Alimlər Şrödingerin fundamental nəzəriyyəsini tamamladılar…

...Tədqiqatçılar təxminən bir əsr əvvəl fizik Ervin Şrödinger tərəfindən irəli sürülən rəng qavrayışı nəzəriyyəsini təkmilləşdirib və riyazi olaraq tamamlayıblar. Los Alamos Milli Laboratoriyasının alimi Roxana Buzsakın rəhbərlik etdiyi alimlər rəng çalarının, doyma və işıqlılığın rəng məkanının həndəsi quruluşundan ciddi şəkildə əldə edilə biləcəyini nümayiş etdirdilər.

SİA-nın məlumatına görə, əsər Milli Elmlər Akademiyasının Proceedings (PNAS) jurnalında dərc edilib.

...1920-ci illərdə inkişaf etdirilən Şrödingerin nəzəriyyəsi, qəbul edilən rənglərin məkanının Bernhard Riemann həndəsəsinin ruhuna uyğun olaraq əyri ola biləcəyi fikrinə əsaslanırdı.

İnsan görmə qabiliyyəti qırmızı, yaşıl və mavi işığa həssas olan üç növ konusa əsaslandığı üçün rəng üç ölçüdə təsvir olunur. Şrödinger rəngin əsas xüsusiyyətlərinin - rəng çalarının, doyma və işıqlılığın - bu məkanın daxili həndəsəsi ilə müəyyən edildiyini irəli sürdü.

Lakin onun modelində hələ də riyazi boşluqlar var idi. Xüsusilə, neytral ox adlanan - digər rənglərin mövqeyinin müəyyən edildiyi qaradan ağa boz rəng xətti - rəsmi olaraq müəyyən edilməmişdi.

Bu oxun dəqiq tərifi olmadan bütün çərçivə natamam qaldı. Los Alamos komandası neytral oxu yalnız rəng metrikasının həndəsi xüsusiyyətlərindən - iki fərqli rəngin necə qəbul edildiyini təsvir edən bir sistemdən əldə edə bildi.

...Biz belə bir nəticəyə gəldik ki, rəng çaları, doyma və işıqlıq xarici konstruksiyalar deyil - mədəni və ya öyrənilmiş. Onlar rəng metrikasının özünün daxili xüsusiyyətlərini əks etdirir, - deyə Roxana Buzsak qeyd edib.

Bundan əlavə, tədqiqatçılar klassik modelin iki tanınmış məhdudiyyətini də nəzərdən keçirdilər. Onlar parlaqlıqdakı dəyişikliklərin rəng çalarının dəyişməsinə səbəb ola biləcəyi Bezold-Brüke effektini nəzərə aldılar.

Alimlər rəngdə xətti dəyişiklik fərz etmək əvəzinə, əyri fəzada ən qısa yolları hesabladılar. Eyni yanaşma onlara "azalan gəlir" effektini - rənglər arasındakı fərqlərin daha da artmasının getdikcə daha az nəzərə çarpan kimi qəbul edildiyi vəziyyəti izah etməyə imkan verdi.

Bu problemləri həll etmək üçün tədqiqatçılar ənənəvi Riman həndəsəsindən kənara çıxmalı və daha ümumi riyazi modeldən istifadə etməli idilər.

Onların sözlərinə görə, bu, Şrödinger konsepsiyasını tamamlamaq üçün əsas addım idi. Rəng qavrayışının dəqiq riyazi modelinin mühüm praktik əhəmiyyəti var. Bu, fotoqrafiya və video texnologiyasından tutmuş böyük məlumatların təhlili və kompüter modelləşdirməsinə qədər elmi vizuallaşdırma üçün vacibdir.

Rəng modellərinin təkmilləşdirilməsi mürəkkəb məlumatların daha dəqiq şərh edilməsinə və milli təhlükəsizlik tədqiqatlarında istifadə olunanlar da daxil olmaqla daha etibarlı vizual vasitələrin yaradılmasına imkan verir.

Nazlı Almuradova