ABŞda qadınlar buna görə prezident ola bilmir Qəribə səbəb

5 noyabrda ABŞ-da keçirilən prezident seçkilərində respublikaçı Donald Tramp rəqibi, demokrat Kamala Harris üzərində inamlı qələbə qazandı.

Seçkilərin diqqətçəkən digər məqamı ABŞ vətəndaşlarının çoxunun qadın namizədə etimad göstərməməsi idi. 2016-cı ildə Hillari Klintonun bacarmadığını 8 il sonra Kamala Harris də bacarmadı. Yəni hər iki xanım namizəd nə Donald Trampı məğlub etdi, nə də ABŞ tarixinin ilk qadın prezidenti ola bildi.

Bəs ABŞ-da qadınlar niyə prezident ola bilmir?

Əvvəlcə deyim ki, Hillari Klinton və Kamala Harrisə qədər bir neçə qadın ABŞ prezidenti olmaq istəyib. İlk cəhdi 1872 Viktoria Klaflin Vudhull edib. Bərabər Hüquqlar Partiyasından (Equal Rights Party) namizədliyini irəli sürən Vudhull Respublikaçı E.S.Qrant və Demokrat H.Qrili kimi nüfuzlu şəxslərlə mübarizədə məğlub olub.

Bərabər Hüquqlar Partiyası 1884 ve 1888-ci illərdə Belva Ann Bennett Lukvudun namizədliyini irəli sürüb və o, hər iki seçkidə uduzub.

ABŞ-ın iki mühüm partiyasından biri olan Respublikaçıların ilk qadın namizədi isə 1964-cü ildə Marqaret Smit oldu, lakin seçkinin birinci turunda öz istəyi ilə namizədliyini geri çəkib.

Demokratların ilk qadın namizədi 1972-ci ildə Şirley Anita Kisholm olub. Kisholm ABŞ prezident seçkisində ilk qaradərili qadın namizəd idi. Bu o dövr üçün həm ilk, həm də cəsarətli addım idi, lakin ona da qələbə nəsib olmadı.

Yuxarda qeyd etdiyim xanım namizədlər ABŞ tarixində ilkə imza atsalar da, onlardan sonra da qadın namizədlər oldu. Misal üçün 1988-ci ildə demokrat Patrisiya Şröder, 2000-ci ildə Respublikaçı Elizabet Hanford Dole, 2004-cu ildə Demokrat Karol Moseley Braun, 2012-ci ildə Resupublikaçı Maykl Baxman, 2012, 2016-ci illərdə Yaşıl Partiyadan Jill Stein namizdəliklərini irəli sürüb ABŞ-ın ilk qadın prezidenti olmaq istəyən xanımlar idi.

Yuxarıdakı nümunələrdən bu qənaətə gəlmək olar ki, ABŞ cəmiyyətində qadın namizədlərin olması təbiidir. Ümumiyyətlə, ABŞ-da sadə vətəndaşlar üçün seçki bir şou, əyləncədən ibarətdir. Yalnız intellektual kəsim seçkini taleyüklü olay kimi görür. Əslində son 5 seçki və nəticələrə baxdıqda ABŞ-ın intellektual kəsiminin nə istədiyini görmək olur. Miqrant böhranı, xarici borcun artması, gəlir ədalətsizliyi, dini, irqi, cinsi ayrı-seçkilik kimi məsələlər hazırda ABŞ-ın yaşadığı başlıca problemlərdir. Təsadüfi deyil ki, namizədlərin siyasi kampaniyalarında bu məsələlərə tez-tez rast gəlinir. Lakin ABŞ-da seçkinin taleyini siyasi elita, güc mərkəzləri müəyyən edir. Əslində ABŞ-ın bu günə qədər qadın prezidentinin olmamasının səbəbi də məhz siyasi elita ilə bağlıdır.

ABŞ-ın ən tanınan siyasətçiləri, zəngin iş adamlarının yaş ortalaması yuxarıdır: 60, 70, 80 yaşlı şəxslərdən söhbət gedir. Təbii ki, gənclər də var, amma əsasən yaşlılar söz sahibidirlər. ABŞ Senatında belə bu yaş statistikası özünü göstərir. Bu, çox ciddi faktordur. Çünki bu yaş kateqoriyasında olan şəxslər mühafizəkardırlar. Yəni tipik evangelist düşüncə tərzinə malikdir. Bu düşüncə tərzi isə qadınların prezident seçilməsinin önündə dayanan başlıca səbəbdir. İşin tragikomik tərəfi həmin bu yaş aralığındakı bir çox qadın elita nümayəndəsi də bu görüşü daşıyır. Hətta irqçiliyin hələ də qaldığı ABŞ-da Barak Obamanın prezident seçildiyi halda siyasi elitanın qadınlarla bağlı tutumunun nə qədər sərt olduğunu görmək mümkündür.

Mövcud siyasi elita gəncləşmədən, daha aydın və yenilikçi nəsil yetişmədən ABŞ tarixində hələ iki-üç nəsil qadın prezident görülməyəcək. Düzdür, seçki nəticələrinə təsir edən birdən çox faktor var, lakin cinsiyyət yanaşması da pərdəarxası məqamdır.

Turan Rzayev
Globalinfo.az-ın siyasət yazarı