Icma.az
close
up
RU
Alimlər planetimizin mənşəyi nəzəriyyəsinə şübhə ilə yanaşıblar...

Alimlər planetimizin mənşəyi nəzəriyyəsinə şübhə ilə yanaşıblar...

Icma.az bildirir, Sia Az saytına əsaslanaraq.

...Astronomlar “ulduz tozunun” Yer kürəsində və canlı orqanizmlərdə necə tapıldığına dair yeni bir ssenari təklif ediblər.

SİA-nın məlumatına görə, Kopenhagen Universitetinin alimlərinin apardığı bir araşdırmaya görə, supernova partlayışlarında əmələ gələn maddənin əhəmiyyətli bir hissəsi erkən Günəş Sisteminə əvvəllər düşünüldüyü kimi toz dənəcikləri üzərində deyil, buzda "kilidlənmiş" şəkildə daxil olub.

Bu nəticə həmçinin böyük protoplanetlərin toqquşması yolu ilə Yer kürəsinin əmələ gəlməsinin klassik modelini də şübhə altına alır.

Tədqiqatın preprinti arXiv portalında dərc edilib. İnsanların sözün əsl mənasında "ulduz tozundan" ibarət olması fikri uzun müddətdir elmi mədəniyyətin bir hissəsidir. Məlumdur ki, həyat üçün vacib olan bir çox element və izotoplar yalnız nəhəng ulduzların nüvələrində və supernova partlayışları zamanı əmələ gəlir.

Uzun müddətdir ki, bu məhsulların Qalaktika boyunca kiçik toz dənəcikləri şəklində səpələndiyinə və daha sonra planetar sistemlərin formalaşmasına daxil olduğuna inanılırdı.

Lakin yeni tədqiqatlar bu materialın daşınması üçün alternativ bir yol göstərir.

Köhnə modelə yenidən baxmağın açarı nadir sirkonium izotopu olan Zr-96 idi.

O, yalnız supernova partlayışlarında əmələ gəlir və bu da onu ulduz mənşəyi üçün əlverişli bir "işarə" halına gətirir.

Alimlər müxtəlif növ meteorit nümunələrini zəif sirkə turşusu ilə müalicə edərək təhlil etdilər. Bu yanaşma onlara su və buzla əlaqəli komponentləri bərk mineral dənələrindən ayırmağa imkan verdi.

Nəticə gözlənilməz oldu: həll olmuş "su" fraksiyasında Zr-96-nın konsentrasiyası bərk süxurdakından minlərlə dəfə yüksək idi. Bu o deməkdir ki, supernova materialının əhəmiyyətli bir hissəsi buz hissəcikləri şəklində ulduzlararası fəzadan daşınırdı.

Əsasən, ulduz fəlakətlərində əmələ gələn atomlar tozda deyil, protoplanetar disklərə düşən buzda yerləşmişdi.

Bu mexanizm Günəş sistemində ulduz izotoplarının paylanmasını yaxşı izah edir.

Planet Günəşə nə qədər yaxınlaşırsa, istilik bir o qədər çox olur və buz bir o qədər çox buxarlanır.

Nəticədə daxili planetlər - Merkuri, Venera və Yer - "supernova" izotoplarının əhəmiyyətli bir hissəsindən tükənmişdi.

Uran və Neptun kimi xarici dünyalar onları daha çox bolluqda saxlayıblar. Astronomlar bu xətti əlaqəni uzun müddətdir ki, öz məlumatlarında müşahidə edirlər, lakin indiyə qədər bunu inandırıcı şəkildə izah edə bilməyiblər.

Bu nəticələrin daha fundamental nəticələri də var. Yer kürəsinin əmələ gəlməsinə töhfə verdiyi düşünülən asteroidlərlə müqayisədə Zr-96 izotopu tükənib.

Əgər planet daha böyük cisimlərin toqquşmasından əmələ gəlsəydi, bu izotopun daha çox hissəsini miras almış olardı. Lakin onun çatışmazlığı, Yer kürəsinin kiçik buzlu "çınqıllar" axınlarından əmələ gəldiyini irəli sürən çınqıl akkresiya modelinə uyğundur.

Sözdə qar xəttini keçdikdə, bu çınqıllardakı buz buxarlanaraq ulduz izotoplarını da özü ilə apardı.

Müəlliflər vurğuladılar ki, onların tapıntıları əlavə yoxlama tələb edir, lakin təsdiqlənərsə, onlar Günəş Sisteminin erkən tarixi haqqında anlayışımızı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.

Əgər Yer həqiqətən də böyük protoplanetlərin toqquşmasından deyil, buzlu çınqıllardan əmələ gəlibsə, bu, həyatın yarandığı materialın mənşəyinə yeni işıq salır.

Əli Babayev

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:207
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 17 Dekabr 2025 21:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri