Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Alimlər Yer kürəsinin daxili nüvəsində sirli forma dəyişikliyi tapdı Nə baş verir?

Alimlər Yer kürəsinin daxili nüvəsində sirli forma dəyişikliyi tapdı Nə baş verir?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.

Yer kürəsinin mərkəzində yerləşən daxili nüvə təxminən 2400 kilometr enində olan və əsasən dəmirdən və nikeldən ibarət bir kürədir. Yeni araşdırmaya görə, bu nüvə tamamilə bərk olmayıb və son illərdə xarici sərhədində nəzərəçarpacaq bir forma dəyişikliyi yaşanıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Cənubi Kaliforniya Universitetinin yer elmləri professoru Con Vidale bu dəyişimin ən mümkün izahının, xarici nüvənin daxili nüvəyə "çəkici" təsir göstərməsi olduğunu bildirib. 

Bu kəşf, Yer kürəsinin mərkəzi ilə bağlı daha çox sirri üzə çıxarır. Daha əvvəlki tədqiqatlar göstərmişdi ki, daxili nüvə planetin digər təbəqələri ilə eyni sürətlə fırlanmır və onun fırlanma sürəti zamanla dəyişir. Bir zamanlar xarici laylardan daha sürətli fırlanan daxili nüvə, indi daha yavaş dönür kimi görünür.

Yer kürəsinin daxili quruluşu necədir?

Daxili nüvə Yer kürəsinin ən dərin qatını təşkil edir və səthin altında yerləşir. Onun üzərində qabıq təbəqəsi mövcuddur ki, bu da cəmi bir neçə kilometr qalınlıqdadır. Daha dərinlikdə, planetin böyük hissəsini təşkil edən və qitələrin hərəkətinə səbəb olan təxminən 2900 kilometr qalınlığında bir mantiya yerləşir. Mantiyanın altında isə maye halında olan xarici nüvə mövcuddur.

Alimlər Yerin daxili quruluşunu birbaşa müşahidə edə bilmədikləri üçün əsasən seysmik dalğalardan istifadə edirlər. Zəlzələlər zamanı yayılan titrəyişlərin sürəti və istiqaməti qayaların sıxlığı və elastikliyinə bağlı olaraq dəyişir.

Bu araşdırma çərçivəsində professor Vidale və onun komandası Cənubi Atlantik Okeanında yerləşən Cənubi Sendviç adaları ətrafında baş verən zəlzələləri tədqiq ediblər. Bu bölgədə tez-tez zəlzələlər baş verir və bəzən illər sonra eyni gücdə və yerdə yeni bir zəlzələ baş verə bilir.

Tədqiqatçılar 1991-2004-cü illər arasında qeydə alınmış 100-dən çox "zəlzələ cütlüyünü" araşdırıblar. Bu analizlər üçün biri Alyaskada, digəri Kanadada olmaqla, adalardan 13 min kilometr uzaqlıqda yerləşən iki seysmometr stansiyası istifadə olunub.

Tədqiqatın əsas məqsədi daxili nüvənin fırlanmasının yavaşladığını göstərən əvvəlki araşdırmaları daha da inkişaf etdirmək olub. Lakin Yellowknife adlı seysmometr stansiyasından alınan siqnalların bəzi xüsusiyyətləri izah edilə bilmirdi.

Professor Vidale bu barədə belə deyib: "Titrləmələr fərqli idi".

Bəzi zəlzələ cütlükləri üçün daxili nüvə hər iki hadisədə eyni istiqamətdə qalırdı. Eyni bölgədən gələn zəlzələ dalğalarının Fairbanks və Yellovknife stansiyalarında eyni seysmik siqnallar yaratması gözlənilirdi. Fairbanks üçün bu, düzgün idi, lakin Yellovknifeda siqnallar fərqli olub.

Yellovknife stansiyası Cənubi Sendviç adalarına Fairbanksdən daha yaxın yerləşdiyi üçün, həmin bölgədən gələn seysmik dalğalar daxili nüvənin daha dərin hissələrinə çata bilmirdi.

Professor Vidalenin fikrincə, xarici nüvədəki turbulent axınlar və ya mantiyadakı daha sıx kütlələrin yaratdığı qravitasiya təsiri daxili nüvənin formasını dəyişdirə bilər və bu da seysmik siqnallardakı fərqliliyi izah edə bilər. Daxili nüvə ərimə nöqtəsinə yaxın temperaturda olduğu üçün onun müəyyən dərəcədə elastik olması və deformasiyaya uğraması təəccüblü deyil.

Bu son kəşf deyil

Avstraliya Milli Universitetinin geofizika professoru Hrvoye Tkalçiç aparılan araşdırmanın etibarlı olduğunu, lakin tək mümkün izahın bu olmadığını qeyd edib.

Son illərdə geofiziklər seysmik siqnallardakı fərqliliyin daxili nüvənin fırlanma sürətinin dəyişməsi və ya şəklinin deformasiyaya uğraması səbəbindən meydana gəlib-gəlmədiyini müzakirə edirdilər. Professor Tkalçiç bu araşdırmanın hər iki ehtimalın birləşdiyini irəli sürərək bu mübahisəni uzlaşdırdığını bildirib.

Stoni Bruk Universitetinin yer elmləri professoru Lianxin Ven daxili nüvənin Yerin digər hissələrindən fərqli bir sürətlə döndüyü fikrinə tam əmin olmadığını deyib. O bildirib ki, Yellovknife stansiyasından əldə edilən məlumatlar bu hipotezlə uyğun gəlmir və bu uyğunsuzluq ilkin nəticələrin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olmalıdır. Onun fikrincə, təkcə daxili nüvənin formasındakı dəyişiklik seysmik məlumatları izah etmək üçün yetərlidir və fırlanma sürətində dəyişiklik olmasına ehtiyac yoxdur.

Professor Vidale isə nəticələrindən əmin olsa da, bu tapıntının hələ də qəti sübut olmadığını vurğulayıb: "Biz doğru olduğumuza inanırıq, amma bu, yüz faiz sübut olunmuş deyil. Dəqiqlik dərəcəmizi soruşsanız, təxminən 90 faiz əmin olduğumu deyə bilərəm".

Professor Tkalçiç bu sirrin tam həll olunması üçün daha çox məlumatın lazım olduğunu və bunun yalnız okean dibi də daxil olmaqla, Yer kürəsinin uzaq bölgələrində seysmoloji infrastrukturun qurulması ilə mümkün ola biləcəyini bildirib.

Pekin Universitetinin professoru Siaodonq Sonq da bu fikrə qatılıb və belə deyib: "Bu yeni araşdırma, planetin dərinliklərində baş verən qəribə prosesləri araşdırmaq üçün yeni bir elmi dalğanı təşviq etməlidir".

Qeyd edək ki, professor Sonq 1990-cı illərin ortalarında daxili nüvənin Yerin səthindən fərqli bir sürətlə döndüyünü irəli sürən ilk alimlərdən biri olub.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:217
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 27 Fevral 2025 22:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see335

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see316

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see312

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see293

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see289

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see286

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see278

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see269

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see261

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see253

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see243

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see243

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see238

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see231

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see227

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see217

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see214

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see213

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see211

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see209
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri