ABŞ da tarif artımı ticarət marşrutlarını dəyişir

Xarici ixracatçılar ABŞ-ın bu yaxınlarda tətbiq etdiyi gömrük rüsumlarından yaranan xərclərin cəmi təxminən 5%-ni öz üzərlərinə götürür, əsas yük isə Amerika şirkətləri və istehlakçıların üzərinə düşür. Bu barədə Avropa Mərkəzi Bankının iqtisadçıları tərəfindən bazar ertəsi dərc olunmuş təhlildə bildirilir.

Təhlildə 2025-ci ilin yanvar–noyabr aylarında ABŞ-ın gömrük rüsumlarının artırılmasının təsiri araşdırılıb. Bu müddətdə qanunla müəyyən edilmiş effektiv gömrük dərəcəsi 3%-dən 18%-dən yuxarı səviyyəyə yüksəlib. Tədqiqat xərclərin qiymət zənciri boyunca - xarici ixracatçılardan Amerika distribyutorlarına, istehsalçılara, pərakəndə satıcılara və sonda istehlakçılara necə ötürüldüyünü izləyib.

Araşdırma göstərir ki, ABŞ-a ixrac edən şirkətlər gömrük rüsumlarından yaranan xərclərin təxminən 95%-ni qiymətlərə ötürür. Bu isə o deməkdir ki, rüsumun 10% artırılması qiymətlərin təxminən 9,5% bahalaşmasına səbəb olur. Başqa sözlə, xarici şirkətlər əlavə xərclərin yalnız 5%-ni özləri qarşılayır.

Təhlilə görə, hazırda Amerika istehlakçıları gömrük yükünün təxminən üçdə birini daşıyır. Lakin ABŞ şirkətləri arasında aparılan sorğular göstərir ki, uzunmüddətli perspektivdə bu pay yarıdan çox ola bilər, çünki şirkətlərin xərcləri daxili şəkildə kompensasiya etmək imkanları tədricən tükənir.

İqtisadçılar bildirirlər ki, xarici ixracatçılar tərəfindən xərclərin məhdud şəkildə qarşılanması davam edərsə, zamanla gömrük rüsumlarından yaranan əlavə yükün təxminən 40%-i Amerika şirkətlərinin üzərinə düşəcək. Bu kateqoriyaya ABŞ-da fəaliyyət göstərən distribyutorlar, istehsalçılar və pərakəndə satıcılar daxildir.

Təhlil, həmçinin göstərir ki, rüsumların artırılmasından sonra ABŞ-a idxal olunan malların həm qiymətləri, həm də həcmləri azalıb. Gömrük rüsumları nəzərə alınmadan ölçülən idxal mallarının vahid dəyəri aprel ayından etibarən cüzi mənfi illik dinamika nümayiş etdirib.

İdxal həcmləri isə kəskin azalıb — hesablanmış ümumi elastiklik -3,7 olub. Bu, gömrük rüsumunun 10% artırılmasının idxal həcmlərinin təxminən 37% azalmasına gətirib çıxardığını göstərir.

Avtomobil sektoru ticarət strukturunda xüsusilə ciddi dəyişikliklərlə seçilib. Təhlil ABŞ-ın Çin və Avropa İttifaqından tədarükü azaltmaqla Kanada və Meksikaya üstünlük verməsinin aydın əlamətlərini üzə çıxarıb.

Kanada və Meksikadan avtomobil idxalı kəskin artıb ki, bu da regional ticarət əlaqələrinin gücləndiyini göstərir. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı və Yaponiya həm ixrac etdikləri avtomobillərin vahid dəyərinin azalması, həm də həcmlərin kəskin düşməsi ilə üzləşiblər.

Gömrük rüsumları altında ticarət olunan mallarda azalma nisbətən daha zəif olsa da, yenə də iqtisadi baxımdan əhəmiyyətlidir: rüsumun 10% artırılması idxal həcmlərinin 4,3% azalmasına səbəb olub.

Ümumdünya Ticarət Təşkilatının məlumatına görə, ABŞ üçün mallar üzrə qanunla müəyyən edilmiş effektiv gömrük dərəcəsi 2025-ci ilin noyabrında 18,2%-ə yüksəlib. Lakin gömrük statistikası əsasında hesablanan faktiki effektiv gömrük dərəcəsi daha aşağı olub və 9,8% təşkil edib.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