ABŞ dən Türkiyə ilə bağlı TARİXİ QƏRAR Nələr dəyişəcək?

Donald Tramp türkiyəli vəzifədaşı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşündə deyib ki, ABŞ Türkiyəyə qarşı sanksiyaları ləğv edəcək. Onun sözlərinə görə, bu məsələ ilə bağlı ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə sıx əməkdaşlıq aparılır:

"Dostlarımıza qarşı bu cür sanksiyalar tətbiq etmək istəmirik. Onsuz da sanksiya tətbiq olunacaq kifayət qədər insan var".

Mövzu ilə bağlı Türkiyənin Sütçü İmam Universitetinin Siyasi elmlər və beynəlxalq münasibətlər kafedrasının müdiri, professor Toğrul İsmayılın “Yeni Sabah”a müsahibəsi: Dördpendirli pizza

- Toğrul bəy, ABŞ-nin Türkiyəyə qarşı tətbiq etdiyi CAATSA sanksiyalarının ləğv edilməsi hərbi, logistik və texnoloji baxımdan Ankara üçün hansı üstünlüklər qazandıracaq?

- CAATSA sanksiyalarının ləğvi ilk növbədə Türkiyənin müdafiə sənayesinin beynəlxalq inteqrasiyasını sürətləndirə bilər. Bu, təkcə yeni silah sistemlərinin alınması demək deyil, eyni zamanda ehtiyat hissələri, modernizasiya proqramları, birgə istehsal və yüksək texnologiyaların transferi baxımından da mühüm imkanlar yaradacaq. Türkiyə artıq öz müdafiə sənayesində ciddi uğurlar əldə edib, lakin bəzi kritik texnologiyalar üzrə Qərb ölkələri ilə əməkdaşlıq hələ də vacibdir. Sanksiyaların aradan qalxması NATO daxilində hərbi-texniki əməkdaşlığı da gücləndirəcək və Türkiyənin alyansın müdafiə layihələrində iştirak imkanlarını genişləndirəcək.

- Bu sanksiyanın ləğvi Türkiyənin hərbi sənaye məhsullarının satışında hansı müsbət yeniliklərə səbəb olacaq?

- CAATSA-nın ləğvi Türkiyənin müdafiə sənayesinə beynəlxalq bazarlarda əlavə etimad qazandıra bilər. Çünki bir çox ölkələr ABŞ sanksiyalarına məruz qalan şirkətlərlə əməkdaşlıq etməkdə ehtiyatlı davranırdılar. Bu maneənin aradan qalxması Türkiyə istehsalı olan pilotsuz uçuş aparatları, zirehli texnika, raket sistemləri və digər müdafiə məhsullarının ixracını daha da artıracaq. Bundan başqa, Türkiyə beynəlxalq konsorsiumlarda daha fəal iştirak edə, üçüncü ölkələrlə ortaq istehsal layihələrini genişləndirə bilər. Bu da müdafiə sənayesinin rəqabət qabiliyyətini daha da yüksəldəcək.

- Digər tərəfdən, CAATSA-nın ləğvinin iqtisadi və maliyyə avantajları nələrdir?

Bu qərarın iqtisadi təsiri yalnız müdafiə sektoru ilə məhdudlaşmayacaq. ABŞ və Qərb maliyyə bazarlarında Türkiyəyə münasibətdə risk qavrayışı müəyyən qədər azalacaq. Bu isə xarici investisiyaların artmasına, maliyyə resurslarına çıxışın asanlaşmasına və müdafiə sənayesinə yeni investisiyaların cəlb edilməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, birgə istehsal layihələri və yüksək texnologiyalı investisiyalar iqtisadiyyata əlavə dəyər qazandıracaq. Müdafiə sənayesinin ixrac gəlirlərinin artması isə Türkiyənin ümumi ixrac potensialını gücləndirən mühüm amillərdən biri olacaq.

- Bu qərar Türkiyənin siyasi imicinə hansı istiqamətdə təsir göstərəcək?

- CAATSA-nın ləğvi ilk növbədə Ankara ilə Vaşinqton arasında münasibətlərdə yeni mərhələnin başlandığını göstərə bilər. Bu, Türkiyənin NATO daxilində strateji əhəmiyyətinin yenidən təsdiqlənməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdəki böhranlar və Qara dəniz regionunda artan risklər fonunda Türkiyənin geosiyasi rolu daha da ön plana çıxıb. Bununla yanaşı, bu qərar Türkiyənin Qərblə münasibətlərinin normallaşmasına müsbət impuls verə bilər. Lakin bu, Ankara ilə Vaşinqton arasında bütün fikir ayrılıqlarının aradan qalxacağı anlamına gəlmir. Suriya, Şərqi Aralıq dənizi və digər regional məsələlərdə tərəflər arasında fərqli yanaşmalar qalmaqdadır. Buna baxmayaraq, CAATSA-nın ləğvi qarşılıqlı etimadın bərpası istiqamətində mühüm siyasi addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Nazim Hacıyev