Icma.az
close
up
RU
62 illik SİRR

62 illik SİRR

Icma.az, Cebheinfo saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Rusiya ABŞ-nin keçmiş prezidenti ConKennedinin qətli ilə bağlı bəzi sənədləri ABŞ-yə təhvil verib.  Bu dosyeyə 1960-cı illərdə Vaşinqtonla danışıqlara dair sənədləri daxil edilib. 

“Cümhuriyət” xəbər verir ki, bu barədə ABŞ Nümayəndələr Palatasının nümayəndəsi AnnaPaulinaLunanın“Substack” platformasında dərc etdiyi məlumatda deyilir.

Oktyabrın 14-də Rusiyanın ABŞ-dəki səfiri Aleksandr DarçiyevLunaya Rusiya Arxivindən məxfilikdən çıxarılan Sovet sənədləri toplusunu təqdim edib. Konqresmen Kennedinin qətli ilə bağlı əlavə təhqiqat üçün Moskvadan materiallar istəyib, onun bir hissəsi kimi Milli Arxiv martın 18-də minlərlə məxfi sənədləri açıqlayıb.

Sənədlərdə ABŞ-nin 35-ci prezidentinə sui-qəsd cəhdinin təhqiqatında SSRİ-nin iştirakı ilə bağlı faktiki olaraq birbaşa heç nə qeyd olunmur. Eyni zamanda, dosyenin əhəmiyyətli bir hissəsi Kennedinin prezidentliyi dövründə Moskva ilə Vaşinqton arasında münasibətlərə və 1960-cı illərdə strateji silahlar üzrə danışıqlara, eləcə də Sovet İttifaqının NATO ilə münasibətlərinə həsr olunub. Materialların ötürülməsi Rusiya və ABŞ prezidentləri Vladimir Putin və Donald Trampın Budapeştdə görüşünün elanından bir qədər əvvəl baş verib. 

Sənədlər Kennedinin işi haqqında nə deyir?

Dosye “Rosarxiv” (Federal Arxiv Xidməti) və onun direktoru, Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru Sergey Narışkinin rəhbərlik etdiyi Rusiya Tarix Cəmiyyəti tərəfindən tərtib edilib. 385 səhifəlik sənəd iki giriş və əlavədən əlavə dörd bölmədən ibarətdir.

“Dünyanın taleyi üçün məsuliyyət bu iki liderin üzərinə düşür” adlı I bölmə 1962-ci il Kuba raket böhranından sonra və Kennedinin sui-qəsd cəhdindən əvvəl Sovet-ABŞ münasibətlərini əhatə edir.

II bölmədə SSRİ təmilçilərinin ABŞ-nin 35-ci prezidentinin dəfn mərasimində iştirakı və cinayətin araşdırılması ilə bağlı sənədlər.

III bölmədə Kennedi Kitabxanasına sənədlərin verilməsinə dair materiallar var.

IV bölməLi HarviOsvaldın SSRİ-də qalması və onun Sovet vətəndaşlığı üçün müraciəti ilə bağlı sənədləri əhatə edir.

Konkret olaraq, “Rosarxiv” Vaşinqtondakı Sovet səfirliyindəki Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin (DTK) stansiyasının rəisinin Li HarviOsvaldın ABŞ FTB agentləri tərəfindən təzyiqlərə məruz qalmasından şikayət etdiyi Sovet diplomatik missiyasına yazdığı son məktubu ilə bağlı şifrəli teleqramını dərc edib.

Qeyd olunur ki, məktub Kennediyə sui-qəsd cəhdindən 13 gün əvvəl, noyabrın 9-da yazılıb və səfirliyə yalnız noyabrın 18-də gəlib.

Onun səfirliyə niyə belə məzmunlu məktub yazması tam aydın deyil. Bütün bunlar bir qədər təxribatı xatırladır.

