Alimlər qlobal temperatur artımının sürətlənməsi prosesini qeydə alıblar

Bakı, 10 mart, AZƏRTAC

Yer kürəsində qlobal istiləşmənin sürəti son illərdə xeyli arta bilər. Bu, planetin temperaturu ilə bağlı uzunmüddətli məlumatları təhlil edən və təbii iqlim amillərinin təsirini antropogen səbəblərdən ayıran Potsdam Universitetinin alimlərinin gəldiyi qənaətdir.

AZƏRTAC “The Guardian” qəzetinə istinadla xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələrinə görə, son on ildə orta qlobal temperaturun artım sürəti XX əsrin ikinci yarısı ilə müqayisədə təxminən iki dəfə artıb.

Sənaye dövrünün başlanğıcından bəri insan fəaliyyəti ilə əlaqəli istixana qazı tullantıları səbəbindən qlobal temperatur tədricən yüksəlir. 1970-ci illərdən etibarən qlobal temperatur hər onillikdə təxminən 0,2°C artıb ki, bu da uzun müddət nisbətən sabit qalıb.

Lakin son illərdə bir sıra temperatur rekordları qeydə alınıb. Alimlərin fikrincə, son üç il tarixdə ən isti dövr olub və bu istiləşmə prosesi 2015-ci ildən bəri baş verib.

Bunun uzunmüddətli bir tendensiya və ya müvəqqəti təbii dalğalanmalarla əlaqəli olub-olmadığını müəyyən etmək üçün tədqiqatçılar əlavə statistik təhlil aparıblar. İqlimə təsir edən üç əsas təbii amil temperatur məlumatlarından çıxarılıb: El-Ninyo, vulkanik aktivlik və günəş radiasiyası. Bu süzgəcdən sonra alimlər əsas siqnalı - istixana qazı tullantılarının yaratdığı antropogen istiləşməni müəyyən ediblər.

Təhlil göstərib ki, 2015-ci ildən bəri temperaturların artım sürəti onillikdə 0,35-0,4°C-yə qədər artıb ki, bu da əvvəlki onilliklərin sürətindən demək olar ki, iki dəfə çoxdur.

Tədqiqat istiləşmənin sürətlənməsi prosesinin dəqiq səbəbini müəyyən etməyə çalışmayıb. Lakin alimlər 2020-ci ildə dəniz nəqliyyatı üçün tətbiq edilən yeni ətraf mühit qaydalarının bir amil ola biləcəyini irəli sürürlər.

Bu qaydalar gəmilərdən çirkləndirici maddələrin tullantılarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Həmin tullantılar havanın keyfiyyətini pisləşdirsə və hər il yüz minlərlə insanın vaxtından əvvəl ölümünə səbəb olsa da, onların tərkibindəki aerozol hissəcikləri okean üzərində buludların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Buludlar Günəş radiasiyasının müəyyən hissəsini kosmosa geri qaytarır və soyutma təsirinə malikdir.

Aerozol tullantılarının azalması havanın keyfiyyətini yaxşılaşdırsa da, müvəqqəti olaraq qlobal istiləşməni daha da artıra bilər.

Alimlərin hesablamalarına görə, əgər temperatur artımının hazırkı tempi davam edərsə, planetdə əlavə istiləşmə XXI əsrin sonuna qədər təxminən 4°C-yə çata bilər.

İqlimşünaslar xəbərdarlıq edirlər ki, bu cür dəyişikliklər dəniz səviyyəsinin sürətlə qalxmasına, ekstremal hava hadisələrinin artmasına, okeanların turşulaşmasına, əhəmiyyətli ekosistem dəyişikliklərinə və sağlamlıq risklərinin artmasına səbəb olacaq.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər: “İstiləşmənin hansı sürətlə davam etməsi, nəticə etibarilə, bəşəriyyətin qlobal qazıntı yanacağı CO₂ emissiyalarını nə qədər tez sıfıra endirə biləcəyi ilə müəyyən edilir”.