ABŞ ın bəyanatlarının arxasında nə var? GÜNÜN SUALI

Tramp administrasiyasının 2025-ci ilin aprelində Qrenlandiyaya nəzarət etmək istəyinə qarşı etirazlar bu gün də davam edir. Ölkənin ilhaqı ilə bağlı fikirlər bölünür: bəzi media orqanları bunun sadəcə geosiyasi oyunun bir hissəsi olduğuna inanır, digərləri isə adanın ələ keçirilməsinin çox real olduğunu və yaxın aylarda baş verəcəyini israr edir.

Qrenlandiyanın ilhaqı mövzusu ABŞ-ın siyasi arenasında və Qərb nəşrlərində geniş vüsət alıb. Ağ Evin özü ölkənin Amerika təhlükəsizliyi üçün “strateji zərurət” olduğunu bəyan edərək, yanğına yağ əlavə etdi.

Birmənalı olmayan müraciətlər

Qrenlandiya məsələsi şənbə günü Trampın Baş Qərargah rəisinin müavini Stiven Millerin həyat yoldaşı Keti Millerin ABŞ bayrağının rənglərində ölkə xəritəsinin şəklini yerləşdirməsi ilə geniş vüsət alıb. O, fotoya "Tezliklə gələcək" şərhini yazıb. Bunun ardınca bazar günü Tramp jurnalistlərə “20 gün ərzində Qrenlandiya haqqında danışacağını” deyib. O, ölkənin Vaşinqtonun yurisdiksiyasına keçməli olduğunu müdafiə edib. Onun şərhləri ABŞ qüvvələrinin Venesuela lideri Nikolas Maduronu və onun həyat yoldaşını qaçırmasından bir gün sonraya təsadüf edib.

Bu hərbi əməliyyat Danimarka və Danimarka krallığının yarı muxtar ərazisi və beləliklə də NATO üzvü olan Qrenlandiyada təşviş yaradıb. Tramp dəfələrlə Qrenlandiyaya nəzarəti ələ keçirmək üçün hərbi gücdən istifadə etməyi istisna etməyəcəyini bəyan edib və keçən ay ilhaqı açıq şəkildə dəstəkləyən Luiziana qubernatoru Ceff Landri adaya xüsusi elçi təyin edilib.

Bir sıra Qərb KİV-lərinin yazdığına görə, Qrenlandiyanın Avropa və ABŞ arasında strateji yerləşməsi onu Amerikanın raket əleyhinə müdafiə sistemi üçün əsas məkana çevirir və onun mineral sərvətləri cəlbedicidir, çünki Vaşinqton Çin ixracından asılılığını azaltmağa ümid edir. “Qrenlandiya Rusiya və Çin gəmiləri ilə əhatə olunub”, Tramp bazar günü deyib. “Bizə milli təhlükəsizlik baxımından Qrenlandiya lazımdır və Danimarka bunu edə bilməz”, o əlavə edib.

NATO-nun sonu

Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen ABŞ-ın Qrenlandiyanı ələ keçirmək cəhdinin hərbi ittifaqın sona çatmasına səbəb olacağı barədə xəbərdarlıq edib. "Əgər ABŞ başqa bir NATO ölkəsinə hərbi hücum etmək qərarına gəlsə, o zaman hər şey dayanacaq", - Frederiksen bildirib.

Qrenlandiyanın baş naziri Yens-Frederik Nilsen hətta ada sakinlərini sakitləşdirməyə məcbur olub. O, bazar ertəsi mətbuat konfransında deyib: "Biz ölkənin bir gecədə ələ keçirilə biləcəyini düşünəcəyimiz vəziyyətdə deyilik və buna görə də yaxşı əməkdaşlıq istədiyimizdə israr edirik. Vəziyyət elə deyil ki, Birləşmiş Ştatlar Qrenlandiyanı sadəcə fəth edə bilsin", - Nilsen əlavə edib.

Bu arada Avropa liderləri Danimarkaya açıq dəstək ifadə edirlər. Polşanın baş naziri Donald Tusk çərşənbə axşamı bildirib ki, Danimarka Qrenlandiya məsələsində bütün Avropanın həmrəyliyinə ümid edə bilər. "Heç bir üzv Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının digər üzvünə hücum etməməli və təhdid etməməlidir. Əks halda, alyans daxilində münaqişə yaranarsa, NATO öz əhəmiyyətini itirəcək", - Tusk bildirib. İsveç də "həmişə beynəlxalq hüququ müdafiə edəcəyini", Norveçin xarici işlər naziri Espen Barth Eide isə Oslonun "Danimarkanı 100 faiz dəstəklədiyini" bəyan edib.

Bəs, Vaşinqtonun səs-küylü bəyanatlarının arxasında nə dayanır? Qərb mediası Qrenlandiyanın mümkün ilhaqı ilə bağlı fikir ayrılığına malikdir. Bəziləri hesab edir ki, Vaşinqtonun bəyanatları real ələ keçirmə planından çox, sadəcə geosiyasi sövdələşmənin bir hissəsi və müttəfiqlərə siqnaldır. Jurnalistlər hesab edirlər ki, Birləşmiş Ştatlar artıq əsas təsir rıçaqlarına malikdir, ona görə də adanın suverenliyinin dəyişdirilməsi onun strateji məqsədlərinə çatmaq üçün lazım deyil. Üstəlik, ABŞ-ın artıq adada raketdən müdafiə və Arktikanın monitorinqinə əsas dəstək verən Pituffik hərbi bazası var. Ona görə də hərbi ssenari mümkünsüz hesab olunur.

Bu arada, Politico əks fikirdədir. Media orqanı hesab edir ki, ABŞ yaxın aylarda Qrenlandiya üzərində nəzarəti bərqərar edə bilər. İddiaya görə, bu, ABŞ-da noyabrda keçiriləcək aralıq seçkiləri və iyulun 4-də müstəqilliyin 250-ci ildönümü ərəfəsində baş verə bilər. Jurnalistlər riski “real və ciddi” adlandırırlar. “Vaşinqtonun metodları çox güman ki, Venesuela ssenarisindən fərqlənəcək: hərbi əməliyyat əvəzinə siyasi təsir, o cümlədən yerli siyasətçilərə rüşvət vermək cəhdləri də istifadə oluna bilər”, - media hesab edir.

Eyni zamanda, Politico yazır, Qrenlandiyanın ələ keçirilməsi NATO və Aİ müttəfiqlərini Ukraynaya dəstək məsələsindən daha çox ciddi şəkildə parçalaya bilər. Ekspertlər vurğulayırlar ki, Kopenhagen çətin ki, Kiyevlə eyni dəstəyi alsın.

V.VƏLİLİ