ABŞ İran gərginliyi: Hərbi hazırlıq və diplomatiya paralel gedir

ABŞ və İran ətrafında vəziyyət sürətlə gərginləşir, Vaşinqton Yaxın Şərqdə hərbi mövcudluğunu artırır, aviasiya və dəniz qüvvələrini regiona köçürür, siyasi ritorika sərtləşsə də, diplomatik kanallar hələ də açıq qalır və 17 fevral 2026-cı il vəziyyətinə görə həm hərbi, həm də diplomatik ssenarilər paralel şəkildə nəzərdən keçirilir.

Modern.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, son həftələr ABŞ prezidenti Donald Tramp İrana qarşı təzyiqləri artıraraq Tehranda rejim dəyişikliyinin mümkün nəticə kimi qiymətləndirilə biləcəyini bildirib, eyni zamanda diplomatiyanın prioritet olaraq qaldığını vurğulayıb. Qərb mediasının məlumatına əsasən, Pentaqon ikinci aviadaşıyıcı zərbə qrupunun regiona göndərilməsini müzakirə edir, hazırda isə USS Abraham Lincoln aviadaşıyıcısı Yaxın Şərqdə fəaliyyət göstərir. Bundan başqa, regiondakı ABŞ bazalarına F-35, F-22 və F-16 tipli 50-dən çox döyüş təyyarəsi yerləşdirilib, hava hücumundan müdafiə və radioelektron mübarizə sistemləri gücləndirilib, bazaların döyüş hazırlığı səviyyəsi yüksəldilib. Ekspertlər hesab edirlər ki, formalaşan hərbi qruplaşma bir neçə həftə ərzində genişmiqyaslı hava və dəniz əməliyyatı aparmaq imkanına malikdir.

Hərbi analitiklərin fikrincə, iki aviadaşıyıcı zərbə qrupunun eyni vaxtda bölgədə yerləşdirilməsi onlarla gəmi əsaslı döyüş təyyarəsi, qanadlı raketlərlə silahlanmış müşayiət gəmiləri, raket əleyhinə müdafiə sistemləri, eləcə də geniş kəşfiyyat və zərbə imkanları deməkdir. Bu cür güc cəmləşməsi adətən ya siyasi təzyiq aləti kimi, ya da mümkün hərbi əməliyyatlara hazırlıq məqsədi ilə həyata keçirilir.

Gərginliyin artmasına baxmayaraq, ABŞ və İran arasında diplomatik təmaslar davam edir. Avropa diplomatlarının vasitəçiliyi ilə Cenevrədə keçirilən məsləhətləşmələrdə İranın nüvə proqramına məhdudiyyətlər, yoxlama mexanizmləri, sanksiyaların qismən yumşaldılması və regionda təhlükəsizlik zəmanətləri müzakirə olunub. Mənbələr danışıqların çətin getdiyini və hələlik ciddi irəliləyişin olmadığını bildirir, lakin tərəflərin əlaqə kanallarını qoruduğu vurğulanır. Ekspertlər ABŞ-ın hərbi fəallığının danışıqlarda mövqeyi gücləndirmək üçün əlavə təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunduğunu istisna etmirlər.

Analitik qiymətləndirmələrə görə, mümkün eskalasiya halında hədəf ola biləcək obyektlər sırasında İranın nüvə proqramı ilə bağlı infrastrukturlar, silah anbarları, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna məxsus obyektlər və komanda idarəetmə mərkəzləri yer ala bilər. Bununla yanaşı, rəsmi səviyyədə hərbi əməliyyatların başlanması barədə qərarın verilmədiyi xüsusi olaraq qeyd olunur.

Ekspertlər mümkün hərbi zərbənin region üçün ciddi risklər yaratdığını bildirirlər. Belə bir ssenaridə İranın ABŞ bazalarına və regiondakı müttəfiqlərə raket zərbələri endirməsi, Hörmüz boğazının bağlanmasına cəhd göstərməsi və kiberhücumlar həyata keçirməsi ehtimal olunur ki, bu da genişmiqyaslı regional eskalasiyaya səbəb ola bilər.

Hazırkı mərhələdə təsdiqlənən əsas məqamlar ondan ibarətdir ki, ABŞ Yaxın Şərqdə hərbi mövcudluğunu gücləndirir, müxtəlif cavab ssenariləri nəzərdən keçirilir və Cenevrədə aparılan danışıqlar çətin şəraitdə davam edir. Ümumilikdə vəziyyət son dərəcə həssas olaraq qalır və Vaşinqton hazırda təzyiq və diplomatiya xəttini paralel şəkildə yürüdür, prosesin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi isə diplomatik təmasların nəticəsindən asılı olacaq.