ABŞ ın məqsədi İranda rejimi devirməkdir POLİTOLOQ

“ABŞ-nin məqsədi İranda öz maraqlarına uyğun yeni hakimiyyət formalaşdırmaqdır”

İranda etirazlar səngimək bilmir. Rəsmi Tehran uzun müddət ölənlərin sayı barədə açıqlama verməkdən çəkinsə də, bu gün etirazlarda minlərlə insanın həlak olduğunu bildirib. Küçələrdə baş verən qarşıdurmalar paralelində ABŞ prezidenti ilə İran rəhbərliyi arasında qarşılıqlı təhdidlər də davam edir. Ötən gün İranın ali dini lideri Əli Xamneyi etirazlara görə birbaşa ABŞ-ni günahlandırıb. Bu gün isə ABŞ prezidenti Donald Tramp İranda yeni rəhbər axtarmağın vaxtı olduğunu açıqlayıb. ABŞ senatoru Lindsi Qrahamın isə ərəb müttəfiqlərini İrana qarşı hərbi tədbirləri dəstəkləmədiklərinə görə tənqid etməsi, Vaşinqtonun Tehrana qarşı sərt xəttinin hələ də aktual olduğunu göstərir. Diqqətçəkən digər məqam isə Tramp ilə İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu arasında baş tutan telefon danışığıdır. Məlumatlara görə, Netanyahu danışıq zamanı Trampdan İrana qarşı hərbi əməliyyatlardan çəkinməsini xahiş edib. Lakin ABŞ lideri hərbi zərbədən imtina qərarının, qəti olub-olmadığını açıq şəkildə təsdiqləməyib. Bütün bu proseslər ABŞ-nin İrana qarşı hərbi müdaxilə variantını hələ də gündəmdə saxladığını göstərir.

Mövzu ilə bağlı politoloq Azad Məsiyev Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, ABŞ-nin başçılığı ilə formalaşmış Qərb koalisiyası uzun illərdir İranı sanksiyalar vasitəsilə zəiflətməyi hədəfləyir: 

“Bu siyasət İranın beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdən təcrid olunmasına yönəlib. Vaşinqtonun strateji məqsədi İranda mövcud siyasi sistemi dəyişmək və maraqlarına uyğun yeni hakimiyyət formalaşdırmaqdır. Hazırda İranda baş verən proseslər, 2014-cü ildə Ukraynada müşahidə olunan “Maydan hərəkatı” hadisələri ilə oxşarlıq təşkil edir. Həmin dövrdə ABŞ sosial narazılıqları siyasi etirazlara transformasiya edərək, xalq tərəfindən seçilmiş hakimiyyətin devrilməsinə nail oldular. Eyni ssenarinin bu gün İranda tətbiq edildiyini görürük. İranda etirazların ilkin mərhələsi sosial-iqtisadi tələblərlə başlasa da, sonrakı mərhələdə proseslər kənar müdaxilə və təxribatlarla müşayiət olunub. Məqsəd ölkədə, vətəndaş itaətsizliyi yaradaraq, hakimiyyəti devirməkdir”.

Politoloqun sözlərinə görə, ABŞ və Qərb koalisiyasının İran daxilində uzun illərdir fəaliyyət göstərən casus şəbəkəsi var:

“Şəbəkənin fəaliyyəti xüsusilə 12 günlük hərbi qarşıdurma zamanı özünü açıq şəkildə büruzə verdi. ABŞ və İsrail kəşfiyyatının ötürdüyü dəqiq koordinatlar əsasında İranın aparıcı alimləri və yüksək rütbəli hərbi rəhbərləri hədəf alındı. İndi isə ölkə daxilində təxribatlar törədərək, dövlətlə cəmiyyət arasında qarşıdurmanı dərinləşdirirlər. ABŞ prezidenti Donald Trampın açıqlamaları da bu iddiaları gücləndirir. İran prezidenti Məsud Pezeşkianın dəfələrlə etirazçılarla dialoqa çağırış etməsinə baxmayaraq, təxribatçı qrupların məscidləri, ticarət mərkəzlərini yandırması və mülki şəxsləri qətlə yetirməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirib”.

A.Məsiyev hesab edir ki, İranda hakimiyyət dəyişərsə, ABŞ üç əsas istiqamət üzrə planlar həyata keçirəcək:

“Plana daxil olan birinci məsələ Çinin zəiflədilməsidir. Hazırda İran xam neftinin təxminən 70 faizini Çin alır. Pekinin enerji təhlükəsizliyində İranın əsas rolu var. İkinci məsələ isə, Rusiyanın cənub cinahını nəzarət altına almaqdır. Çünki Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin İran üzərindən Fars körfəzinə və Hind okeanına çıxışı Moskva üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Plana daxil olan üçüncü məsələ, Türk Dövlətləri Təşkilatının regional təsirinin məhdudlaşdırılması ilə bağlıdır. Çünki Türkiyə regional aktordan qlobal gücə çevrilir. Coğrafi baxımdan İran isə türk dövlətləri arasında mərkəzi mövqedə yerləşən ölkədir. Bu amillərə nəzərən, deyə bilərəm ki, ABŞ-nin əsas məqsədi İranda öz maraqlarına uyğun yeni hakimiyyət formalaşdırmaqdır”.

Aybəniz Səfərova