ABŞ müttəfiqlərlə münasibətləri yenidən qurur POLİTOLOQ DANIŞDI

"Açıq demək lazımdır ki, Donald Trampın hazırkı siyasi xətti beynəlxalq münasibətlər sistemində uzun müddətdir mövcud olan tarazlıqları yenidən formalaşdırmaq potensialına malikdir. Onun siyasətinin əsas fəlsəfəsi “hər şeydən öncə Amerika” prinsipi üzərində qurulub və bu yanaşma ABŞ-ın qlobal liderlik roluna, müttəfiqlərlə münasibətlərinə və beynəlxalq qaydalara baxışında ciddi dəyişikliklər yaradır".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Yusif Bağırzadə deyib.

Onun sözlərinə görə, ən mühüm dəyişikliklərdən biri ABŞ-ın uzun illər təşviq etdiyi qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamdan mərhələli şəkildə uzaqlaşmasıdır: "Tramp administrasiyası çoxtərəfli mexanizmləri və beynəlxalq institutları ABŞ üçün məhdudlaşdırıcı hesab edir və bu səbəbdən ikitərəfli, daha sərt və maraq mərkəzli diplomatiyaya üstünlük verir. Bu yanaşma BMT, ÜTT və digər beynəlxalq platformaların təsir gücünü zəiflətməklə yanaşı, qlobal siyasətdə indiyə qədər qəbul olunmuş qaydaları da sarsıdır. Nəticədə beynəlxalq sistem daha çox güc balansına və regional razılaşmalara əsaslanan bir formaya doğru yönəlir.

Trampın siyasəti müttəfiqlərlə münasibətlərdə də yeni reallıqlar yaradır. ABŞ-ın təhlükəsizlik və iqtisadi öhdəliklərini yenidən nəzərdən keçirməsi Avropa və Asiya müttəfiqlərini daha müstəqil strateji qərarlar verməyə sövq edir. Bu proses NATO kimi alyanslarda daxili müzakirələri dərinləşdirir və ABŞ-ın liderliyinə əvvəlki səviyyədə etibar olunmadığına dair siqnallar yaradır. Belə bir mühitdə Avropa İttifaqı və digər regional güclər öz müdafiə və xarici siyasət imkanlarını artırmağa çalışırlar.

İqtisadi müstəvidə Trampın proteksionist siyasəti qlobal ticarət sisteminə birbaşa təsir göstərir. Tariflər, sanksiyalar və strateji sektorların qorunması dünya iqtisadiyyatında bloklaşmanı gücləndirir və qlobal tədarük zəncirlərinin yenidən qurulmasına səbəb olur. Bu isə xüsusilə ABŞ-Çin rəqabətini daha sistemli və uzunmüddətli xarakterə çevirir. Belə bir rəqabət şəraitində dünya iqtisadiyyatı daha parçalanmış və qeyri-stabil hala gələ bilər.

Trampın xarici siyasətində diqqət çəkən digər məqam beynəlxalq dəyərlərdən çox, birbaşa milli maraqlara fokuslanmasıdır. Demokratiya, insan haqları və humanitar təşəbbüslər əvvəlki administrasiyalarla müqayisədə ikinci plana keçir. Bu isə qlobal liderlik boşluqları yaradır və Çin, Rusiya kimi aktorların təsir dairəsini genişləndirməsi üçün əlavə imkanlar formalaşdırır.

Yekun olaraq, Trampın hazırkı siyasəti dünya nizamını kökündən dağıtmaqdan çox, onu daha qeyri-müəyyən, daha rəqabətli və daha az institusional bir mərhələyə keçirir. Bu dəyişikliklərin uzunmüddətli nəticələri ABŞ-ın öz mövqeyindən tutmuş, beynəlxalq təhlükəsizlik və iqtisadi sabitliyə qədər geniş bir sahədə hiss olunacaq. İndi əsas sual bu yeni nizamın davamlı olub-olmayacağı və hansı güclərin bu boşluğu dolduracağı ilə bağlıdır".