Bununla belə, sənədlərin əsas hissəsini Sovet rəhbərliyi, o cümlədən Sov.İKP MK-nın birinci katibi NikitaXruşşovla ABŞ siyasətçiləri arasında danışıqların stenoqramı, həmçinin Kennediyə qarşı sui-qəsd cəhdinə Amerika cəmiyyətinin reaksiyasına dair Sovet dövlət qurumlarının daxili sənədləri daxildir. Dosyenin bir hissəsi 1960-1962-ci illərdə Minskdə olarkən Li HarviOsvaldın daxili KQB profillərindən ibarətdir.

Kennedinin qətlindən sonra Sovet-ABŞ münasibətləri

Nəşr edilən yazışmalara əsaslanaraq, Sovet rəhbərliyi əvvəlcə Osvaldın tək silahlı şəxs kimi hərəkətlərinə şübhə ilə yanaşıb və ABŞ-nin 35-ci prezidentinə sui-qəsd cəhdində ifrat sağçı dairələrin əli ola biləcəyinə inanıb. Sovet liderlərinin fikrincə, cinayət bəzi Amerika siyasətçilərinin iki ölkə arasında gərginliyi azaltmaq səylərini pozmaq cəhdi idi.

Bununla belə, SSRİ-nin ABŞ-dəki səfiri AnatoliDobrınin və ABŞ Prezidentinin SSRİ üzrə xüsusi nümayəndəsi LlevelinTompson arasında məsləhətləşmələrdən sonra Moskva konkret Amerika siyasətçilərinə qarşı birbaşa ittihamlar irəli sürməkdən çəkinib.

Sənədlərə əsasən, hətta Osvaldınöldürülməsindən sonra da ABŞ dövlət katibi Din RuskSovet rəhbərliyini fəal surətdə ABŞ prezidentinə sui-qəsd cəhdində kommunist ölkələrinin iştirakı ilə bağlı informasiya dalğasına cavab verməməyə çağırıb. Sovet xarici işlər naziri AndreyQromıko və DTK sədri Vladimir Semiçastnı tələb etsələr, bütün lazımi məlumatları ABŞ hakimiyyət orqanlarına təqdim etməkdə israr edirdilər.

İndi Osvaldın özü öldürüldüyünə görə prezident Kennedinin qətlinə görə məsuliyyət daşıyan, öz izlərini gizlətməyə çalışan dairələrin üzü daha da üzə çıxırdı.

KQB-nin məxfi sənədlərinə əsaslanaraq, agentlik Li HarviOsvalda potensial agentdən daha çox gözlənilməz dəstəkçi kimi baxırdı. Bu sənədlərə görə, amerikalı Minskdə yaşadıqdan və sovet vətəndaşlığı üçün müraciətə cəhd göstərdikdən sonra Sovet rejiminin ona münasibətindən məyus olub. Bu şifrəliməlumatlar göstərir ki, Osvald Meksika və Kubaya daxil olarkən, saxta adla ölkələrə səfər edərkən Sovet vətəndaşlığını almaq üçün son cəhdlərini edib.

Başqa nələr var?

Kennedinin qətli ilə birbaşa əlaqəsi olmayan Sovet-amerikan münasibətlərinə dair materialların daxil edilməsi xüsusi maraq doğurur. Konkret olaraq, sənədin I bölməsi 1963-cü ildə Atmosferdə, Kosmosda və Su altında nüvə silahı sınaqlarını qadağan edən müqavilənin bağlanması zamanı Moskva ilə Vaşinqton arasında münasibətlərə, eləcə də Qərbi Berlinin və bütövlükdə Almaniyanın statusu ilə bağlı müzakirələrə toxunur.

Bu qısa dövr, tarixi standartlara görə, İkinci Dünya müharibəsinin sona çatmasından sonra “soyuq müharibə”də qısa bir əriməni qeyd etdi və bu, onun həllinə və iki dünya supergücü arasında həqiqi əməkdaşlığa ümidin olduğu dövr idi.

O cümlədən, dosyedə NikitaXruşşovun “Pravda” və “İzvestiya” qəzetlərinin baş redaktorlarının suallarına cavabları, Kennedinin Qərbi Berlinlə bağlı çıxışlarına və Kuba raket böhranından sonra yaranmış detensiyayatoxunulub. Söhbət zamanı Sov.İKP MK-nın birinci katibi NATO-nun genişlənməsi və Qərbi Almaniyada nüvə silahının yerləşdirilməsi məsələsini qaldırıb.

