“Açıq aşkar, heç kimdən çəkinmədən əclaflıq edirlər” MÜSAHİBƏ

Kitabın üz qabığında adətən müəllifin və nəşriyyatın adı görünür. Lakin həmin kitabın oxucuya çatmasında mühüm rol oynayan tərcüməçilərin və redaktorların əməyi çox vaxt kölgədə qalır. Son illər tərcüməçilər tərəfindən nəşriyyatlarla bağlı səsləndirilən narazılıqlar isə bu sahədə ciddi problemlərin mövcudluğunu göstərir. Qonorardan kəsintilər, gecikdirilən ödənişlər, hətta əməyin qarşılığının ümumiyyətlə verilməməsi ilə bağlı iddialar kitab bazarında münasibətlərin hansı vəziyyətdə olduğunu gündəmə gətirib. Bəs nəşriyyatlarla tərcüməçilər arasında yaranan bu gərginliyin səbəbi nədir? Əqli əməyin dəyəri niyə hələ də mübahisə mövzusuna çevrilir?

Məsələ ilə bağlı “Yeni Sabah”ın suallarını şair, tərcüməçi, publisist Azad Yaşar cavablandırıb. Müsahibimizlə söhbətdə kitab nəşri sahəsinin görünməyən tərəflərinə işıq salmağa çalışdıq.

- Tərcüməçilər tez-tez nəşriyyatlardan şikayətlər edirlər. Bildirirlər ki, vəsaitləri kəsilir və ya mənimsənilir. Sizcə, doğrudan da vəziyyət belədirmi? Problemləri aradan qaldırmaq üçün nələr etmək lazımdır? Dördpendirli pizza

- Belə hallara bizdə sıx rast gəlinir. Ən betəri də odur ki, aparıcı və imkanlı nəşriyyatlar buna yol verir. Halbuki məhz onlar belə etməməlidirlər. Həm də təkcə tərcüməçilərə qarşı yox, elə redaktor və korrektorlara münasibətdə də belə davranırlar. Yəni onların haqqına girirlər. Bənzər halları aradan qaldırmaqdan ötrü müvafiq şikayət instansiyaları olmalıdır, mövcud instansiyalar isə haqqı tapdanan şəxslərə dərin həssasiyyətlə yanaşmalıdırlar. Ya da tərcüməçilər də, digər sənət xadimləri və ya naşirlər kimi, öz peşə birliklərini təsis etməli, bu cür məsələlərə hüquqi müstəvidə vaxtaşırı aydınlıq gətirməlidirlər.

- Ən çox hansı nəşriyyatlarla maddi problemlər yaranır?

- Kitab satış sərgilərində ən iri pavilyonları, şəhərdə ən çox mağazası olan nəşriyyatlar. Bunları isə hamı tanıyır, çünki daim göz qabağındadırlar.

- Sizcə, nəşriyyatlar doğrudan da tərcüməçinin əməyini istismar edirmi?

- Hə. Bəzən kitab çapa gedir, satılır, 2-ci, 3-cü nəşrləri də olur, amma tərcüməçinin haqqı zalımcasına və ya nədənsə ödənmir. Halbuki sadalanan mərhələlərdə naşir həmişə pul qazanır. Amma onu əməyi keçən tərəf müqabilləriylə paylaşmaq istəmir. Yəni açıq-aşkar, heç kimdən və heç nədən çəkinmədən əclaflıq edir. Son nəticədə qarşı tərəflə münasibətlərini həmişəlik korlayır, üzüb-atır.

- Hazırda ümumi qiymətlər hansı aralıqdadır və sizi qane edirmi?

- Tərcüməçilər və redaktorların əməyi boşluqlar da nəzərə alınmaqla, 2.000 işarə üçün hesablanır. Tərcümə üçün qonorar məbləği 6-16 manat arasında dəyişir. Mətnin qəlizliyi, terminlərin bolluğu da bu qiymətə ciddi təsir göstərir. Əməyin qiymətləndirilməsində sözügedən mütəxəssislərin iş təcrübələri və ciddi uğurları da önəmli yerə malikdir. Təklif olunan qiymətlər məni qane etməyəndə, əməkdaşlıqdan dərhal imtina edirəm. Çünki intellektual əməyimə layiqincə dəyər verməyən bir qurumla işləmək zamanla məni öz gözümdən də sala bilər. Buna niyə razı olum ki?! Nə mən qulam, nə də onlar quldardır...

Aydan Hacı