Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Zülalla ən zəngin çərəz

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

ALMA və James Webb Space Telescope ilk qalaktikalar barədə təsəvvürləri dəyişdi

ALMA və James Webb Space Telescope ilk qalaktikalar barədə təsəvvürləri dəyişdi

Xalq qazeti saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Erkən kainatda ulduz əmələgəlməsi prosesinin əhəmiyyətli hissəsinin indiyədək müşahidələrdən “yayındığı” müəyyən edilib. Optik diapazonda demək olar ki, görünməyən, lakin intensiv şəkildə ulduz formalaşdıran “gizli” qalaktikalar sinfi aşkar olunub. Radiointerferometr ALMA və “James Webb” kosmik rəsədxanasının birgə müşahidələri nəticəsində alimlər Kainatın yaşı bir milyard ildən az olduğu dövrdə zəif tozlu qalaktikaların bütöv bir populyasiyasının mövcudluğunu ilk dəfə statistik olaraq təsdiqləyiblər.

İndiyədək elmi ədəbiyyatda belə hesab olunurdu ki, erkən Kainat qalaktikalarının əksəriyyəti ultrabənövşəyi diapazonda parlaqdır və onların tərkibində toz miqdarı azdır. Məhz bu tip obyektlər “James Webb” tərəfindən tez-tez müşahidə olunur. Tozlu ulduzəmələgətirən qalaktikalar (DSFG) isə əsasən kosmik tarixdə daha sonrakı mərhələlərə aid edilirdi - astronomlar onları təxminən 10,5 -12,3 milyard il əvvəlki vəziyyətində görürdülər.

Belə qalaktikalarda ulduz yaranma sürəti son dərəcə yüksəkdir. Lakin əmələ gələn şüalanmanın böyük hissəsi ulduzarası toz tərəfindən udulur və nəticədə millimetr dalğa uzunluğunda yenidən şüalanır. Bu isə onların aşkarlanmasını çətinləşdirir: obyektlər CHAMPS proqramında birbaşa qeydiyyat üçün çox zəif, optik və infraqırmızı icmallar üçün isə həddindən artıq “qırmızı” görünür.

Məhz bu səbəbdən ABŞ-ın Massaçusets Universitetinin Amherst kampusunun tədqiqatçıları alternativ metoddan istifadə ediblər. Onlar ALMA-nın CHAMPS proqramı çərçivəsində aşkar etdiyi təxminən 400 parlaq mənbəni seçərək, onları COSMOS2025 kataloqu ilə tutuşdurub və “James Webb”in yüksək dəqiqlikli fotometrik məlumatları ilə zənginləşdiriblər. Bu məlumat bazası əsasında alimlər infraqırmızı “rənglərin” kombinasiyası, ulduz kütləsi və ulduzəmələgəlmə tempi arasında empirik meyar formalaşdırıblar.

Əsas parametr kimi kütlənin və ulduz yaranma sürətinin loqarifmlərini əlaqələndirən indeks çıxış edib. Bu göstərici tozlu sistemlərin seçilməsində xüsusilə effektiv olub. Metod yüz minlərlə qalaktikanı əhatə edən geniş kataloqa tətbiq edildikdə, Böyük Partlayışdan cəmi 600–950 milyon il sonra formalaşmış zəif tozlu obyektlər üçün namizədlər müəyyən edilib. Tədqiqatın nəticələri The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub.

Seçilmiş namizədlərin sayı cəmi 73 olub, onların yalnız 18-i ALMA ilə ayrıca müşahidə edilib. Heç biri millimetr diapazonunda birbaşa nəzərə çarpmayıb. Lakin siqnalların statistik orta qiymətinin hesablanması nəticəsində alimlər ildə təxminən 30 Günəş kütləsi həcmində “gizli” ulduzəmələgəlməni göstərən etibarlı siqnal əldə ediblər.

Müəlliflərin qənaətinə görə, reionizasiya epoxasında orta dərəcədə tozlu qalaktikaların ayrıca populyasiyası mövcud olub və bu obyektlər indiyədək aparılan genişmiqyaslı müşahidələrdən kənarda qalıb. Səbəb onların nə tam “şəffaf” ultrabənövşəyi qalaktikalar, nə də klassik güclü tozlu sistemlər kimi seçilməməsidir. Say baxımından bu obyektlərin sıxlığı erkən dövrün ən massiv və artıq ulduz əmələ gətirməyən qalaktikaları ilə müqayisə oluna bilər.

Beləliklə, tədqiqatçılar qalaktik təkamülün yeni ssenarisini irəli sürürlər: Böyük Partlayışdan 500 milyon ildən az müddət sonra formalaşan ultrabənövşəyi qalaktikalar zaman keçdikcə toz toplayır, daha sonra qaz ehtiyatlarını tükədərək ulduz yaranmasını dayandırır və kütləvi, “passiv” sistemlərə çevrilirlər.

Əgər bu nəticələr təsdiqlənərsə, deməli, erkən Kainatda yeni ulduzların yaranmasının əhəmiyyətli hissəsi uzun müddət astronomların nəzərindən kənarda qalıb. Bu “itirilmiş” kosmik fəallığın üzə çıxarılması isə yalnız ALMA ilə “James Webb” teleskopunun sinerjisi sayəsində mümkün olub.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:307
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 20 Fevral 2026 18:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see315

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see286

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see284

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see279

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see231

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see227

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see226

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see221

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see219

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see211

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see209

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see202

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see199

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see195

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see192

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see187

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see184

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see176

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see176

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri