azərbaycana enerji ixracatının diversifikasiyası və ekoloji dayanıqlılığın artırılması yönündə ciddi dəstək ola bilər”, - ekspert bildirib.

Əlavə edib ki, Azərbaycan-Çin strateji tərəfdaşlığında son illərdə mühüm rol oynayan beynəlmiləl layihələrdən biri də şübhəsiz ki, Orta Dəhliz tranzit xəttidir. Qitələrarası əsas ticarət marşrutlarından biri kimi Orta Dəhlizin, xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Çinin Avropaya çıxışı üçün alternativ və etibarlı ticarət marşrutu kimi əhəmiyyəti artmaqdadır:

“Bu, çoxmodullu trans-regional nəqliyyat dəhlizinin inkişafı Azərbaycan üçün tranzit gəlirlərinin artması, nəqliyyat infrastrukturunun modernləşdirilməsi və beynəlxalq ticarətdə strateji mövqeyinin güclənməsi baxımından ciddi əhəmiyyət daşıyır. Bundan başqa, Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyətinin artırılması həm qitələrarası məsafə və müddətin qısalmasına, həm də marşruta daxil olan dövlətlər arasındaki ticarət dövriyyəsinin və maliyyə axının artmasına şərait yarada bilər.

Başqa sözlə, Çindən Avropaya və əks istiqamətdə yük konteynerlərinin Orta Dəhliz üzərindən intensiv nəqli Azərbaycanın logistika və nəqliyyat sektorunu inkişaf etdirir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər irimiqyaslı regional infrastruktur layihələri Azərbaycanın həm quru, həm də dəniz əsaslı ticarət yollarının üstündə yerləşən trans-kontinental logistik qovşaq kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Pekin üçün isə bu alternativ marşrut siyasi və iqtisadi riskləri diversifikasiya etməyə, Qərb istiqamətində uzanan ticarət kanallarını şaxələndirməyə və Avropa bazarına çıxışı daha səmərəli təşkil etməyə imkan yaradır. Sadalanan faktorlar da, şərq-qərb beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin yük ötürücülük qabiliyyətinin artırılması yönündə müştərək layihələrin sayını artırmağa və eyni zamanda Çinin “Kəmər və Yol” təşəbbüsü çərçivəsində investisiya cəlbinə zəmin yaradır”.

BMTM-nin eksperti deyib ki, üstəlik, ikitərəfli əməkdaşlıqların gücləndirilməsi Orta Dəhlizə daxil olan həm quru, həm də dəniz əsaslı ticarət yollarının inteqrasiyası və onların potensialının artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir: “Xüsusilə, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi, infrastruktur layihələrinin əlaqələndirilməsi və gömrük-keçid məntəqələrində prosedurların optimallaşdırılması sözügedən marşrutun daha səmərəli fəaliyyət göstərməsinə şərait yarada bilər. Bununla yanaşı, regional və beynəlxalq ticarət əlaqələrinin dərinləşməsi Orta Dəhlizin daha rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı logistika şəbəkəsinə çevrilməsinə töhfə verə bilər.

Digər tərəfdən, Orta Dəhliz Azərbaycan mənşəli məhsulların sanksiya altında olan İran və Rusiya ərazilərindən yan keçərək Mərkəzi Asiya və Uzaq Şərq ölkələrinə ixracında mühüm rol oynaya bilər. Bu marşrutun təkmilləşdirilməsi Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarını genişləndirə, yerli istehsalçıların beynəlxalq bazarlara çıxışını asanlaşdıra və ölkənin iqtisadi şaxələndirmə strategiyasına uyğun olaraq yeni ixrac istiqamətlərinin formalaşmasında ciddi əhəmiyyət kəsb edə bilər. Xüsusilə, aqrar məhsullar, yüngül sənaye məhsulları və emal edilmiş malların Orta Dəhliz vasitəsilə sürətli nəqli Azərbaycan üçün əlavə iqtisadi üstünlüklər qazandıra bilər”.

V.Quliyevə görə, Çin ilə ikitərəfli əlaqələrin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi Azərbaycanın həm regional, həm də qlobal müstəvidə geosiyasi və iqtisadi dayaqlarının daha da güclənməsinə xidmət edəcək: Azərbaycan Orta Dəhliz və “Kəmər və Yol” təşəbbüsü çərçivəsində öz tranzit potensialını reallaşdırmaqla uzumüddətli perspektivdə Çinin ticarət strategiyalarında əhəmiyyətli yer tuta bilər. Eyni zamanda, Çinin investisiya və texnologiya transferi Azərbaycanın iqtisadiyyatının diversifikasiyasına və innovativ inkişafına töhfə verəcək. Bununla yanaşı, ikitərəfli əməkdaşlıqlar yalnız ticari-iqtisadi və nəqliyyat-kommunikasiya kimi kommersiya sahələri ilə məhdudlaşmayacaq, mədəni-humanitar, elmi və texnoloji sahələrdə də genişlənəcək. İki ölkə arasında konstruktiv əməkdaşlığın inkişafı üçün ictimai-mədəni əlaqələrin daha da gücləndirilməsi və institusional koordinasiya mexanizmlərinin formalaşdırılması prioritet istiqamətlərdən biri olacaq. Bu kontekstdə, yaxın və orta perspektivdə ictimai diplomatiyanın rolu artacaq, həmçinin birgə texniki və humanitar yardım layihələrinin geniş vüsət almasının şahidi olacağıq.

Xülasə, Azərbaycan-Çin strateji tərəfdaşlığı təkcə iqtisadi və siyasi müstəvidə deyil, həm də texnoloji, sosial və mədəni aspektlərdə genişlənərək hər iki ölkə üçün yeni inkişaf perspektivləri açır. Bu tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi regionda davamlı iqtisadi inkişafa rəvac verməklə yanaşı, Azərbaycan və Çinin beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı maraqlarını daha effektiv müdafiə etməsinə zəmin hazırlayır”.

Pərvanə Sultanova