ABŞ ın Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında Cənubi Qafqaz niyə unudulub? Pentaqon nəşrindən sərt suallar

Pentaqonun rəsmi nəşri olan “Stars and Stripes” qəzetində ABŞ Xarici Siyasət Araşdırmaları İnstitutunun (FPRI) baş elmi əməkdaşı, tanınmış amerikalı analitik Stiven Blankın ABŞ-ın yenilənmiş Milli Təhlükəsizlik Strategiyasına (NSS) həsr olunmuş məqaləsi dərc edilib.

"Ölkə.az" xəbər verir ki, müəllif sənəddə Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın ümumiyyətlə yer almamasını Vaşinqton üçün ciddi strateji boşluq kimi qiymətləndirir.

Blank yazır ki, yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyası artıq həm ekspert dairələrində, həm də siyasi müzakirələrdə ciddi suallar doğurub. Onun əsas diqqət çəkdiyi məqam isə ABŞ-ın son illər regionda aktiv diplomatik və təhlükəsizlik təşəbbüslərinə baxmayaraq, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın sənəddə tamamilə kənarda qalmasıdır. Analitikin fikrincə, bu yanaşma xüsusilə Donald Tramp administrasiyasının bölgədə atdığı addımlar fonunda ziddiyyətli və izaholunmaz görünür.

Məqalədə qeyd olunur ki, Tramp administrasiyası Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərin yaxınlaşması istiqamətində müəyyən irəliləyişlər əldə edib, həmçinin “TRIPP” təşəbbüsü vasitəsilə regionda uzunmüddətli Amerika mövcudluğu üçün mexanizmlər formalaşdırıb. Buna baxmayaraq, nə Cənubi Qafqaz, nə də TRIPP layihəsi Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında ayrıca və ya sistemli kontekst kimi təqdim olunub.

Stiven Blank vurğulayır ki, bu regionların NSS-dən kənarda saxlanılması onların strateji, geosiyasi və resurs baxımından artan əhəmiyyəti nəzərə alındıqda xüsusilə anlaşılmazdır. Onun sözlərinə görə, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ABŞ müdafiə sənayesi üçün kritik əhəmiyyət daşıyan nadir torpaq elementlərinə çıxış imkanları baxımından mühüm mövqedə yerləşir və bu faktor Vaşinqtonun uzunmüddətli planlamasında əsas yer tutmalıdır.

Ekspert hesab edir ki, ABŞ C6 formatı çərçivəsində regional əməkdaşlığı daha fəal şəkildə təşviq etməli, təhlükəsizlik, infrastruktur və iqtisadiyyat sahələrində proseslərə birbaşa cəlb olunmalıdır. Bu yanaşma həm regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verə, həm də Amerika biznesi üçün yeni və strateji imkanlar aça bilər.

Məqalədə xüsusi olaraq vurğulanır ki, Cənubi Qafqaz Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında hətta TRIPP kontekstində belə xatırlanmır. Halbuki Zəngəzur üzərindən keçən və Çinlə Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən ticarət marşrutu qlobal logistika, enerji təhlükəsizliyi və alternativ nəqliyyat dəhlizləri baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Blank yazır ki, ABŞ Ermənistanın Rusiyadan asılılığının azaldılmasına dəstək göstərə bilər və bunu edərkən Azərbaycanla münasibətləri korlamadan balanslı siyasət yürütmək mümkündür. Müəllif Bakının regionda ciddi siyasi və iqtisadi çəkiyə malik olduğunu, eyni zamanda Vaşinqtonla əməkdaşlığa açıq və praqmatik mövqe sərgilədiyini xüsusi qeyd edir.

Məqalənin sonunda analitik bildirir ki, Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında bu cür boşluqlar ciddi strateji səhvdir və ABŞ-ın rəqibləri tərəfindən asanlıqla istifadə oluna bilər. Onun fikrincə, beynəlxalq siyasətdə bəzən yanlış hesablamaların nəticələri açıq cinayətlərdən belə daha ağır və uzunmüddətli olur.

Stiven Blank eyni zamanda C5+1 sammitinə, bu formatın Azərbaycan da daxil olmaqla genişləndirilməsi ehtimalına, eləcə də ABŞ-ın Qazaxıstan və Özbəkistanla imzaladığı iri həcmli sazişlərə diqqət çəkərək, Vaşinqtonun faktiki regional siyasəti ilə rəsmi strateji sənədləri arasında ciddi uyğunsuzluğun mövcud olduğunu vurğulayır.(Musavat.com)