ABŞ nin Yaşma sı Prezidenti 2 saata devirən xüsusi təyinatlılar kimdir?

2026-cı il bütün dünyanı heyrətləndirən hadisə - Venesuela lideri Nikolas Maduronun qısa zamanda saxlanılaraq ABŞ-a aparılması ilə başladı. Belə ki, yanvarın 3-də ABŞ lideri Donald Tramp Venesuela Prezidenti Maduro və həyat yoldaşının tutularaq ölkədən çıxarıldığını və bir sıra ağır cinayətlərdə ittiham olunaraq məhkəmə qarşısında mühakimə ediləcəyini söylədi. 

Əməliyyatla bağlı diqqətçəkən əsas nüanslardan biri də onun qısa müddətdə effektiv nəticə verməsi olub. Maduronun saxlanılması Pentaqonun elit xüsusi təyinatlıları sayılan “Delta Force” tərəfindən 2 saat ərzində icra olunub. “Delta Force” bundan əvvəl də bir sıra ölkələrdə əməliyyatlar keçirib və dövlət rəhbərlərini saxlaya bilib.

Yaxşı, “Delta Force”u xüsusi edən nədir? Onun indiyə kimi daha hansı əməliyyatları olub? Doğrudan da, “Delta Force”nin bütün əməliyyatları uğurlu olub?

Modern.az bütün bu nüanslarla bağlı apardığı araşdırmanı təqdim edir:

“Delta Force” nə vaxt və niyə yaradılıb?

"Delta Force" 19 noyabr 1977-ci ildə ABŞ ordusunun tərkibində yaradılıb. “Delta Force”un yaradılmasının əsas səbəbi 1970-ci illərdə dünyada artan beynəlxalq terrorizm və ABŞ-ın bu tip böhranlara qarşı “xüsusi”, “çevik” və “yüksək peşəkar” bir qüvvəyə ehtiyac duyması idi.

Xüsusilə də 1972-ci il Münhen Olimpiadasında israilli idmançıların terrorçular tərəfindən öldürülməsi, eləcə də Avropada fəaliyyət göstərən britaniyalı SAS kimi elit xüsusi təyinatlıların uğurlu əməliyyatları ABŞ rəhbərliyinə göstərdi ki, terrora qarşı mübarizə üçün klassik ordu bölmələri yetərli deyil.

Delta Force aşağıdakı tapşırıqlar üçün formalaşdırılıb:

-girovların azad edilməsi

-terrorçulara qarşı birbaşa əməliyyatlar

-yüksək dəyərli hədəflərin (HVT) zərərsizləşdirilməsi

-gizli və yüksək riskli xüsusi missiyalar

Birliyin yaradılmasına polkovnik Çarli Bekvit (Charles Beckwith) rəhbərlik edib və struktur əsasən Britaniyanın SAS modelinə əsaslanıb.

“Delta Force”nin keçirdiyi əməliyyatlar

“Delta Force” gündəlik hərbi tapşırıqlar üçün deyil, nəticəsi strateji və siyasi səviyyədə təsir doğuran xüsusi əməliyyatlar üçün nəzərdə tutulub. Bu səbəbdən “Delta Force”un tarixində həm yüksək səviyyəli uğurlar, həm də ciddi nəticələrə yol açan uğursuzluqlar mövcuddur.

Uğurlu əməliyyatlar

“Delta Force”un uğurlu missiyaları əsasən dəqiqlik, sürət və məhdud zaman pəncərəsində qərarvermə qabiliyyəti ilə xarakterizə olunur.

1989-cu ildə həyata keçirilən xüsusi əməliyyat bu baxımdan klassik nümunə hesab olunur. Panama əməliyyatları çərçivəsində icra edilən bu missiyanın əsas məqsədi ABŞ-a qarşı çıxışları ilə tanınan Manuel Norieqa rejimi fonunda girov götürülmüş amerikalı Kurt Muse-nin azad edilməsi idi. “Delta Force” və Navy SEAL bölmələrinin koordinasiyalı fəaliyyəti nəticəsində Muse təhlükəsiz şəkildə xilas edildi. Əməliyyat şəhər mühitində sürətli planlama və icra baxımından uğurlu model kimi qiymətləndirilir.

1991-ci ildə Körfəz müharibəsi zamanı “Delta Force”un rolu birbaşa döyüşdən çox, strateji kəşfiyyat və yüksək riskli sahələrdə fəaliyyətlə bağlı idi. Birlik İraq ərazisində “Skad” raketlərinin yerinin müəyyənləşdirilməsi və zərərsizləşdirilməsi məqsədilə həyata keçirilən gizli missiyalarda iştirak etdi. Bu əməliyyatlar koalisiya qüvvələrinin hava üstünlüyünün qorunmasında mühüm rol oynadı.

1993-cü ildə Somalinin Moqadişu şəhərində də "Delta Force" mühüm əməliyyat keçirdi. “Delta Force”un əsas vəzifəsi yerli silahlı qrupların liderlərini ələ keçirmək idi. Əməliyyat gözlənildiyindən daha ağır qarşıdurmaya çevrilsə də, “Delta Force”un döyüş şəraitindəki intizamı və şəxsi heyətin bir-birini qoruma instinkti xüsusi əməliyyat tarixində nümunə kimi yadda qaldı. Bu hadisə taktiki baxımdan çətinliklərlə müşayiət olunsa da, xüsusi təyinatlı birliklərin şəhər mühitində davranışına dair doktrinal dəyişikliklərə səbəb oldu.

2001-ci ildən sonra “Terrora qarşı müharibə” dövründə “Delta Force” Əfqanıstan və İraqda “Əl-Qaidə” və Taliban strukturlarına qarşı çoxsaylı gizli missiyalarda iştirak etdi. Bu əməliyyatların böyük hissəsi hələ də açıqlanmasa da, birliyin yüksək dəyərli hədəflərin izlənməsi və zərərsizləşdirilməsi sahəsində əsas icraçı qüvvələrdən biri olduğu məlumdur.

2019-cu ildə həyata keçirilən "Barişuya Reyd" isə “Delta Force”un müasir dövrdəki imkanlarını göstərən ən diqqətçəkən əməliyyatlardan biri sayılır. İŞİD lideri Əbu Bəkr əl-Bağdadiyə qarşı keçirilən bu missiyada “Delta Force” helikopterlərlə gizli şəkildə əməliyyat bölgəsinə daxil oldu. Əməliyyat zamanı əl-Bağdadi özünü partlatmaqla həyatına son qoydu. 

Və təbii ki, yanvarın 3-də Venesuela Prezidentinə qarşı keçirilən əməliyyat "Delta Force" üçün uğurlu olub.  Heç bir gün çəkməyən əməliyyat nəticəsində Venesuela lideri Nikolas Maduro ABŞ-yə aparıldı.

Uğursuzluqlar və məhdudiyyətlər

“Delta Force”un fəaliyyəti yalnız uğurlarla ölçülmür. Əksinə, onun tarixindəki uğursuzluqlar ABŞ xüsusi əməliyyat sisteminin yenidən qurulmasında həlledici rol oynayıb.

1980-ci ildə baş tutan "Qartal Caynağı" “Delta Force” tarixində ən ciddi uğursuzluq kimi qiymətləndirilir. İranda ABŞ səfirliyində saxlanılan 52 amerikalının azad edilməsi məqsədilə planlaşdırılan bu əməliyyat texniki nasazlıqlar, zəif koordinasiya və mürəkkəb komanda strukturu səbəbindən yarımçıq qaldı. Nəticədə 8 amerikalı hərbçi həlak oldu. Bu fiasko ABŞ ordusunda yeni komanda strukturlarının yaradılmasına birbaşa təsir göstərdi.

Moqadişu əməliyyatı da taktiki baxımdan problemlər ortaya çıxardı. İki helikopterin vurulması və gözlənilməz şəhər döyüşü ssenarisi “Delta Force”un peşəkarlığı ilə yanaşı, yüksək riskli əməliyyatların nə qədər dəyişkən və nəzarətdən çıxan xarakter daşıya biləcəyini göstərdi.

Hazırkı fəaliyyət sahələri

Bu gün “Delta Force”un fəaliyyəti əsasən aşağıdakı istiqamətlərdə cəmlənir:

-terrorçuluq əleyhinə yüksək riskli əməliyyatları

-girov xilasetmə missiyaları

-düşmən dövlət və ekstremist liderlərin izlənməsi və neytrallaşdırılması

-strateji kəşfiyyat və məxfi hərbi fəaliyyətlər

“Delta Force”un əməliyyat tarixi göstərir ki, bu hərbi strukturun uğurları da, uğursuzluqları da "Delta Force"-un ABŞ təhlükəsizlik strategiyasında mühüm rol oynadığını göstərir.