Alparslan Türkeşin millətçilik və milli kimlik vurğusu Azərbaycanın üzləşdiyi regional təhdidlərə qarşı həmrəyliyi gücləndirdi

“Alparslan Türkeşin Azərbaycanla münasibətlərinə təsir edən amillər onun siyasi mövqeyi və ideoloji meylləri ilə sıx bağlıdır. Türkeşin millətçilik və türkçülüyə əsaslanan baxışları və bölgədə milli kimliklərin gücləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyət Azərbaycanla münasibətlərində həlledici rol oynamışdır. Xüsusilə, Orta Asiya və Qafqazdakı türk icmalarının birliyinə vurğu etməsi Azərbaycanla mədəni və ideoloji yaxınlığı gücləndirmişdir. Bundan əlavə, Alparslan Türkeşin Turan anlayışı bu münasibətlərin ideoloji cəhətdən möhkəmlənməsinə töhfə vermişdir”.

Ərzurum Atatürk Universiteti Böhran idarəetmə mərkəzi kordinatoru Dos. Dr. Ayhan Doğan Bizimyol.info xəbər portalına müsahibəsində qeyd edib ki, bu kontekstdə Alparslan Türkeşin Türkiyədəki millətçi və idealist hərəkatlarla qurduğu əlaqələr onun Azərbaycana münasibətini formalaşdırmışdır.

Ayhan Doğan

“Alparslan Türkeşin daxili siyasətdə liderliyi altında inkişaf edən millətçi diskurslar, Azərbaycanın müstəqillik uğrunda mübarizəsində və regional siyasətində də əks-səda doğuraraq iki xalq arasında anlaşma və həmrəyliyi gücləndirdi. Bu arada, Rusiya ilə Sovet İttifaqı arasında bölgədə təsir uğrunda mübarizə Türkeşin xarici siyasət seçimlərinə və Azərbaycanla münasibətlərinə təsir edən digər əhəmiyyətli amil idi. Bu dövrdə Türkeşin hərəkətləri türk dünyasının birliyini və türk kimliyini gücləndirmək üçün atılan addımlarla formalaşmış və regional siyasətin tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Bütün bu amillər Alparslan Türkeşin Azərbaycanla münasibətlərinə ideoloji, mədəni və siyasi baxımdan dərin təsir göstərmiş, iki tərəf arasında güclü əlaqələrin qurulmasında həlledici rol oynamışdır”-deyə Ayhan Doğan bildirib.

Ayhan Doğanın fikrincə, Alparslan Türkeşin Azərbaycanla münasibətlərinə təsir edən əsas amillər arasında onun milli kimlik və millətçilik anlayışına əsaslanan yanaşmaları da var idi: “Alparslan Türkeş millətçilik ideyasını həm türk millətinin birliyi, həm də Qafqaz bölgəsindəki türk icmalarının birliyi məqsədləri ilə birləşdirmişdir. Bu kontekstdə, həm Azərbaycan müstəqillik qazanmazdan əvvəl, həm də sonra Türkeşin mövqeyi əsasən ortaq tarixi, mədəni və dil əlaqələri ilə formalaşmışdır. Milli kimlik anlayışı onun siyasətində və ideologiyasında mərkəzi yer tuturdu; bu kimliyin qorunmasına və möhkəmləndirilməsinə olan inamı Azərbaycana münasibətində ən həlledici amil idi”.

Ayhan Doğan hesab edir ki, Türk millətçiliyinin ideoloji təsirləri Alparslan Türkeşin siyasətində və xarici əlaqələrində aydın şəkildə əks olunurdu: “Azərbaycanla münasibətlərdə özünü ortaq türk kimliyinin bir hissəsi kimi görmək meyli və bu kimliyi tərifləyən diskurslar iki tərəf arasında güclü bir əlaqə yaratdı. Bu, təkcə mədəni və tarixi tərəfdaşlığı deyil, həm də siyasi və hərbi əməkdaşlıq istəyini inkişaf etdirdi. Alparslan Türkeşin Türk dünyasının birliyini və müstəqillik idealını dəstəkləməsi iki ölkə arasındakı münasibətləri formalaşdıran fundamental element idi”.

Ayhan Doğanın sözlərinə görə, Alparslan Türkeşin Azərbaycanla münasibətlərində Azərbaycanın daxili və xarici təhlükəsizlik dinamikası həlledici rol oynadı: “Daxili təhlükəsizlik baxımından Türkeşin millətçilik və milli kimliyə vurğusu Azərbaycanın üzləşdiyi regional təhdidlərə qarşı həmrəyliyi inkişaf etdirdi. Bu kontekstdə, Azərbaycanın üzləşdiyi etnik və geosiyasi risklər Türkeşin düşüncə və siyasətində əsas yer tutdu, iki tərəf arasında əlaqələri gücləndirdi. Bundan əlavə, millətçi ideologiyaların yüksəlişi və nəticədə yaranan ictimai reaksiyalar münasibətlərin qorunmasında mühüm rol oynayıb.

Dos. Dr. Ayhan Doğan “Türk millətçiliyinin təməl daşı olan Başbuğ Alpaslan Türkeşi ad günündə hörmət, minnətdarlıq və mərhəmətlə yad edirəm” sözləri ilə tarixi şəxsiyyətə öz ehtiramını bildirib.

İradə Cəlil, Bizimyol.info