Xruşşovun ritorikası Rusiya rəhbərliyinin Ukraynadakı münaqişənin həlli ilə bağlı ABŞ ilə danışıqlarda mövqeyini əks etdirir. O, qarşıdurmanın köklü səbəblərini aradan qaldırmağın vacibliyini vurğulayıb, həmçinin NATO bazalarının təkcə Avropada deyil, həm də ABŞ-yə yaxın sosialist ölkələrində yerləşdirildiyini qeyd edib.

Sənəd necə verildi?

Dosyeni alan AnnaPaulinaLuna xüsusi qeyd edilməlidir. O, müntəzəm olaraq Kiyevə hərbi yardımın əleyhinə çıxır və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskini tənqid edir. Siyasətçi, həmçinin Böyük Britaniya və keçmiş baş nazir BorisConsonu Kiyevi silahlı qarşıdurmanı davam etdirmək əvəzinə 2022-ci ildə Moskva ilə danışıqlardan imtinaya inandırmaq cəhdlərinə görə tənqid edib.

Materialların ötürülməsi zamanı səfir Aleksandr DarçiyevKennediyə sui-qəsd cəhdi və Sovet-amerikan münasibətləri ilə bağlı toplunun redaksiyası tərəfindən toplanmış arxiv məlumatlarının faciəyə daha da aydınlıq gətirəcəyinə ümid etdiyini bildirib. Diplomat, həmçinin sentyabrın 10-da Yuta ştatında mühafizəkar fəal ÇarliKirkin qətli ilə bağlı ABŞ konqresmeninə başsağlığı verib.

Rusiya Birbaşa İnvestisiya Fondunun rəhbəri, prezidentin investisiya və iqtisadi əməkdaşlıq üzrə xüsusi nümayəndəsi KirillDmitriev sosial şəbəkədə Lunanın postunu Sovet arxivi ilə paylaşan ilk şəxslərdən biri olub. Sənədlərin ötürülməsində göstərdiyi köməyə görə ona təşəkkür etdikdən sonra o, konqresmenə tərifyağdırıb:

“Dünyanın çox ehtiyac duyduğu dialoqu mümkün etdiyinizə və sülhməramlı olduğunuza görə sizə təşəkkür edirik”.

Fondun rəhbəri Berinq boğazı üzərindən keçən tunelin sxematik cizgisini ayrıca postuna yerləşdirib və "Kennedi-Xruşşov körpüsü Alyaska ilə Rusiya arasında tikilə bilər və tikilməlidir. Dərhal" yazıb.

O hesab edir ki, bu gün belə bir layihənin həyata keçirilməsi səkkiz milyard dollardan da aza başa gələcək.

Xatırladaq ki, 35-ci ABŞ prezidenti ConKennedinin qətli 1963-cü il 22 noyabr yerli vaxtla saat 12:30-da Dallasda olub. Kennedi xanımı Jaklinlə prezident kortejində Elm-Stritdən keçərkən tüfəng atəşindən ölümcül yaralanıb və elə həmin gün vəfat edib. Qətli rəhbəri ABŞ AliMəhkəməsinin sədri ErlUerron olan xüsusi komissiya tərəfindən on ay ərzində araşdırılıb və komissiya qətlin Li HarviOsvaldın tək planlaşdırdığı və yerinə yetirdiyi nəticəsinə gəlib. Lakin indiyə qədər bu cinayətlə bağlı çoxlu versiyalar gəzib-dolaşır. Sosial sorğuya əsasən amerikalıların 70% rəsmi açıqlamaya inanmır.

Elnarə Kərimova
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:169
embedMənbə:https://cebheinfo.az
archiveBu xəbər 26 Oktyabr 2025 16:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see370

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see238

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see236

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see230

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see230

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see226

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see224

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see224

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see223

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see220

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see215

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see210

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see210

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see208

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see208

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see208

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see208

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see205

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri