“ABŞ təhlükəli gücə çevrilir: dünya nə etməlidir?“ “Foreign Policy“

"Vaşinqtonun siyasəti qlobal nizamı dəyişdirir və ölkələri yeni strategiyalar axtarmağa məcbur edir..."

Donald Tramp administriyasının ikinci dövrü gözləniləndən daha dağıdıcı və riskli olub. Xüsusilə İranla aparılan uğursuz müharibə Vaşinqtonun xarici siyasətdə nə qədər qeyri-peşəkar və düşünülməmiş addımlar atdığını göstərdi.

Moderator.az xəbər  verir ki, bu barədə "Foreign Policy” nəşri yazıb.

Aqressiv və qeyri-sabit Amerika fenomeni

Məqalədə vurğulanır ki, ABŞ hələ də çox güclü dövlətdir, lakin bu güc getdikcə daha çox xaotik və aqressiv şəkildə istifadə olunur. Ölkə beynəlxalq institutlara skeptik yanaşır, müttəfiqlərinə belə təzyiq göstərir və münasibətləri "udan-uduzan" prinsipi üzərində qurur. Bu isə Vaşinqtonu getdikcə "yırtıcı hegemon" kimi təqdim edir.

Digər ciddi problem isə idarəetmə səviyyəsində qeyri-peşəkarlıqdır. Məqalə müəllifi hesab edir ki, ABŞ xarici siyasəti hazırda təcrübəsiz və zəif qərar verən şəxslərin əlindədir. Üstəlik, ölkə daxilində siyasi parçalanma o qədər dərindir ki, gələcəkdə kursun dəyişəcəyi ilə bağlı heç bir zəmanət yoxdur. Bu səbəbdən digər dövlətlər ABŞ-ın verdiyi vədlərə artıq əvvəlki kimi güvənə bilmir.

Dünyanın mümkün cavab strategiyaları

Məqalə müxtəlif ölkələrin ABŞ-a qarşı hansı siyasətləri seçə biləcəyini təhlil edir. Ən klassik yanaşma "balanslaşdırma"dır, yəni ABŞ gücünü digər dövlətlərlə əməkdaşlıq və ya öz imkanlarını artırmaqla tarazlaşdırmaq. Bu yanaşmanın yumşaq forması diplomatik koordinasiya yolu ilə Vaşinqtonun addımlarını məhdudlaşdırmaqdır.

Bəzi ölkələr isə əksinə, güclüyə qoşulma yolunu seçə bilər. Xüsusilə zəif dövlətlər ABŞ-la yaxınlaşaraq təhlükəsizlik qazanmağa çalışa bilər. Bu kateqoriyaya İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı və bəzi sağçı liderlər daxildir. Lakin bu strategiya risklidir, çünki ABŞ-ın qeyri-sabit siyasəti onların öz nüfuzuna da zərər vura bilər.

Digər yanaşma ABŞ siyasətinə təsir etməyə çalışmaqdır. Məsələn, bəzi müttəfiqlər Vaşinqtonu öz maraqlarına uyğun qərarlar verməyə sövq edir. Paralel olaraq, bir çox ölkə alternativlər axtarır, yeni ticarət ittifaqları qurur, ABŞ-dan iqtisadi asılılığı azaltmağa çalışır.

Bundan əlavə, bəzi dövlətlər "yayınma" taktikasına əl atır: ABŞ-ın tələblərini formal olaraq qəbul edir, amma icranı uzadır və ya zəiflədir. Hətta müəyyən ölkələr təhlükəsizlik risklərinə görə nüvə silahı əldə etməyi də düşünə bilər.

ABŞ-ın nüfuzunun zəifləməsi və nəticələr

Məqalədə qeyd olunur ki, ABŞ təkcə hərbi gücü ilə deyil, həm də "yumşaq güc", yəni cazibədar və etibarlı tərəfdaş imici ilə güclü idi. Bu anlayış Cosef Nay tərəfindən formalaşdırılıb. Lakin hazırda bu imic ciddi zərbə alır.

Vaşinqtonun sərt addımları - sanksiyalar, ticarət müharibələri, immiqrantlara münasibət və beynəlxalq qaydalara laqeydlik ABŞ-ı getdikcə daha az etibarlı tərəfdaş kimi göstərir. Bu da digər ölkələri ya məsafə saxlamağa, ya da açıq şəkildə müqavimət göstərməyə sövq edir.

Nəticə etibarilə, dünya ABŞ-la daha ehtiyatlı davranmağa başlayır. Müttəfiqlər belə yaxınlıqdan çəkinir, rəqiblər isə Vaşinqtonun səhvlərindən istifadə etməyə çalışır. Məqalənin əsas mesajı budur: əgər ABŞ bu kursu dəyişməsə, öz ittifaqlarını zəiflədəcək və nəticədə yaranan yeni balanslara görə məsuliyyəti yalnız özü daşıyacaq.