Almanların yarısınının maliyyə ehtiyatı yoxdur Azərbaycanda vəziyyət necədir?

Almaniya Avropanın ən güclü sosial-iqtisadi sisteminə malik ölkələrindən biridir. Burada dövlət əhalinin sosial rifahına xüsusi önəm verir. Yaşlılar, xəstələr, uşaqlar və işsizlər dövlətin dəstəyindən kənarda qalmır. Vətəndaşlar sosial çətinliklərlə üzləşdikdə, onların arxasında güclü sosial müdafiə sistemi və onu formalaşdıran siyasi hakimiyyətin dayanacağına inanırlar. İnsanlar seçkilərdə səs verdikləri hökumətin çətin anda onları tək qoymayacağına güvənirlər.

Adətən, hökumət rəsmiləri artan qiymətləri və sosial vəziyyəti Avropa ölkələri ilə müqayisə edirlər. Biz də bu müqayisəni real faktlar əsasında aparmaq istədik. “TeamBank” şirkətinin Almaniyada apardığı “Likvidlik Barometri – 2025” adlı araşdırması ilə tanış olanda düşündüm: bəs Azərbaycanda vəziyyət necədir? Bizim sosial təminat sistemimiz vətəndaşda eyni inamı yarada bilirmi? Bu suallar həm iqtisadi göstəricilər, həm də ictimai əhval-ruhiyyə fonunda cavabını axtarır.

Avropanın ən böyük iqtisadiyyatına sahib olan Almaniyada da əhalinin əhəmiyyətli hissəsi maliyyə baxımından çətinlik çəkir. “Likvidlik Barometri – 2025” araşdırmasının nəticələrinə görə, almanların 6 faizi ümumiyyətlə heç bir maliyyə ehtiyatına – yəni “yastıq pulu”na – sahib deyil. Respondentlərin yarıdan çoxunun isə qəfil xərclər üçün ayırdığı məbləğ 2000 avrodan (təxminən 3700 manat) azdır.

İnflyasiyanın yaratdığı təzyiqlər nəticəsində almanların 70 faizi gündəlik xərclərini azaldır və ya bəzi lüks xərclərdən tamamilə imtina edir. Əsas qənaət sahələri restoranlar, tətil səfərləri, mebel və geyim kimi istehlak kateqoriyalarıdır. Bu meyl, şəxsi maliyyə sabitliyinə nail olmaq istəyindən qaynaqlanır.

Azərbaycan isə uzun müddətdir ki, qənaət rejimində yaşayır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2024-cü ilin sonuna orta aylıq əmək haqqı 950 manatı keçsə də, əhalinin əksəriyyəti üçün bu məbləğ sadəcə əsas ehtiyacları ödəməyə yetir. Müstəqil iqtisadçılar bildirirlər ki, ailələrin çoxunda qəfil xərclər üçün ehtiyat saxlamaq – xüsusilə də 2000 avroya qədər – praktik olaraq mümkünsüzdür.

Almaniya kimi inkişaf etmiş bir ölkədə belə 6 faiz insanın heç bir maliyyə ehtiyatına malik olmaması diqqətçəkicidir. Azərbaycanda isə bu sahədə dəqiq statistika mövcud olmasa da, müxtəlif sosial tədqiqatlara əsasən, hər 10 nəfərdən azı 4-ü maliyyə ehtiyatı olmadan yaşayır.

Əsas fərq sosial müdafiə sistemlərinin imkanlarında özünü göstərir. Almaniyada işsizlik sığortası, uşaq pulları, mənzil yardımı və digər dövlət proqramları insanlara “yumşaq eniş” imkanı verir. Azərbaycanda isə sosial təminat alətləri daha məhduddur. Burada ailə dəstəyi, mühacir qohumlardan gələn vəsaitlər və qeyri-rəsmi gəlir mənbələri daha mühüm rol oynayır.

Almanların gələcək xərclərlə bağlı planları arasında istirahət ön sıradadır – 78% restoranlara baş çəkməyi, 72% isə tətilə getməyi planlaşdırır. Azərbaycanda isə istirahət xərcləri çox zaman təxirə salınır və ya ailə büdcəsinə ciddi təzyiq göstərir. Toylar və digər sosial tədbirlər bu kontekstdə istisna təşkil edir. Lüks xərclər əsasən xaricdə yaşayan qohumlardan gələn pul göndərişləri hesabına mümkün olur.

Bununla belə, xüsusilə gənclər – əsasən Bakıda yaşayanlar – geyim, texnologiya və əyləncə kimi sahələrdə daha aktiv istehlak davranışı nümayiş etdirirlər. Lakin bu davranış daha çox kredit və borc hesabına reallaşır.

Həm Almaniyada, həm də Azərbaycanda ortaq məqam budur ki, insanlar gələcək üçün maliyyə sabitliyinə daha çox önəm verməyə başlayıblar. Almaniyada bu, planlı qənaət və maliyyə nəzarəti ilə müşayiət olunursa, Azərbaycanda insanlar hələ də “günü-günə satmaq” məcburiyyətindədir.

İnflyasiya, real gəlirlərin azalması, sosial təminat sistemlərinin məhdudluğu və istehlak kreditlərinin artması – bütün bu faktorlar həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi reallıqlarını müəyyənləşdirən əsas amillərə çevrilib.

Qadir Həzi, Bizimyol.info