Icma.az
close
up
RU
Menu

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

ALMA və James Webb Space Telescope ilk qalaktikalar barədə təsəvvürləri dəyişdi

ALMA və James Webb Space Telescope ilk qalaktikalar barədə təsəvvürləri dəyişdi

Xalq qazeti saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Erkən kainatda ulduz əmələgəlməsi prosesinin əhəmiyyətli hissəsinin indiyədək müşahidələrdən “yayındığı” müəyyən edilib. Optik diapazonda demək olar ki, görünməyən, lakin intensiv şəkildə ulduz formalaşdıran “gizli” qalaktikalar sinfi aşkar olunub. Radiointerferometr ALMA və “James Webb” kosmik rəsədxanasının birgə müşahidələri nəticəsində alimlər Kainatın yaşı bir milyard ildən az olduğu dövrdə zəif tozlu qalaktikaların bütöv bir populyasiyasının mövcudluğunu ilk dəfə statistik olaraq təsdiqləyiblər.

İndiyədək elmi ədəbiyyatda belə hesab olunurdu ki, erkən Kainat qalaktikalarının əksəriyyəti ultrabənövşəyi diapazonda parlaqdır və onların tərkibində toz miqdarı azdır. Məhz bu tip obyektlər “James Webb” tərəfindən tez-tez müşahidə olunur. Tozlu ulduzəmələgətirən qalaktikalar (DSFG) isə əsasən kosmik tarixdə daha sonrakı mərhələlərə aid edilirdi - astronomlar onları təxminən 10,5 -12,3 milyard il əvvəlki vəziyyətində görürdülər.

Belə qalaktikalarda ulduz yaranma sürəti son dərəcə yüksəkdir. Lakin əmələ gələn şüalanmanın böyük hissəsi ulduzarası toz tərəfindən udulur və nəticədə millimetr dalğa uzunluğunda yenidən şüalanır. Bu isə onların aşkarlanmasını çətinləşdirir: obyektlər CHAMPS proqramında birbaşa qeydiyyat üçün çox zəif, optik və infraqırmızı icmallar üçün isə həddindən artıq “qırmızı” görünür.

Məhz bu səbəbdən ABŞ-ın Massaçusets Universitetinin Amherst kampusunun tədqiqatçıları alternativ metoddan istifadə ediblər. Onlar ALMA-nın CHAMPS proqramı çərçivəsində aşkar etdiyi təxminən 400 parlaq mənbəni seçərək, onları COSMOS2025 kataloqu ilə tutuşdurub və “James Webb”in yüksək dəqiqlikli fotometrik məlumatları ilə zənginləşdiriblər. Bu məlumat bazası əsasında alimlər infraqırmızı “rənglərin” kombinasiyası, ulduz kütləsi və ulduzəmələgəlmə tempi arasında empirik meyar formalaşdırıblar.

Əsas parametr kimi kütlənin və ulduz yaranma sürətinin loqarifmlərini əlaqələndirən indeks çıxış edib. Bu göstərici tozlu sistemlərin seçilməsində xüsusilə effektiv olub. Metod yüz minlərlə qalaktikanı əhatə edən geniş kataloqa tətbiq edildikdə, Böyük Partlayışdan cəmi 600–950 milyon il sonra formalaşmış zəif tozlu obyektlər üçün namizədlər müəyyən edilib. Tədqiqatın nəticələri The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub.

Seçilmiş namizədlərin sayı cəmi 73 olub, onların yalnız 18-i ALMA ilə ayrıca müşahidə edilib. Heç biri millimetr diapazonunda birbaşa nəzərə çarpmayıb. Lakin siqnalların statistik orta qiymətinin hesablanması nəticəsində alimlər ildə təxminən 30 Günəş kütləsi həcmində “gizli” ulduzəmələgəlməni göstərən etibarlı siqnal əldə ediblər.

Müəlliflərin qənaətinə görə, reionizasiya epoxasında orta dərəcədə tozlu qalaktikaların ayrıca populyasiyası mövcud olub və bu obyektlər indiyədək aparılan genişmiqyaslı müşahidələrdən kənarda qalıb. Səbəb onların nə tam “şəffaf” ultrabənövşəyi qalaktikalar, nə də klassik güclü tozlu sistemlər kimi seçilməməsidir. Say baxımından bu obyektlərin sıxlığı erkən dövrün ən massiv və artıq ulduz əmələ gətirməyən qalaktikaları ilə müqayisə oluna bilər.

Beləliklə, tədqiqatçılar qalaktik təkamülün yeni ssenarisini irəli sürürlər: Böyük Partlayışdan 500 milyon ildən az müddət sonra formalaşan ultrabənövşəyi qalaktikalar zaman keçdikcə toz toplayır, daha sonra qaz ehtiyatlarını tükədərək ulduz yaranmasını dayandırır və kütləvi, “passiv” sistemlərə çevrilirlər.

Əgər bu nəticələr təsdiqlənərsə, deməli, erkən Kainatda yeni ulduzların yaranmasının əhəmiyyətli hissəsi uzun müddət astronomların nəzərindən kənarda qalıb. Bu “itirilmiş” kosmik fəallığın üzə çıxarılması isə yalnız ALMA ilə “James Webb” teleskopunun sinerjisi sayəsində mümkün olub.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:319
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 20 Fevral 2026 18:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see291

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see285

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see277

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see276

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see266

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see256

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see251

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see250

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see243

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see243

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see241

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see231

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see227

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see225

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see225

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see222

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see212

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see206

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see203

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri