ABŞ Ukraynada kimi hakimiyyətə gətirir?

ABŞ Prezidenti Donald Trampın nümayəndələri Vladimir Zelenskinin bir sıra siyasi rəqibləri ilə gizli danışıqlara başlayıb.
Bu barədə martın 6-da “Politico” nəşri məlumat yayıb. Görüşlərdə iştirak edənlər arasında Ukraynanın keçmiş baş naziri Yuliya Timoşenko və bu ölkənin keçmiş prezidenti Petro Poroşenko ilə əlaqəsi olan “Avropa Həmrəyliyi” partiyasının əsas nümayəndələri olub. Görüşün əsas məqsədi Ukrayanda yeni seçkilərin keçirilməsini təmin etmək və ABŞ - yə əlverişli namizədi müəyyən edərək ona dəstək verməkdir. Hələ ki Tramp admiatirasiyası Ukrayna müxalifətinin birləşməsinə çalışır. Bu onlara iki məqsəd üçün lazımdır. İlk növbədə birləşmiş müxalifət vasitəsi ilə Zelinski hökumətinə təzyiq mexanizmini gücləndirmək. Birləşmiş müxalifət istər Ali Rada, istərsə də kənarda hökumətin işini çətinləşdirə bilər.
İkinci vacib məsələ isə müxalifətin seçkilərə vahid namizədlə getməsini təmin etməkdir. Bu hal ABŞ - yə istədiyi namizədi Ukraynanın başına keçirmək imkanı verəcək. Hazırda Ukraynada prezidentlik yarışında Zelinskinin potensial rəqibi olaraq ordunun keçmiş baş komandanı, general Valeri Zalujni hesab edilir. Hazırda ölkəsinin Böyük Britaniyadakı səfiri olan Zalujni prezident Zelinski ilə arasında yaranan fikir ayrılığına görə vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdı. Valeri Zalujni müharibə dövründə tətbiq etdiyi hərbi fəndlərlə xalq arasında yüksək nüfuz qazanıb. Zalujnin nüfuzu güclü olsa da ABŞ - də onun Zelinskini əvəz etməsinə çox da isti baxmırlar. İlk növbədə ona görə ki, keçmiş komandan Rusiyaya qarşı vuruşmuş şəxsdir və heç də təslim olmaq tərəfdarı deyil. Onun Rusiyaya qarşı mövqeyi kifayət qədər sərtdir.
İkinci məsələ isə Zalujnin hərbiçi olması, heç vaxt siyasi fəaliyyətlə məşğul olmamasıdır. Bu debatlarda ona ciddi problem yarada bilər. Nəzərə alaq ki, Ukraynada seçkilərin taleyini həll edən əsas fakt məhz seçki dövründə namizədlər arasında keçirilən gərgin debatlardır. Buna görə də ABŞ keçmiş prezidenti Petro Poroşenko və keçmiş baş nazir Yuliya Timoşenko üzərindən seçim etməyə çalışır. Hazırda həm Poroşenkonun, həm də Tımaşenkonun nüfuzu Zelinskidən aşağıdır. Qərb bir dəfə Tımaşenkonun əli ilə Ukraynada inqlab edə bilib. 2004 - cü ilin sonlarında Kiyevdə baş tutan " Narıncı inqilab " əsas liderlərindən məhz xanım Tımaşenko idi. O, baş nazir olduğu dövrdə də Qərblə əməkdaşlığı yüksək səviyyədə tutması ilə yadda qaldı. Ancaq nəzərə alaq ki, Rusiya ilə Ukraynada arasında əldə edilmiş təbii qaz anlaşmasının əsas memarı da məhz Yuliya Timoşenkodur. Onun Rusiya danışıqlarda Moskva və Vaşinqtonun istəklərini yerinə yetirməsi ehtimalı böyükdür. Keçmiş prezident Poroşenkonun da yenidən ölkə rəhbərliyənə gəlməsi güclü ehtimaldır. Ancaq keçmiş prezident həm müharibədən əvvəl, həm də müharibə sonrası Rusiyaya qarşı sərt mövqe ilə seçilirdi. Nəzərə alaq ki, Poroşenko Maydan hadisələrindən sonra hakimiyyətə gəlmişdi, bu baxımdan onun namizədliyi bir qədər müzakirəli görünür. ABŞ Ukraynada hakimiyyəti dəyişmək üçün ilk növbədə hərbi vəziyyətin ləğvinə nail olmalıdır. Bunun üçün isə müharibənin dayandırılması vacibdir. Bu onu deməyə əsas verir ki, atəşkəs müqaviləsini elə Zelinski ilə imzalamalı olacaqlar.
Zeynal Əmrəliyev, politoloq