525ci qəzet Pambıqçı qadın Bir rəsmin dedikləri

"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı sənətşünas Səbinə Qarayevadır. Onunla Əməkdar incəsənət xadimi Vəcihə Səmədovanın "Pambıqçı qadın" əsəri haqqında danışmışıq.

Azərbaycan incəsənətində özünəməxsus yer tutan xanım rəssamlarımızdan biri də Vəcihə Səmədovadır. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinin və V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun məzunu olan Vəcihə Səmədova özündən sonra dəyərli irs qoyub. Həmkarı və həyat yoldaşı Lətif Feyzullayevlə birgə yaradıcılıq ezamiyyətlərinə çıxaraq Azərbaycanı qarış-qarış gəzən Vəcihə xanım "Kür qırağında", "Mahnı",  "İntizarda", "Toya hazırlıq" tematik tablolarını yaradıb. Portret janrı da rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Vəcihə Səmədovanın portret janrındakı əsərlərinə nümunə olaraq, "Leyla Bədirbəylinin portreti", "Pambıqçı qadın", "Şamama Həsənovanın portreti", "Avtoportret", "Söhbət İbrahimovun portreti", "Gənc skripkaçı"  və digərlərini qeyd edə bilərik.

- Səbinə xanım, "Pambıqçı qadın" tablosu rəssamın yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?

- Əsər 1961-1964-cü illərdə kətan üzərində yağlı boya ilə işlənib. Rəssam bu əsərdə qadınların yalnız ev işlərində yox, həmçinin müxtəlif sahələrdə çalışmaq bacarığını göstərməyə çalışıb. "Lənkəranda toy", "Toya hazırlıq", "Mahnı" kimi əsərlərinin yarandığı 1957-1963-cü illər rəssamın yaradıcılıq fəaliyyətinin ən məhsuldar dövrüdür.

- Əsərin rəng həlli haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Digər portretlərdən fərqli olaraq rəssam burada daha solğun və açıq rəng tonlarından istifadə edib. Bununla o, obrazın geyindiyi geyim və yanaqlarının rəng tonlarını tamaşaçılara dəqiqliklə göstərməyə çalışıb. Pambıq sahəsində çalışan qadının üzərindəki tünd mavi və göy rəngli koftası, boğaz hissəsindən asılmış tünd sarı rəngli saç örpəyi, belinə bağladığı qırmızı rəngli yaylıq və çəhrayı rəngli ətəyin üzərində müxtəlif rəng tonlarından istifadə olunub. Qadının əziyyətlə yığdığı pambıqların üzərini örtmüş xalça da diqqətdən yayınmır. Tamaşaçıların diqqətini çəkmək üçün açıq yox, daha çox tünd rəng tonlarından istifadə edilib. Yığılan pambıqların yaxınlığında yerə uzadılmış nərdivan görürük. Sarı və qəhvəyi rəng tonlarında olan nərdivanın ayaq hissəsinin ucuna qırmızı rəngli yaylıq bağlanıb. Ümumilikdə, belə qənaətə gələ bilərik ki, obrazı daha aydın və dəqiqliklə göstərmək üçün rəssam tünd sarı, tünd qırmızı, yaşıl və mavi, qəhvəyi və çəhrayı rəng tonlarından istifadə edib, obrazın geyimini, simasını və ətrafı isə açıq rənglərlə təsvir edib. Məlumdur ki, hər bir rəssamın özünəməxsus xüsusiyyətləri və əsəri canlandırma forması fərqlidir. Rəssam Vəcihə Səmədovanın əsərlərinə diqqətlə baxsaq, daha sakit rəng tonlarında və incə şəkildə işlədiyini görə bilərik.

- Tablo hazırda harada saxlanılır?

- "Pambıqçı qadın" əsəri Milli İncəsənət Muzeyində qorunub saxlanır və sərgilənir. Tablo muzeyə ziyarətə gələn qonaqların diqqətini cəlb edən əsərlər siyahısına daxildir.

- Əsərin kompozisiya quruluşu necədir?

- "Pambıqçı qadın" tablosu kompozisiya həlli ilə maraq doğuran əsərlərdəndir. Palazla örtülmüş pambıq təpəsinin üstündə oturmuş gənc kəndli qadın həyəcanla uzaqlara baxır. Şəffaf çəhrayı-ağ fonda onun bir anlıq donub qalmış bədəninin mükəmməl plastikaya malik dəqiq silueti görünür. Qadının geyimi Təbriz miniatürlərinin ecazkar kolorit ahəngini xatırladır. Mürəkkəb, incə nüanslardan ibarət ağ boyanın bütün səthi doldurduğu tablonun fonunda pambıqçı qadınların kiçik siluetləri təsvir olunub. Göydə uçuşan qağayıların yaratdıqları mənzərə isə əsəri daha canlı və dinamik formada göstərir.

- Sizcə, bu əsər bizə nə deyir?

- "Pambıqçı qadın" əsəri ilə rəssam kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan xanımlarımızın çəkdiyi əziyyəti göstərir. Tabloda ön planda təsvir edilən obrazla yanaşı, arxa planda pambıq yığımı ilə dayanmadan məşğul olan xanımları da görürük. Bu nüans həmin dövrün həyatı haqqında bizə çox şey deyir.

Aytac SAHƏD