Alimentin miqdarı necə hesablanır?

“Ailə qurmaq, xoşbəxt olmaq hər bir insanın ülvi arzularındandır. İnsan ona bəxş edilmiş ömrü özünə həmdəm bildiyi insanla yaşayaraq qurulacaq kiçik dövləti, yəni ailəni təsis edərək həyat mübarizəsinin növbəti mərhələsinə keçid edir”.

Bu sözləri Azad Vətən Partiyası sədrinin hüquqi məsələlər üzrə müşaviri Tacəddin Əyyubov “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında deyib.

O bildirib ki, bir çox insan bu kiçik dövlətin təməllərini uğurla quraraq xoşbəxt cütlük kimi birlikdə addımlamağa nail olsalar da, bəziləri isə ailə qurduqdan sonra maddi və mənəvi boşluqların təsirindən boşanmağa qərar verirlər:

“Boşanmağa səbəb kimi hər dövrün özünəməxsus xüsusiyyətləri olub. Müasir dövrümüzdə bu daha çox sosial şəbəkələrin, eləcə də əxlaqa zidd teleserialların səbəb olduğu deyilir. 

Həmçinin, maddi vəziyyətin çətinləşməsi, ailəni kifayət qədər təmin edəbilməmək və digər ehtiyaclar da boşanmalara səbəb olan amillər sırasındadır. Cütlüklər yaşadıqları problemlərin yeganə həll yolunu boşanmaqda gördüklərindən bu arzuolunmaz hadisə reallaşır.

Bir qisim insanlar onlara göstərilən təhqirlər və həyatlarına təhlükə yaradan ağır şiddətinə dözmədikləri üçün bu addımı atmaq məcburiyyətində qalırlar. 

Lakin buna baxmayaraq, bəzi insanlar isə zəngin və “azad” yaşamaq xəyalı ilə boşanırlar. Nəticədə isə ailə dağılır. Ən böyük zərbə isə məhz uşaqlara dəyir. 

Onların həyatlarında sağalması çətin travmalar yaşanır.

Statistik məlumatlara görə, Azərbaycanda boşananların sayı hər il artmaqdadır. 

Əgər çox uzaq olmayan 1985-90-cı illər statiskasına baxsaq, vəziyyəti daha aydın görə bilərik. 1985-ci ildə əhalinin hər min nəfərinə düşən boşanma sayı 1.2 idisə, son illərin göstəricisində bu rəqəm 1.5-dən çoxdur. Yəni əhalinin hər min nəfərinə düşən boşanma sayındakı artım təxminən 25 faiz civarındadır”.

Həmsöhbətimiz qeyd edib ki, son zamanlarda evlənənlərin sayında da ciddi azalma müşahidə olunur:

“2014-cü ildən sonra nigahlarda ciddi azalma nəzərə çarpır. Əgər 2010-2014-cü illərdə ölkədə ortalama 84 min nəfərə yaxın nigah qeydə alınmışdırsa, 2015-2019-cu illərdə bu rəqəm 65 minə enərək 30 faiz azalıb.

Buna səbəb kimi bir sıra amillərlə yanaşı, 2015-ci ildə yaşanılan ardıcıl iki devalvasiyanın da yaşanmasının təsirləri az deyil. 2024-cü ilin yanvar-sentyabr aylarında qeydə alınan nigah və boşanmaların sayına nəzər yetirsək görürük ki, 36 min 651 nikah və 15 min 964 boşanma halı qeydə alınıb.

Göründüyü kimi, evlənənlərin sayında böyük azalma, boşananların sayında xeyli artım var. Bu isə cəmiyyətdə yaranabiləcək daha böyük təhlükələrin xəbərçisidir. 

Dövlət bu tendensiyanın qarşısını almaq üçün müxtəlif tədbirlər görməkdədir. 

Ailə, uşaq, qadın komitəsi və digər vasitələrlə işlər aparılır. Lakin daha böyük sosial lahiyələri də ehtiva edən proqramlar həyata keçirilməli, mənfi tendensiyanın qarşısı alınmalıdır”. 

Onun sözlərinə görə, dövlətin həyata keçirdiyi uğurlu lahiyələrdən biri də məhkəmə orqanlarına müraciət edənləri yeni təsis edilən mediasiyaya yönləndirməsidir:

“Mediasiya mübahisələrin neytral və qərəzsiz, üçüncü tərəfin mediatorun köməkliyi ilə məhkəmədən kənar həlli metodudur.

İlkin medasiya tərəflərin hər hansı birinin müraciət etdiyi mübahisənin aidiyyəti üzrə aid olduğu məhkəmə ilə eyni şəhər və ya rayonda yerləşən mediasiya təşkilatı tərəfindən aparılır. 

