Alimlər qədim adətin sirrini açıqladı: İnsanlar niyə ölülərini evdə dəfn edirdilər?

Min illər boyu dünyanın müxtəlif bölgələrində insanlar yaxınlarını qəbiristanlıqlarda deyil, yaşadıqları evlərin içində və ya həyətyanı sahəsində dəfn ediblər. Antropoloqların yeni araşdırması bu qədim ənənənin səbəblərini və onun niyə zamanla demək olar ki, tamamilə yoxa çıxdığını ortaya qoyub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "American Antiquity" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, müasir cəmiyyətlərdə yaşayış məkanı ilə dəfn yerləri bir-birindən ayrılsa da, keçmişdə ev həm həyatın, həm də ölümün mərkəzi hesab olunurdu. Buna görə də bir çox qədim mədəniyyətlərdə insanlar ölülərini evlərin döşəməsinin altında, həyətlərdə və ya bağlarda dəfn edirdilər.

Belə dəfn nümunələrinə Mesopotamiya, Qədim Misir, Mərkəzi Amerika, eləcə də Afrika və Asiyanın müxtəlif bölgələrində rast gəlinib.

Araşdırmada Meksikanın El Palmillo arxeoloji abidəsi nümunə göstərilir. Burada ailə məzarlarının evlərin altındakı terraslarda yerləşdiyi, məzarlara girişin isə həyətlərdən olduğu müəyyən edilib.

Uzun illər alimlər hesab edirdilər ki, evdə dəfn ənənəsi insanların oturaq həyata keçməsi ilə bağlıdır. Bu nəzəriyyəyə görə, insanlar öz torpaqları üzərində hüquqlarını və ata-baba yurduna bağlılıqlarını nümayiş etdirmək üçün əcdadlarını evlərinin yaxınlığında dəfn edirdilər.

Lakin yeni tədqiqat bu fərziyyəni tam təsdiqləmir.

"Field Museum"un tədqiqatçısı Sabina Çveçek və həmkarları dünyanın müxtəlif bölgələrinə aid etnoqrafik və arxeoloji məlumatları təhlil ediblər. Onlar son bir neçə əsrə aid 60 müxtəlif cəmiyyət üzrə məlumatları araşdırıblar. Məlum olub ki, onların yalnız 12 faizində evdə və ya evin yaxınlığında dəfn ənənəsi qeydə alınıb.

Daha sonra alimlər min illər əvvələ aid 49 arxeoloji yaşayış məntəqəsini təhlil ediblər. Bu dəfə isə nəticə fərqli olub – araşdırılan məskənlərin 33 faizində evlərin daxilində və ya yaxınlığında məzarlar aşkarlanıb.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu ənənənin tədricən yox olmasının əsas səbəbi böyük dünya dinlərinin yayılması və müstəmləkəçilik dövründə baş verən mədəni dəyişikliklər olub.

Xristianlıq, islam və hinduizmin geniş yayılması ilə bir çox bölgədə yerli dəfn adətləri qəbiristanlıqlarda dəfn və ya kremasiya kimi yeni dini normalarla əvəzlənib. Müstəmləkəçilik isə yalnız yeni dini inanclar deyil, həm də hüquqi və inzibati qaydalar gətirərək qədim dəfn ənənələrinin sıradan çıxmasına səbəb olub.

Alimlər vurğulayırlar ki, dəfn mərasimləri təkcə ölən insanlara hörmətin ifadəsi deyil, həm də cəmiyyətlərin kimliyini, tarixi yaddaşını və mənsubiyyət hissini formalaşdıran mühüm mədəni elementdir.

Araşdırmaya görə, bu gün bizə adi görünən qəbiristanlıqlar əslində bəşər tarixində nisbətən yeni bir ənənədir. Min illər boyunca isə bir çox xalq üçün ölülərin evə yaxın dəfn olunması həyatın təbii bir hissəsi hesab edilirdi.

Günay