Həmin şəhər və ya rayonda sözügedən təşkilatı olmadıqda isə “Mediasiya haqqında” Qanunun 28.4-cü maddəsi nəzərə alınmaqla həmin məhkəmənin yerləşdiyi inzibati ərazi vahidinə ən yaxın şəhər və ya rayonlardan birində yerləşən mediasiya təşkilatı tərəfindən aparılır. 

Yəni qarşı tərəf hansı rayonda qeydiyyatdadırsa, həmin rayonda yerləşən mediasiya təşkilatına müraciət edilməlidir. Əgər hər iki tərəf razılıqla mediatora yaxınlaşırsa, mediasiya prossesi dərhal başlamış olur və mərhələyə ehtiyac qalmır”.

Eyni zamanda Tacəddin Əyyubov alimentlərdən də danışıb:

“2025-ci il 1 yanvar tarixindən boşanma zamanı alimentin minimum məbləği də artırılıb. Belə ki, 2023-cü ildə bu məbləğ 220 manat, 2024-cü ildə 235 manat olmuşdu. 2025-ci il 1 yanvar tarixindən isə minimum aliment məbləği 246 manat təyin edilib.

Məhkəmə uşağa görə aliment ödəyən valideynin tələbi ilə alimentin 50 faizindən çox olmayan məbləgini yetkinlik yaşına çatmayan uşağın adına açılmış bank hesabına köçürmək barədə qərar çıxara bilər. Aliment ödənilməsi barədə razılıq olmadıqda uşaqlar üçün onların valideyinlərindən məhkəmə tərəfindən hər ay göstərilən miqdarda aliment tutulur.

Məsələn, bir uşağa görə valideynin gəlirinin dörddə bir hissəsi, iki uşağa görə valideynin gəlirinin üçdə bir hissəsi, üç və daha çox uşağa görə valideynin gəlirinin yarısı. Bu payların miqdarı məhkəmə tərəfindən ailə və maddi vəziyyəti, eləcə də başqa hallar nəzərə alınmaqla azaldıla və ya artırıla bilər. 

Bundan başqa, valideyinlər arasında saziş yoxdursa, habelə aliment verməyə borclu olan valideynin qazancı qeyri-müntəzəm dəyişən olarsa, ya gəlirinin hamısını və ya həmin valideynin natura və ya xarici valyuta ilə alırsa, yaxud onun qazancı, gəliri yoxdursa, eləcə də digər hallarda uşaqların saxlanması üçün vəsait tutulmasını tələb edən şəxsin xahişi ilə alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən hər ay ödənilməli olan sabit pul məbləğində, həm də gəlirin müəyyən hissəsi kimi müəyyən edilə bilər. 

Tərəflərdən hər biri ilə uşaq qalıbsa, maddi imkanı yüksək olan valideyindən digərinin xeyrinə hər ay tutulan alimentin miqdarı məhkəmə tərəfindən sabit pul məbləğində müəyyən edilir. 

Sabit pul məbləği uşaqlar üçün yaşayış minimumu əsasında müəyyən olunur. Hansı ki, bu rəqəm cari ildən 246 manata çatdırılıb”.

Partiya funksioneri diqqətə çatdırıb ki, hər iki valideynin himayəsindən məhrum olmuş uşaqlara görə aliment hər iki valideyindən tutularaq uşağın qəyyumuna və ya himayədar valideyinlərə ödənilir:

“Belə uşaqlar sosial xidmət müəsisələrinə yerləşdirilirsə, onların valideyinlərindən tutulan aliment həmin müəssisənin hesabına keçirilir və hər bir uşağın özünə xərclənir.  Valideynlər, həmçinin əmək qabiliyyəti olmayan və maddi yardıma ehtiyacı olan yetkinlik yaşına çatmış övladlarını da saxlamağa borcludurlar. 

Aliment ödənilməsi barədə saziş olmadıqda onlardan biri uşaqları saxlamadıqda və məhkəməyə bu barədə iddia verilmədikdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı yetkinlik yaşı çatmayan uşaqlar üçün aliment tutulması barədə valideyinlərə qarşı iddia qaldıra bilər.

Ümumiyyətlə, uşağa görə aliment ödəmək təkcə valideyinlərə aid deyil. Yetkinlik yaşına çatmayan və yardıma ehtiyacı olub valideyinlərindən saxlanması üçün yardım ala bilməyən qardaş və bacılar zəruri vəsaitə malik yetkinlik yaşına çatmış qardaş və bacılardan məhkəmə qaydasında aliment almaq hüququna malikdirlər. 

Yardıma ehtiyacı olan yetkinlik yaşına çatmayanlar saxlanmaq üçün öz valideyinlərindən maddi yardım ala bilmədikdə, həmçinin bunun üçün zəruri vəsaiti olan baba və nənədən məhkəmə qaydasında aliment almaq hüquqları var”.

Aslan
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin